Уллу Аллах адамны ариу сыфатда джаратханды, ангы да бериб, санын, джанын да тюзетиб. Эм уллу саугъасы уа бизге – ол саулукъду. Саулукъ бизни энчи байлыгъыбыз тюлдю, биз аны бла къалай сюйсек алай хайырланыргъа эркинлигибиз джокъду. Саулукъ – ол бизге Аллахдан келген аманатды, аны ючюн биз Аллахны аллында джууаб берликбиз.
Аллахны келечиси (гъ.с.) айтханды:
«Кёб адам Аллахдан берилген эки ашхылыкъдан – саулукъ бла бош замандан – юлюшсюздюле».
(Аль-Бухари).
«Магъбун» деген сёз «алданнган», «сатыуалыуда кемчилик табхан» деген магъананы тутады. Аллахны келечиси (гъ.с.) саулукъ бла заманны сыйлы рысхыгъа санагъанды. Ол рысхыны адамланы кёбюсю оюмсуз зырафына джояды, аланы багъалыкъларын ангыламай. Саулукъ кетсе ангылайды адам, къаллай байлыкъны тас этгенин.
Уллу Аллах Сыйлы Къур’анда айтады:
«Кесигизни кеси къолугъуз бла ёлтюрмегиз».
(«Аль-Бакъара» суура, 2:195).
Ислам динни алимлери бу суурагъа таяна, кесинги саулугъунга иш этиб заран салгъан гюнахды дейдиле. Чархынга заран келтирген затланы хайырландыргъан, заманында джатыб джукъламагъан, солумагъан, кёб ашагъан, аурууунгу бакъдырыргъа излемеген – бу бары да Аллахны аманатын бузгъаннга саналады. Нек десенг, бизге берилген санла Аллахдан аманат болуб берилгендиле, ала бизге бир кёзюуге дери сакъланыргъа берилгендиле.
Адамны тёнгеги къралча бирди: керти деменгили патчахы бар эсе, кърал джарыгъанлай, ёсюм алгъанлай барлыкъды, патчахы къолайсыз эсе, ол къралда хар не ичине оюлады. Адам да алайды: кесини санларын, башын-аягъын Аллахны джоругъун бузмай сакълай эсе, адамны ол къадар тыш, ич саулугъу да иги боллукъду.
Аллахны келечиси (гъ.с.) саулугъуна бек сакъ болгъанды. Ашарыкъда мардадан чыкъмагъанды, таймаздан кеси белгилеген джорукъда ораза тутханлай, санларын чыныкъдыргъанлай тургъанды – садакъ атханды, атда, тюеде айланнганды, джаяу джюрюгенди. Ол айтханды:
«Хакъды, сени санларынгы сеннге эркинликлери барды».
(Аль-Бухари, Муслим).
Ол эркинлик недеди? Сен аланы аш-суу бла, кереклисича джукъу бла, мардасы бла ишден сора да солуу бла, ауругъанынг болса, заманында багъыу бла баджарыргъа керексе. Ислам дин санларынга ауурлукъ джетдиргенни унамайды, хар нени да мардасы болурун излейди, орталыкъны сакълауну джакълайды.
Ислам дин спортну магъаналыгъыны юсюнден:
Аурууладан сакъланыу. Санларынгы къымылдатханлай тургъан, ашарыкъда мардадан чыкъмау, чыныкъдырыу (спорт) – бу затла оздурмакълыкъдан тыядыла, «умманы» (орталыкъны) тутаргъа себеб боладыла, ислам динни излемине сыйынадыла.
Ишлерге къолдан келиу. Саулукълу адамны кюнде-кечеде этиллик ишлерин къыйналмай тындырыргъа, юйдегисин инджитмей турургъа хыйсабы болады, аны тышында Аллахха къуллугъун этерге да заман табарыкъды.
Юйдегиде бир-бирин ангылау. Спорт санларынгы чыныкъдырыу бла къалмай, адамны психикасына да «ашау» береди, сабийлени тюз халиге юретиуге, юйдегиде бир-бирин ангылаб, ариу хауада джашаргъа себеб береди.
Башында айтылгъан затланы джашаугъа сингдирирча ислам динде не мадарланы хайырландырадыла?
Биринчиси, ашда марданы тутуу. Аллаху Тагъала айтханды:
«Эй, Адам улу! Межгитге келген ариу кийиниб келсин. Ашагъыз-ичигиз, мардадан чыкъмагъыз, нек дегенде, Ол сюймейди мардадан чыкъгъанны».
(«Аль-Араф суура, 7:31).
