ЛЫБЫТА, КЪАЗ-АЯКЪ (ЛЕБЕДА РАСКИДИСТАЯ,
МАРЬ БЕЛАЯ)


Бирджыллыкъ, джазлыкъ ёсюмдю, мийиклиги 150 сантиметрге джетеди. Тамырындан кёлтюрюлген саптагъайы къызылдым бетлиди, бутакълыды. Чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлидиле, юслерине ун себилгенча акъсылдымдыла, къызыл тамгъачыкълары бла гоккалары бутакъланы учларында битедиле. Джашил бетлидиле.
Лыбыта элия-къыркъар айлада чагъады. Урлугъу бек ууакъды, алай а кёбдю, таб, юч мингнге дери болады, сыйдамчыкъладыла. Лыбыта джер айырыб ёсген ханс тюлдю. Талалада, бачхалада, багушлада, суу ашагъан джерледе, ырхы ызлада, ёзен суу джанлада аслам болады. Кёбюсюне лыбытаны чапыракъларын, джангы джетеклерин аш айырыб, аш джарашмайын, марда бла ашагъанлагъа теджейдиле. Семиз адамла азаргъа сюйселе, алагъа да джарайды.

Врачланы кёргеним сайын Владимир Трошин джырлагъан бир джырны тизгинлери къулагъыма келгенча болама: «Низко вам поклониться хочу, люди в белых халатах...»
Бу гитче статьячыкъда бир кёзюуледе мен кесим тамадалыкъ этген школну бошагъан, кюнча джарыкъ къызны, Тебуланы Маргаританы, юсюнден айтыргъа излейме. Къарачай шахарны 5-чи номерли школун бошай, профтехучилищеде производство практикасындан тёрт багъаны алгъанына разы болмай, кабинетге кириб: «Мен практикамы бешге билеме. Тёрт салгъанларына разы тюлме. Хазырланыб, беш алмай къоярыкъ да тюлме. Сиз къалай дейсиз?» - деди Рита. «Кесинге база эсенг, хазырлан да, джангыдан зачётунгу бер», - деб, кёл бердим. Маргарита зачётун да бешге бериб, школну айырмагъа бошаб чыкъды. Кесини врач болур муратына уллу талпымакълыгъы болгъан къыз, Курск шахарда кърал медицина университетге кирди. 2012-чи джыл ординатураны бошаб, ол шахарда «Лечебное дело» факультетде окъууун да, устазладан махтау таба, тамамлады.

Кёк  чай   бот.  иван-чай,  чабрец.
Кёк  чакъынджик   бот.  голубая  сорока.
Кёк  чёб башы   бот.  аконит.
Кёк  чибин   зоол.  синяя  мясная  муха.
Кёкшуу  серый.
Кёкшуу гокка   бот.  василёк.
Кёкюн   то же, что  гяхиник  мурава.
Кёлбер   референдум.
Кёлденджазма   сочинение.
Кёлек   рубашка, сорочка:  ич  ~  нижняя  сорочка, нательная  рубашка; дженгсиз  ~  безрукавка;  къарачай  ~ рубашка, сшитая в карачаевском  традиционном  стиле;  тыш  ~  сорочка, рубашка;  чындай  ~  вязанный  шерстяной  или  пуховый  свитер.
Кёлекке  карач. 1) тень ж. // теневой; терек ~  тень  от дерева;  мутхуз ~  полутень ж.;  орамны  ~ джаны теневая  сторона  улицы; кесинги ~нгден  юркерге  пугаться (шарахаться)  своей  тени (т.е. бояться  всего)
 2) призрак;  аны  къуру  ~си  къалгъанды  он стал,  как  призрак (т.е.  худой, тощий)   3) перен.  защита, покровительство; биреуню ~синде  джашаргъа жить  под  чьим-л. покровительством;  бири биринге ~  болургъа  быть  друг  другу  защитой.
Кёлкем  воинский  значок ( иготавливали  из  меди  или  бронзы. Старинные  карачаево-балкарские  воины  носили  на левой  стороне груди).
Кёлкётюр  вдохновляющий, воодушевляющий.

  МИЯ ХАНС (СОЛОДКА ГОЛАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги бир метрден да уллу хансды. Баш тамыры къысхады, базыкъды, кёб башлыды. Тюб тамыры аз бутакълыды, ёзеклиди, 40-50 сантиметр теренликге барады. Ол теренликден чыгъыб, бешден отузгъа дери экинчи баш тамырла джайыладыла. Аланы къыйырларында чирчикле боладыла. Ол чирчикледен мия ханс ёседи.
Тюб тамырны узунлугъу 8 метрге дери болады. Алай созула барыб джер тюбюндеги суулагъа джетеди. Мия хансны чапыракълары кёзюулю ёседиле, джашил бетлидиле, зугулуракъ гаккы тюрюслюдюле. Хар бууунда къош болуб битгенликге, чынг башында бир чапырагъы болады. Бир къысха бутакъчыкъны энчи алыб къарасакъ а, тогъуздан онджети чапыракъгъа дери болады аны юсюнде. Бир талай саптагъай ёседи бир баш тамырдан, кёб бутакълыды. Юсю ууакъ тюклюдю. Гоккалары джоппудула, кимит бетлидиле. Урлугъу узун, джалан къудоручады, хар уяда 2-6 урлукъ болады.

 Къарачай-Черкес Республикада «Лучший специалист со средним медицинским образованием 2018 года» деген Бютеуроссия конкурсну регионал этапы бардырылгъанды.
Республиканы шахарлары бла районларындан анга ишлеринде атларын иги бла айтдыргъан 18 медсестра къошулгъанды.
- Орта медицина персоналны иш сынамларын эмда теория джаны бла билимлерин сынаргъа мадар береди бу конкурс, - деди джыйылгъанланы алларында сёлешиб, Къарачай-Черкес Республиканы саулукъ сакълау министри, конкурсну тёре коллегиясыны къурамына кирген Шаманланы Казим. – Конкурсну аягъында бизни республикада эм иги орта медицина къуллукъчуну аты белгили боллукъду. Ол Къарачай-Черкес Республиканы атын Бютеуроссия конкурсда джакъларгъа атланныкъды.
Айхай да, хар медицина коллектив республикан дараджада бардырылгъан конкурсха сайлаб ишин эм иги билгенни, болумлуну, тирини джибергенди.