Джердешлерибизни ичинде, ким къайда, къаллай ишде урунса да, кеслерине «атчыла» деб айтдыргъанла кёбдюле. Ёмюрлени теренинден бери да адам улусуна тенглик, нёгерлик да этиб келген огъурлу хайуанлагъа – атлагъа - тыйыншлы махтау бериб, сюйюб, аяулу кёрюб тургъандыла адамла да. Бюгюн да алайды. Ол къауумну ичинде Орусланы Магометни джашы Кълыч-Герийни айырыб айтыргъа тыйыншлыды.
Орус улу 1942-чи джыл Красногор станседе (Ат джыл) туугъанды. «Ол джылны энчи астрология тамгъасыны тамалында джумушакъ халилик, джюрек ачыкълыкъ, учунмакълыкъ, тутхан иши бла къаджыкъмай кюрешиу баш орун алыб турадыла. Аны юсюне да (эркишилеге) таукеллик бла ётгюрлюкню къошсакъ, «Ат джыл» туугъан адамны сыфатын, халисин суратлаб айтханнга толу саналлыкъды», - деб джазылады Россияда белгили гороскопланы биринде.

Умарланы Кулина, Ёзденланы Ибрагимни къызы, устазлыкъ ишин бюсюреулю баджарыб тургъанлы 40 джылдан атлайды. Ол бусагъатда Черкесск шахарны 17-чи номерли гимназиясыны устазыды, къарачай тил бла адабиятдан дерсле береди.
Кулина Ибрагим бла Джазаланы Рахиманы юйдегилеринде алты сабийни бири болуб Къыргъыз ССР-де туугъанды. Атасы Ибрагим къыргъыз школда ишлей, химиядан дерсле бериб тургъанды. Сюргюннге тюшгюнчю да элинде устазлыкъ этгенди. Рахиманы атасы Къасым да айтылыб тургъан устаз болгъанды. Ким биледи, аладан къан бла бирге кёчген болур ол усталыкъ Кулина бла эгечи Кулистаннга эмда къарнашы Халитге. Ала ючюсю да аталарыны, къарт аталарыны урунуу джолларын сайлагъандыла. Аланы къартлары-джашлары (биргелей санаб) да ол иш бла бёлюнмей кюрешгенли 100 джыл болады.
Кулина гитчелигинден да литератураны сюйгенди, сурат салыргъа, къол ишлеге юренирге тырмашыб ёсгенди. Назмула окъургъа, азбар айтыргъа бек сюйгенди. 1971-чи джыл орта школну тауусханында, Къарачай шахарда КЧПИ-де окъуб чыгъады да, 1976-чы джыл Джёгетей Аягъы шахарны 2-чи номерли орта школунда ишлерге джарашады. Алай бла сабийлени сурат салыргъа, черчениеге, къол ишле этерге юрете 3 джыл ишлейди. Андан сора Джангы Джёгетей элни орта школуна ишлерге кёчеди. 1993-чю джыл алайдан да Черкесскеде 17-чи номерли орта школгъа кетеди. Андан бери, 25 джылны узагъына алайда ишлеб турады.

СЕЙИРЛИК ДЖАЗЫУЛА

       
Хурзукда Джуртну эски къабырларына къайтдыкъ. Эски десек да, джангыла да бардыла. Танышладан, джууукъладан ауушхан болса, Уллу Къарачайгъа келе, джамагъат къабырлада дууагъа къошула тургъанма. Алай а былайда болмагъан эдим. Джол устабыз, белгили джашларыбызны бири Джатдоланы Сагъыт хаджи дууа да окъуб, айландырыб кёргюздю. Мен оюм этгенден, бюгюннгю къарачайлыланы кёбюсю алайда болмагъандыла. Аны амалтын, сейирсиннген затларымы джазама. 


   Ай дюлюттю

Санланы атларын сабийге алкъын тилленмеген заманындан огъуна юретиб башлайдыла. Абаданладан ким болса да санланы атларын айта, аты айтылгъан санны да сабийни бармакъчыгъы бла кёргюзе, юрете барады. Артда сабий кеси кёргюзюрлей юрениб къалады.

Ай дюлюттю, дюлюттю,
Къоз бёркюнде бир гюттю,
Эки кёзчюк, бурунчукъ,
Бу - мангылай, бу - тёппе,
Эки кёзчюк, чашчыгъы,
Бу уа - алтын башчыгъы,
Эки ариу къулагъы,
Эки чунгур джаягъы,
Тишчиклери чыммакъ-акъ,
Тиш да тюлдю - дюлюттю,
Сизге тилин кёргюзтдю!

Адам улусу юйдеги, юйюр, миллет, халкъ де­генча тюрлю-тюрлю къауумладан, бёлекледен къуралыбды. Талай миллет бир кёзюуде джер, турмуш, маданият эмда къраллыкъ джюрютюу тёрелери бла биригиб, бир халкъ къураргъа бо­ладыла. Амма, аны ючюн ала миллетликлерин тас этиб да къоймайдыла - асламысында энчи шартларын сакъларгъа кюрешедиле.Белгилисича, «миллет» деген зат адам улуну порода энчилигин белгилейди, кеси да юч шартдан къуралады: саны-шини, ана тили, энчи культурасы. Бу юч затха Аллахны бир кёзюуге дери бизге сынаугъа берилген мюлкюнеча къарасакъ, эшта, аланы сакълаугъа да, магъаналарын ангылаугъа да, ала бла тюз хайырланыугъа да бюгюнден эсе башхаракъ эс бёллюк болур эдик... Адамны миллет шартлары анасыны къарнында заманында огъуна къуралыб башлагъанлары илмугъа белгилиди: ананы не ашагъаны, къаллай киногъа къарагъаны, не китабны окъугъаны, нени эмда не тилде сёлешгени, джырлагъаны огъуна къурала тургъан адамчыкъны «эсине» тюйреле баргъанларын алимле тынгылы тохташдыргъандыла. Бу затланы юслеринден бизни буруннгу бабаларыбызны уллу билимлери болгъанына мени не аз да ишегим джокъду. Сёз ючюн, ауурлугъу дженгнген тиширыуну ёлгеннге, къайгъы сёзге джюрютмегендиле, ауур ишге урмагъандыла, дуния сёзге къошмагъандыла, адамны кёб джыйылгъан джерине элтмегендиле...