Бюгюн биз окъуучуларыбызгъа къыргъыз миллетде сыйлы ушхууургъа саналгъан, не суу бёрекге, не мантыгъа ушамагъан, кеси уа аладан эсе тынчыракъ этилген ашарыкъны теджейбиз.
Керекли затла: ун, гаккы, суу, туз. Суу орнуна гыпы айранны неда сютню хайырландырыргъа боллукъду.

Тарих материаллагъа кёре дунияда халкъла байракъла бла биринчи хайырланыб тебрегенлеринден бери талай минг джыл болады. Бютеу миллетледе да байракъны бек уллу сыйы болгъанды. Не ючюн десегиз, ол миллетни неда къауумну-тукъумну «бетине» тергелгенди. Урушда байракъ тёгереги аскерни джюрегича болгъанды, ол себебден байракъны эм ётгюр, эм кючлю адамлагъа ышаннгандыла. Байракъны тас этгенден уллу бет джоймакълыкъ болмагъанды. Къуру урушда тюл, тюз джашауда да.
Бир юлгю келтирейик. Бурун къыз бергенде, келин келтиргенде къарачайлыла, малкъарлыла байрамда тукъум байракъла бла хайырланнгандыла (аллай байракълагъа тукъум тамгъаны салгъандыла). Сёз ючюн, кюёу джёнгерле келинни алыб келген заманда келинни, кюёуню тукъум тамгъалары салыннган байракъланы кёлтюрюб баргъандыла. Кюёуню, аны джёнгерлерин сынар ючюн, аллай байракъны урлау адет болгъанды. 1868-чи джыл быллай байрамланы биринде болгъан орус алим Н.Ф.Грабовский (ол Басханда Орусбийлада къонакъда болгъанды) айтылгъан адетни юсюнден былай джазады: «Потерять это импровизированное знамя считается между горцами величайшим позором, способным вызвать серьезную драку и неприятные последствия. По мнению солидных людей, молодежь, позволившая каким бы то ни было путем овладеть знаменем, может допустить это и по отношению к невесте. Несмотря... на дурные последствия, вызываемые подчас смелым нападением на святыню киеудженгеров, нападения эти делаются все-таки при каждой свадьбе».

1. Джезден джассы этилген отлукъ, белибауу бла белине къысылыб болгъанды. Отлукъгъа (пороховница) эки литрге джууукъ от сыйыннганды.
2. Белибаууна от ёлчеси (мерка для пороха) байланыб болгъанды.
3. Белини башха джанында, белибауунда окъ къапчыгъы (кожанная сумка для пуль) болгъанды.
4. Белинде къамасы, сыртында узун быргъылы шкогу болгъанды. Шкокну къурамы: быргъы, быргъы артында къулакъ от тегенеси, юсюнде отлукъ эки таш чархчыкъ. Отлукъ чархчыкъланы бир-бирине чакъдырыб, ала джилтин бериб, тегене юсюнде отну джандырыб, от тешикчик (терезечик) бла быргъыда отха кёчюб, быргъыны ичинде от джаныб-чачылыб окъну быргъыдан учургъанды, атылтханды.

Малны сойгъанда къарачайлыла, малкъарлыла аны бир затын да зыраф этмегендиле. Ушхолу, сёсю деб неге айтылгъанын билмегенле бюгюнлюкде джаш адамланы араларында къой эсенг, тамадалада да тюбейдиле. Ушхолу деб малны ичине (ёпкеси, баууру, джюреги, ичегиси, бюреги, къара ичегиси) айтадыла. Аланы хар бирин да таб джарашдырыб, ашла хазырлагъандыла. Сёсю  уллу магъанасы болгъан зат тюлдю, алай болса да халкъда джюрюгенди. Джёрмеден артыкъ къалгъан къара ичегини ариу сыгъыб, тёгерек чулгъаб биширгендиле. Сёсю деб анга айтхандыла.

Уллу Къарачайгъа къоркъуу болса не заманда да бу лагъымланы Аман Ныхытха джетгинчи тау тикледе къурагъандыла:
1.Чегетлени къаты бла эмда ичи бла баргъан джолланы джанында узун нарат тереклени тюбюн мычхы бла кесиб аудурургъа хазыр этгендиле. Мычхы умурларын джашыргъандыла. Узакъ ташада бир наратны таякъ бла тюртюб аудурсала, ол терек къатында терекни джыгъыб, ол бирси да башханы джыгъыб, бирден кёб нарат терек келе тургъан аскерни юсюне ауарыкъ болгъанды. Уллу ауур тереклени тюбюне тюшген а не ёлмей, не къыйын джаралы болмай къалмагъанды.