Подробности
Просмотров: 8255

  Халкъыбызны Джуртуна къайтарыр ючюн, озгъан ёмюрню 50-чи джылларында этилген кюреш джаш тёлюню, студентлени джыйылыуларындан, аланы кърал башчылагъа джазгъан письмоларындан башланнганды. Тири адамларыбыз джамагъатны арасында ангылатыу ишни таукел бардыргъандыла. Алай эте келиб, 1956-чы джыл хычаман айны 13-де Фрунзе шахарны къатындагъы Воронцовка деген элде танг кесек къарачайлы джыйылыу къурагъан эди. Анда Правительствогъа къарачай халкъны джуртуна къайтарлыгъын тилей барлыкъ келечилени джиберирге деб оноу этилген эди. Алай бла Москвагъа барлыкъ делегация хазыр болгъан эди: Акъбайланы Магомет, Алийланы Ракай, Къараланы Басханукъ, Токаланы Сеит-Умар, Эбзеланы Аскер.

Подробности
Просмотров: 9894
 2005-чи джыл январны 6-сы бизни бушуу кюнлерибизни бири болду. Къарачай-Черкесияда, андан тышында да белгили алим Сюйюнчланы Ханафий ауушханды, деген ачы хапар джайылды. Джууукъ-тенг, таныгъанла, билгенле болуб да къалмай, узакъ джерледен да эшитгенле келиб, арбазы, орам да адамладан толду. Мени сартын, къайгъы сёзге аллай бир миллет джыйылыб хазна кёрмегенме. Уллу сый бериб, ёмюрлюк джерине элтиб къайтдыкъ. Чачылыб кеталмай, арбазында, андан тышында да къауум-къауум болуб, аны адамлыгъыны, билимини, этген ишлерини юслеринден кёб затны эсибизге тюшюрюб сёлешебиз…
Сюйюч улу 1923-чю джыл Джёгетейде туугъанды, деб джазылады документледе. Ол тюз тюлдю. Комсомол болур ючюн, бир джылы джетмей, артда кесин уллуракъ этиб джаздырады. Ханафий Идрис бла Берханны уллу  юйдегилеринде ёсгенди.

Подробности
Просмотров: 8397
 Къарачай халкъны белгили джазыучусу Хубийланы Ахияны джашы Осман 1918-чи джыл февраль айны 17-чи кюнюнде Огъары Тебердиде, кеси къыйыны бла джашагъан юйдегиде, туугъанды.
Эл школну бошагъандан сора, Микоян-Шахарда педрабфакда окъугъанды, «Къызыл Къарачай» газетде ишлегенди. Бек джашлай огъуна назмула джазыб башлайды да, 17 джылындан атлай, 1936-чы джыл, «Комсомол джырла» деген биринчи назму китабчыгъын чыгъарады. 1938-чи джыл, «Абрек» повести китаб болуб чыкъгъандан сора, Хубийланы Осман СССР-ни Джазыучуларыны союзуна член болады.
1938-чи - 1939-чу джыллада Ставрополда устаз институтда билимин ёсдюреди.  1940-чы джыл  Къызыл Аскерни тизгинлеринде къуллукъ этерге кетеди. 1941-чи джылдан 1945-чи джылгъа дери баргъан Уллу Ата джурт къазауатда Хубий улу джаула бла сермешледе джигитликле этгени ючюн, Къызыл Джулдузну ордени бла саугъаланады. Урушдан сора, къарачайлыланы депортациясыны джылларында, Къыргъызстанда эл школлада устазлыкъ этгенди.
Туугъан джуртуна къайтхандан сора, «Ленинни байрагъы» газетни культура бёлюмюню тамадасы, телевидение бла радиовещаниени область комитетини джууаблы къуллукъчусу болуб ишлегенди. Талай джылны областны джазыучуларыны бирлешлигине башчылыкъ этгенди.

Подробности
Просмотров: 10660
 Биринчи тюбешиу
Биз, Азиядан 1958-чи джыл келиб, Ючкекен элибизге тюшдюк. Къамыш Къулакъны орта школуну 9-чу классына джюрюб башладым. Бир кюн эртденбла  директорубуз Хасанланы Исса бизни, 10-чу классны сохталарын, джыйыб, дерследен сора кетмей, школну тёбен джанында къазауатдан алгъа ишленнген эски клубха барыргъа буюрду. Баргъаныкъда биз танымагъан эки джаш, къобузу  бла джылы келген тиширыу,  Исса Танаевич да биргелерине сакълаб тура эдиле. Аланы бири Гитче Къарачай районну Джарыкълыкъ юйюню тамадасы Боташланы Мусратны джашы Борис, бири да Чотчаланы Магомет болгъанын директорубуз айтды. Ала школда ансамбль къураргъа келгенлерин черте, ол затны къаллай уллу магъанасы боллугъун да билдирди. Толуракъ хапар айтыргъа Боташ улугъа сёз берди.
- Талай айдан районну школларында суратлау коллективлеге къарау боллукъду. Айырыб да тепсеу ансамбллеге баш магъана берилликди. Киши джуртлада унутулургъа джетген маданият бла санатны мындан ары джангыртырыкъла сизнича джаш адамладыла. Чотчаланы Магомет юретирикди. Сиз барынг да тепсей билгенигиз хакъды, алай болса да бир джолгъа сахнагъа чыгъаргъа сегиз-тогъуз джаш, аллай бир да къыз керекди. Ол себебден айырыб аллыкъды. Тартынмай, буюкъмай барынг да чыгъыб тепсегиз, истемеге барыгъыз, – деди Борис.

