2003-чю джыл башил (январь) айны 25-де ТАСС быллай затны басмалайды: «Впервые в истории Северного Кавказа профессор Карачаево-Черкесии Алимурат Текеев награждён одной из самых престижных мировых научных наград - международной премией ООН и золотой медалью «За выдающиеся заслуги в области информатизации мирового сообщества».
Быллай уллу саугъагъа тыйыншлы болгъан Текеланы Абуюсуфну джашы Алимурат, цивилизация чыгъаргъан ауруулагъа – атеросклерозгъа, гипертониягъа, инфарктха, инсультха, диабетге эмда башха ауруулагъа - къаршчы кюрешде джетишимли болгъаны бла кесинден озуб, миллетини да атын да айтдыргъанды.
Алимурат Къазахстанда, миллети депортациягъа ашырылгъан джерде, туугъанды. Халкъыбыз тарих джуртуна къайтхандан сора, Абуюсуфлары Огъары Тебердиде орналадыла. Фахмулу, акъыллы сабий Алимурат, былайда сегиз классны тауусхандан сора, Черкесскеде медицина училищеге киреди. Аны тамамлагъандан сора, Москвада И.М. Сеченов атлы Биринчи медицина институтха кириб, айырмагъа бошаб чыгъады.
1982-чи джылдан башлаб, 1985-чи джылгъа дери ол Къарачай шахарда санитар-эпидемиология станцияны бёлюм тамадасы болуб ишлейди.

 КЪЫЗЫЛ ОТ (НАПЕРСТЯНКА)
Бу хансны табигъатда тот “тырмы” тартхан къызыл от, тюклю къызыл от, кирпикли къызыл от, уллу гоккалы къызыл от дегенча кёб тюрлюсю тюбейди. Барысыны да тыш кёрюнюшлери бир-бирлерине иги ушашдыла, артыкъсыз да гюллери. Аны не тюрлюсюн да ёмюрлени джюрек аурууланы багъаргъа джаратыб келгендиле, энтда алайды.
Бизни джерледе кёбюрек тюбейди уллу гоккалы къызыл от. Ол кёбджыллыкъды, мийиклиги 125 сантиметрге джетеди. Тюб тамыры джыджымгъа ушашды. Баш тамыры базыкъды, кёнделен ёседи. Саптагъайла бир неда талай баш тамырдан тюз ёрге чыгъадыла, аланы да чапыракълары уллу, зугул джити учлары, къыйырлары мычхы тишлеге ушашла, юслеринде да тюкчюклери бла, бири-бирини ызындан битедиле.
Гоккалары саптагъайланы башларында, уллу чапыракъладан ёргесинде, сыргъалача, тизилиб, къысха бутакъчыкълада битедиле. Барысы да бир джанына бюгюлюб, ауаракъ болуб, тюрлю-тюрлю бетли чагъадыла. Къонгураучукълагъа, оймакъчыкълагъа ушайдыла (аны ючюн айтылады “наперстянка” деб).

  КЪЫЗЫЛ ТАМЫР (ПОДМАРЕННИК НАСТОЯЩИЙ)


Бу хансны бизни джерледе кёб тюрлюсю тюбейди. Барысыны да бирча дарманлыкълары болады да, мен билгенден не тюрлюсюне да “къызыл тамыр ханс” дейбиз. Мен да ол халда джазама. Бу кёбджыллыкъ, мийиклиги 25-80 сантиметрге джетген ёсюмдю. Саптагъайы къарыусузду, баш тамырдан битеди, тёрт иегилиди, кеси да тюз ёрге чагъады. Тюб тамыры - къызыл, гоккалары узун, къалын сибирткиликчадыла, бал татыу этедиле, ууакъладыла, джарыкъ-сары бетлидиле. Чапыракълары энгишге ийилиб, кёксюлдюм бетлидиле, башырагъында тунакы джашилдиле, къыйырлары джити, джылтырауукъдула, хар бир кёзюулю битген джеринде 8-12 чапыракъ болады.

 ЛЫБЫТА, КЪАЗ-АЯКЪ

(ЛЕБЕДА РАСКИДИСТАЯ, МАРЬ БЕЛАЯ)


Бирджыллыкъ, джазлыкъ ёсюмдю, мийиклиги 150 сантиметрге джетеди. Тамырындан кёлтюрюлген саптагъайы къызылдым бетлиди, бутакълыды. Чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлидиле, юслерине ун себилгенча акъсылдымдыла, къызыл тамгъачыкълары бла гоккалары бутакъланы учларында битедиле. Джашил бетлидиле.

 КЪУТУРТУУЧУ ХАНС (КРАСАВКА ОБЫКНОВЕННАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги эки метрге джетген бек уулу ёсюмдю. Аны дарманлыгъын XV-чи ёмюрде джазылгъан китаблада да окъургъа боллукъду.
Къутуртуучу хансны баш тамыры базыкъды, кёб башлыды, тыш къабугъу къонгур бетлиди, ичи акъды. Баш тамырдан бир талай базыкъ, ууакъ да тюб тамырла, ёрге да кёб башлы, кёб саптагъайла ёседиле.