Подробности
Просмотров: 12187

Халкъыбызны онглу уланларыны бири Борлакъланы Абдулланы джашы Салисге быйыл 100 джыл толлукъ эди. Джерни къалынын, джукъасын да сезген таулу кишини ётген джолун бюгюннгю эмда келир тёлюлеге юлгюге айтырчады. ХХ-чы ёмюр халкъыбызгъа теджеген сынауланы барысындан да тыйыншлы ётюб, Борлакъ улу джашауда унутулмазча уллу энчи ыз къойгъанды.

Ол Къарачайны буруннгу эллерини бири Хурзукда туугъанды. Аны атасы бла анасы Борлакъланы Юсуфну джашы Абдулла бла аны юй бийчеси Тохчукъланы Бекирни къызы Байдымат ишни сюйген, аны неден да баш салгъан адамла болгъанлары себебли, аланы тепсилеринде туздам эркин болгъанды. Бу юйдегиде халкъыбызны бурундан келген адетлерин тутуугъа уллу эс бёлгендиле. «Адеб-намыс болмагъан джерде берекет да болмайды» деген айтыу алагъа джашау джорукъ болгъанды. Айхай да, ол затны ала сабийлерине бек гитчелей сингдириб башлагъандыла. Сегиз сабийни бири болуб ёсген Салис не тукъум ишден да артха турмагъанды, кесинден тамадаланы айтхан сёзлерин джерге тюшюрмегенди.
1932-чи джыл Борлакълары Уллу Къарачайдан Гитче Къарачайгъа кёчеди

Подробности
Просмотров: 11299
 Бёлек джылны алгъа, эки-юч адам болуб, «Электросвязь» АО-ну Карачаевскеде бёлюмюню тамадасы Малсюйгенланы Хасаннга бир джумушубуз болуб бардыкъ. Саламлашыб, сёзюбюзню да башлагъынчы, республиканы радиосуну къарачай тилде концерти башланды. Къарачайны, Малкъарны да кёллерин уллу этиучю Отарланы Омар «Къанаматны» джырлай эди. Биз джыргъа эсибиз кетиб тургъанлай, Хасан, ышарды да: Къалай кёресиз, джашла, фахмулу къарнашымы джырлагъанын?» - деб сорду. «Сен малкъарлы тюл шойса да, къалай къарнашынг болады Отар улу сени?» - дейбиз, анга ийнанырыбыз келмейин. «Бизни тукъумубузну уллу къарт атасы Отар болгъанды. Ол Басханда Атабийледен къызгъа юйленнгенди. Ол юйюрге эки сабий туугъанды. Эки бала да малчы юйюрде ёсе келиб, бир уллу тогъаймюйюз къочхарны кютю этгендиле. Эркелетиб тургъан къочхарлары аланы бирин уруб, бири бла да ойнаб тургъанды. Андан сора къочхар бла ойнаб тургъан сабийге Малсюйген, къочхар уруб тургъаннга да Джансюйген деб атагъандыла. Алай бла, Отарланы бир къауумуна Малсюйгенлары деб къойгъандыла. Бахсанда тура-туруб, анда ата-бабаларым Къарачайны Къарт-Джурт элине келиб орналгъандыла. Къарт атам Къурманбий 1894-чю джыл ол элде туугъанды. Ол огъай, атамы атасы Дауут да анданды».

Подробности
Просмотров: 9633
Ёзденланы Шамил
 
     Онбир джаш

Джанларыгъыз – таза хауа,
Санларыгъыз – сослан таш –
Джюреклеге бола дууа,
Сюелесиз онбир джаш –
Эресейни джигитлери –
Деу къарачай уланла.
Халкъ талкъ болгъунчугъа дери
Чырт этмезле эсден кери,
Ызыгъыздан къалгъанла.