Подробности
Просмотров: 9962
 Уллу Ата джурт къазауатда джуртларын къанлы джаудан къоруулай, джанларын-къанларын аямай Уллу Хорламны келтирир ючюн кюрешген уланларыбызны бири болгъанды Къанаматланы Есауну джашы Ажу.
Севастополь шахарны аты джигит шахарды. Джау, аны алыр ючюн, бютеу кючюн-къарыуун салыб кюрешгенди. Бу шахар кёрмеген зат къалмагъанды – къолундан келгенича кесин къоруулагъанды, алай а фашист зорчула анга ычхыныб, толу ие болургъа излегендиле. Алай болса да, ётгюр совет аскерчиле анга азатлыкъ келтиргендиле. Ёзге шахар эки джылгъа джууукъну фашистлени аякъ тюблеринде болгъанды.
Кёб къыйналса да, Севастополь башына бошлукъ табханды – бюгюнлюкде аны къоруулагъан  Совет Союзну 240 Джигитини аты мермер ташлагъа джазылгъанды.
Шахарны ёсюб келген тёлюлери аланы атларын азбар биледиле. Ёзге шахаргъа Къызыл байракъны такъгъан таулу джашны аты ол тизимде джокъду. Нек? Ажу Совет Союзну Джигити атха 1944-чю джыл, Севастополгъа Къызыл байракъны такъгъандан сора, теджелгенди, алай а ол кёзюуде аны халкъы, аман бетли болуб, джуртундан узакъгъа атылгъанды. «Воинское звание – рядовой» деген китабны автору Илья Поликахин Севастополну азатлагъанланы бириди, Совет Союзну Джигитиди. Китабында ол былай джазгъанды: «Биз бешеулен эдик. Немчала бугъунуб тургъан джерлеринден акъырын башларын кёлтюрюб къарайдыла, сора юй таба тебрейдиле. Ала кёбдюле, къолларындан келликди бизни къагъыб къояргъа, мени, Павлик Кирченкону, Головняны, Гунькону, Къанаматланы Ажуну…»
1944-чю джыл май айда рядовой Поликахин «Знамя Победы» деген аскер газетде «Зареяло Красное Знамя» деген назмусун басмалайды.

«Неси Канаматов,
            ты знамя в руках,
Над городом вывесим
                               знамя!
…Жители к дому
           со слезами бегут,
Приветствуя Красное
                            знамя».

Подробности
Просмотров: 9510
 Эски суратла - заманны тилсиз шагъатлары – музейледе, китаблада, газетледе, барындан да кёб а юйледе, юйюрледе альбомлада сакъланадыла. Окъуучуларыбыз газетни бетлеринде эртделеден къалгъан суратланы басмаларыбызны излейдиле. Алайды да, бизни окъуучуларыбыз, мындан ары да «Эски суратлада - тарихибиз» деген рубриканы ишине тири къошулурла, деб ышанабыз.
Бу джол биз сизге 1957-чи джыл февралны 4-де алыннган суратны теджейбиз. Анда Орта Азиядан джуртларына къайтхан къарачайлыланы эллерини болумларына къараб, областыбызны джамагъат-политика, экономика джашауун джангыча къурар мурат этген билимли, онглу адамларыбызны Къарачай шахаргъа келген кюнлери кёрюнеди. Бир ишексиз, аланы ол кюндеча джюреклери кёлтюрюлген болмаз эди, деб келди кёлюбюзге. Иги да дейсе, ала кёчгюнчюлюкден къайтыб, туугъан джерлеринде джангы эркин джашаугъа чыкъгъандыла. Насыб деген да ол тюлмюдю?!

Подробности
Просмотров: 8942
 Мындан алда биз, редакцияда ишлегенле, газетибизни корректору, фахмулу журналист,  огъурлу адам Батчаланы Адейни къызы Лидияны туугъан кюню бла таза джюрекден алгъышлагъан эдик. Айхай да, ишден арымагъан, талмагъан,  миллетини сыйын чыгъаргъан эмда джюрек джылыулары бла тёгерекге къууат салгъан, не къыйын кёзюуде да тёзюмлю бола билген адамланы кёрсенг, учуннган этесе.
Къазауатны джылларында туугъан сабийлени, эшта, джазыулары бирчаракъ болурла - ала туугъан джуртларындан узакъда эс джыйгъандыла, Кавказны сынгар айтыб эшитгендиле. Лида да, атасы Уллу Ата джурт къазауатха кетгенден сора туууб, анасыны къойнунда бир кесек заманны ичинде Къызыл Октябрь элинден Фрунзе областны Быстровский районуну Орловка элине тюшеди. Ол тёлюню сабийликлери адам сукъланырча болмагъанды. Аланы эслеринде татлы сабий сезимле тюл, ачы хапарла сакъланадыла. Аны амалтын ол тёлюню биографиясыны ал тизгинлери «къазауат», «кёчгюнчюлюк» деген сёзледен башланады. Аны айтханым, Лидия да анасыны къойнунда огъуна сюргюнчю болгъанын, аякъ ызлары Азияны исси къумларында къалгъан сабийлигин сагъыныргъа сюймейди.

Подробности
Просмотров: 7959
Батчаланы Муссаны джашы Альберт ариу халили, оюмлу сёлешген, кимге да игилик излеген тынч, огъурлу адамды. Ол, асыулу шартларын сакълай, къартлыкъгъа да джетди, Аллах мындан ары да кёб джылланы джашаргъа буюрсун.
Ол 1938-чи джыл Огъары Тебердиде туугъанды. Сабийлик кюнлерин киши джуртлада ашыргъанды. Школну бери къайтхандан сора Къарачай шахарда бошаб, анда пединститутну филология факультетинде баш билим алгъанды. Бир джылны Даусуз элде устаз болуб ишлегенин айтмасакъ, ёмюрюн Доммайда ашырыб барады. Ары 1965-чи джыл келиб, джаш тёлюге ингирги школну къурайды, аны директору къуллукъну да баджара орус тил бла литературадан, тарихден дерсле бериб турады. Ол ишлеге ингирде къарагъаны себебли, 1970-чи джылдан башлаб, кюндюз турист комплексге инструктор болуб джарашады. Туристлеге башчы болуб, ол айланмагъан тау сокъмакъ къалмайды. 1985-чи джыл аны тамада инструктор этедиле. Анда 1996-чы джылгъа дери ишлеб, солургъа чыгъады. Ол джамагъат ишлеге тири къошулуб тургъанды, талай кере Доммай посёлок советге депутатха да сайланнганды.

Подробности
Просмотров: 8426
 Эбзеланы Адальбий кёчгюнчюлюкню заманында Къыргъызстанны Ош областында джашайды. 1956-чы джыл юйдегиде биринчи сабий тууады. Атына Маджир атайдыла. Ызыбызгъа къайтыргъа эркинлик берилгенлей, эм алгъа келгенле бла къуралыб чыгъадыла. Алай таб кёрюб, Къабарты-Малкъар Республикагъа тюшедиле. Анда Къашха-Тау элде тамал саладыла. Юйдегиге дагъыда эки джашчыкъ къошуладыла - Эльдар бла Азрет.
«Маджир, сабийлигинде огъуна былайы бла самолётла къачан учадыла деб, кёкге къараб туруучан эди», - дейдиле тийреде къартла. Огъары класслада нёгерлери къайда окъурукъларын, къаллай усталыкъ аллыкъларын айтхан сагъатда бу лётчик болургъа излегенин билдире эди. Ол себебден орта школну бошагъанлай, Армавир шахарда баш аскер авиация училищеге киргенинде, не ата-ана, не муну таныгъанла сейирсинмейдиле. Анда эм игилени тизиминде билим, усталыкъ алады. 1977-чи джыл Туркестанда аскер округга иедиле. Биринчи кере реактив самолёт «МИГ-21» бла кеси энчи учуб анда башлайды. Тюзю истребитель самолётда учхан бек джууаблы, къоркъуулу болгъанын да  кеси кёкге чыкъгъынчы толу ангылагъан да болмаз эди. Техника кючлю, деменгили эсе да, чырмаула чыкъгъанларын, адамла ачыгъанларын да кёреди. Алай а сабийликде муратына джетген джаш, къаджыкъмай юрениб, кёкге джол салгъанлай турады. Лётчикге эм бек керекли  эки зат барды: аламат саулукъ, хауада, джерде да джорукъну  бузмай сакълау. Экиси да бар эдиле Эбзе улуда. Кесини фахмусуну, тырмашханыны тышында да ала онг бередиле 1187 сагъатны да учуб, къазауатха да къошулуб, къралны аллында борчун да толтуруб, юйюне сау-эсен къайтыргъа.