Совет Союзну Джигитлери

 Багъатырланы Умарны джашы Харун,полковник, танка бригаданы командири (1907-1966) 

Подробности
Просмотров: 10769
 Быйыл къыркъаууз (сентябрь) айны 14-де Эресей Федерацияны Джигити Гербекланы Чомайны джашы Магомедге 95 джыл толлукъ эди. Мен бу статьямы генерал-майор Иван Константинович Морозовну «Полки сражались по-гвардейски» деген документли повестинден юзюк бла башларгъа излейме.
Уллу Ата джурт къазауатны кёзюуюнде Иван Константинович гвардиячы дивизиягъа башчылыкъ этгенди. Гербекланы Магомед анда миномётчу болуб тургъанды.
Морозовну повести 1976-чы джыл уллу тираж бла Волгоградда чыкъгъанды. Автор кесини китабында немчала бла урушну былай суратлайды: «Пулемётланы кючлери бла алгъа уруб келгенле гвардияны лейтенанты Алексей Шишкинни  ротасыны джолун тыйдыла. Туура ол кёзюуде тамада сержант Гербек улуну айтылыб тургъан миномёт расчёту джетиб къалды.
Он такъыйкъаны ичине гитлерчи пулемётладан джукъ да къалмады. Рота кесини ишин андан ары бардырды. Бизни гвардиячыла, джаугъа солуу бермей, талай кюнню сермешдиле, аланы аякъ орунлу болургъа къоймадыла».

Подробности
Просмотров: 11008
 Биз, Уллу Ата джурт къазауатха дери туугъан тёлюле, джашауда ачыу, джарсыу сынар керекли къалмагъанбыз. Мени атам Боташланы Мустафаны джашы Осман къайда асыралгъанын бюгюн-бюгече да билмегенлей барама. Излеб кюрешгенликге, алкъын джукъ табалмагъанма.
Атам 1886-чы джыл туугъанды. Къарт-Джуртда колхозда малчы болуб тургъанды, колхозну правлениесини члени болгъанды.
1943-чю джыл элия айны ал сюреминде атам тюгел акъыл-балыкъ болмагъан эки джашы бла, талай нёгери бла  кёл джагъасында ишлегенди. Аууз-герги айны (октябрны) аягъына ала Къарт-Джуртха къайтыргъа керек болгъандыла. Бир адамны да хапары болмагъанлай НКВД-ны аскерчилери кёл джагъасына келиб къаладыла. Адамланы джюреклерин къоркъуу алыб, хар ким башы къайгъылы болады. Бир-бири бла сёлешген, ушакъ этген тохтайды. Аскерчиле эл мюлк ишледе болушлукъгъа келгендиле, дегенча хапарла джюрюйдюле.
Алай а ала кеслерин къара ишге урмайдыла, тилчилени, харам иннетлилени, зарлыкъ кючлегенлени табыб, ала бла джашыртын ушакъ этедиле.

Подробности
Просмотров: 9130
    В изге белгили джыл санауда эм ачы, эм уллу къазауат джерни юсюнде 1941-чи джыл никкол айны 22-де башланнганды. Къарачайны джашлары бла къызлары, къолларына сауут алыб, Джуртну къанлы джаудан къорууларгъа тургъандыла.
Бизни халкъны келечилери, деу Джуртубузну кюн батхан джанындан башлаб, Москвагъа эмда Сталинградха дери, Заполярьеден кавказ таулагъа дери уруш этгендиле. СССР-ден озуб, тыш къраллада партизан отрядлада джигитлик этиб, атларын айтдыргъандыла.
1941-чи джылдан 1943-чю джылгъа дери 15 минг бла 600 къарачайлы Ата джуртну фашист зорчуладан сакълагъанды. 9 минг бла 500 адам уруш тюзде джан бергенди. Уллу Ата джурт къазауатда уллу джигитлик эмда ётгюрлюк танытханлары ючюн халкъыбызны кёб адамы «Совет Союзну Джигити» деген сыйлы атха теджелгенди.
Алай а халкъыбызны, зор бла тарих Джуртундан кёчюрюб, Орта Азия бла Къазахстанны къум тюзлерине атханлары амалтын, тулпар джашларыбыз ол уллу саугъадан къуру къалгъандыла.

Подробности
Просмотров: 10606
 Къарачайны белгили джашларыны бири Салпагъарланы Умар 1950-чи джыл эндреуюк айны 14-де, кёчгюнчюлюкню заманында, Къыргъызияда Ильясны джигер уруннган, билим алыргъа тырмашхан, халкъны ашхы адетлерин сакълагъан огъурлу юйдегисинде туугъанды. Урунуу джолун 1968-чи джыл башлагъанды. 1976-чы джыл Ставрополь эл мюлк институтну, аны ызындан Ростов шахарда партияны Баш школун бошагъанды. 2001-чи джыл Белгородда потребитель кооперацияны университетин, 2002-чи джыл Москвада кърал социал университетни джетишимли тауусханды. Алим зоотехник, юрист, экономист усталыкълары барды.
1968-чи-1970-чи джыллада Гитче Къарачай райпромкомбинатда ишлегенди.
1970-чи-1972-чи джыллада аскерге барыб, сыйлы борчун тыйыншлы толтуруб къайтханды. Ол джылдан башлаб, 1975-чи джылгъа дери ВЛКСМ-ни Гитче Къарачай райкомунда инструктор болуб тургъанды. 1975-чи джылдан 1979-чу  джылгъа дери Гитче Къарачай районда  ВЛКСМ-ни райкомуну биринчи секретары къуллукъну баджаргъанды. Ол заманда огъуна джаш адамланы тюз джолгъа сала, аланы джюреклерин ариулукъгъа, кертиликге, тюзлюкге ача, кёб магъаналы иш бардыргъанды. Ол, алай бла джангы тёлюню хазырлай, къралны экономикасына да энчи юлюш къошханды.

Подробности
Просмотров: 9258
 Гочияланы Туугъанны джашы Хасан 1921-чи джыл Терезеде туугъанды, эл школда окъугъанды. Акъыл-балыкъ болгъандан сора, аскер къуллукъ этерге кетгинчи, джылкъычы болуб турады. Байкал кёлню къатында аскер бёлекге тюшеди. Кёб турмай финле бла къазауатха ашырадыла. Гитлерчи фашистле Ата джуртубузгъа чабханларында, Хасан къуллукъ этген аскер бёлекни аланы алларын тыяргъа ашырадыла. Дивизияны тахса билиучюлери бла бирге Хасан Украинаны джеринде джаула бла бетден бетге тюбешеди. Алгъа уруб келген фашистлени тыяр ючюн къанлы сермешле  башланадыла.
240-чы дивизияда тахсачылыкъ, къыйын ишни хар къуру да ажымсыз тындырыб турадыла старшина Гочия улу бла аны ротасында джюзге джууукъ джаш. Ала не табсыз хауа болумда да узакъды, джууукъду деб къарамай, къарангы кечеледе къыйын джолла бла джау кючлеб тургъан джерлеге джетиб, немец солдатладан, офицерледен кёблени джесирге алыб къайтыб турадыла.

Подробности
Просмотров: 9932
  Хар къралны кючлюлюгю, аталаны-бабаланы этген джигитликлерин унумай эсгериб, аланы юлгюлеринде джаш тёлюню юретиудеди. Уллу Ата джурт къазауатда ёлгенлени, сау къалгъан ветеранланы джашау ызлары бизни къралны тарихини унутулмазлыкъ кесегиди. Ала биз быллай рахат джашауда джашар ючюн, джанларын-къанларын аямай кюрешгендиле. Ёлгенле, сау къалгъанла да къолларындан келгенни этгендиле. Ветеранлагъа джюрек разылыгъымы билдиреме, бюгюнлюкге дери джашамай ёлгенле джандетли болсунла. Мен аллай джигит ветеранланы бири Хубийланы Шонайны джашы Мустафаны юсюнден хапар айтыргъа излейме.
М. Хубий улу 1918-чи джыл хычаман (май) айда Джёгетейде Мустафаны урунуугъа сый берген юйдегисинде туугъанды. Бу кюнледе анга 100 джыл толгъанды! Джигит таулу кёб сабийли юйдегини бири болуб ёсгенди. Сабийлигинден къолундан келген ишлени эте, физкультура бла кюреше, кюч алыб ёседи. Уллуракъ болгъанында, тутушдан тюрлю-тюрлю дараджада бардырылгъан эришиуледе алчы, ёчлю орунланы алгъанлай тургъанды. Школда, ариу халисин кёргюзе, устазланы айтханларын этиб, иги окъугъанды. Школ ишлеге да къошулгъанлай тургъанды.