Адам улугъа кийим ийдирилгенден сора, Аллаху Тагъала анга къымыжасын джашырыргъа, намазны заманында ауратын джабаргъа буюргъанды. Аураты джабылгъан адамны тёнгеги омакъды, ушагъыулуду, джабылмаса, эрши кёрюнеди. Омакъ демеклик, адам ариу, кирсиз кийим киерге керекди, кир, хылымылы тамгъала тюшмеген. Андан сора Аллах халал ашарыкъны-ичерикни, Кесини къулларына ийгенни, буюргъанды. Аны да, артыкъ кёб ашарыкъ затны алыб, кёб, омакъ аш-суу этиб, чархынга заран салма дейди, кийимде да алай. Харам затланы да ашамагъыз дейди. Аллах сюймейди джукъну зыраф этиучю адамланы, нек дегенде, ол зат Аны чамландырады, адамны да чархына заран салады, рысхысын да зырафына джойдурады. Бир-бирде уа амалсыз бериллик садакъасын берирге да чырмау болады. Къысхача айтсакъ, бу аяты бла Аллаху Тагъала ашагъыз, ичигиз, мардадан чыкъмагъыз дейди.
Аллахны келечиси (гъ.с.) юретгенлей тургъанды: ашхыныгъызны ашарыкъдан ючден бири, суудан ючден бири толургъа, къалгъан ючден бири да хауа джюрюрге къалыргъа керекди.
Бусагъатдагъы медицина да артыкъ ашау аурууну чыгъыууну баш сылтауу болгъанын бегитеди. Файгъамбарны (гъ.с.) ашны юсюнден айтхан сюннетине сыйыннган муслиман адам, дин борчун тындыргъан бла къалмай, кесини саулугъун бегитиуге да хайыр келтиреди.
Экинчиси, саулугъунга къаратхан – ол борчунгду, къарыусузлукъ тюлдю. Аллахны келечиси айтханды:
«Кесинги бакъдыр, нек дегенде, Аллах аурууланы ийиб, алагъа джараулу дарман да иймей къоймагъанды».
(Абу-Дауд, ат-Тирмизи).
Бу хадис илму-тинтиу ишлеге чакъырады. Не тюрлю ауруугъа да, тохтаб къалмай, дарман излегенлей турургъа керекди. Табылгъан да этерикдиле ауруулагъа дарманла, нек дегенде, Аллаху Тагъала дарманы табылмаз аурууну адамлагъа иймегенди. Бир-бирле къарангылыкъдан врачха баргъанны динден чыкъгъаннга санайдыла, Аллахдан болушлукъ табарына ийнанмагъаннга. Ол терсди! Аллахны келечиси (гъ.с.) кеси да дохтурлагъа баргъанды, башхалагъа да айтханлай тургъанды. «Тауаккуль» – Аллахха кесинги бошлау, Аллахха таяныб аурууунгу кесича бармагъа къой, Аллах болушурукъду деб къоюу тюлдю. Кесинг да къолунгдан келгенича саулугъунгу орнуна келтирирча мадарла излерге керексе, Аллахдан болушлукъ тилеуюнгю тохтатмай.
Ючюнчюсю, харам затдан, саулугъунга заран келтирлик затдан джанларгъа керексе. Ислам динде эркинлик берилмеген затла адамгъа хайыр келтирир джанындан айтыладыла. Ички, тонгуз эт, наркотикле харам этилгени адамны чархын, санын, иннетин бузулуудан сакълайдыла. Аллаху Тагъала аланы барын бизге харам бизни сюймегенликден этмейди, бизге игини излеб, бизни ишленнгенибизни къарыусузлугъун билиб, тыяргъа излейди аман затдан.
Тёртюнчюсю, иннетибизни кирсизлиги – саныбызны саулугъуну тамалыды. Ислам дин джюрек бла саныбыз бир-бири бла байланыбдыла деб юретеди. Аллахны сагъыныу (зикир, намаз, ораза тутуу) – къуп-къуру адетле тюлдюле, была санынга, джанынга да дармандыла. Аллаху Тагъала айтханды:
«Ала ийнаннгандыла, аны себебинден аланы джюреклери Аллахны атын сагъыннган бла басыладыла, джюреклеринде къайгъылары чачыладыла».
(«Ар-Раад» суура, 13:28).
Аллаху Тагъала керти ийнаннганланы башхаладан бир тюрлю шартлары болгъанын чертгенди. Аллахны атын сагъыннганлары бла аланы къайгъылары чачылады, джунчугъанлары кетеди, бир тюрлю бир къууанч, рахатлыкъ келеди. Хакъды, башха бир зат бла да адам аллай джюрек рахат-
лыкъны, сагъышы чачылыуну табарыкъ тюлдю. Джангыз Аллахданды Анга сюймеклигинденди, Анга берилгенинденди, адамгъа хар не ашхылыкъ да келлиги. Не къадар бек сюйсенг, билсенг Аллахынгы ол къадар тынч, кёб сагъынныкъса Аны. Сагъыннган деб, Аллахны къулу Анга махтау сала, Анга шукур эте билсе кесини тюрлю-тюрлю къуллукъ этиую бла дегенликди. Къур’анда айтылгъанны башха тюрлю ангылатмасында Аллахны сагъыныу деб, Сыйлы Къур’аннга айтылады, олду Аллахны эсгертген, деб чертиледи. Бу ангылатмагъа кёре адамланы джюреклери Къур’ан аятланы окъуб, аланы магъаналарын тюз ангыларгъа кюрешгенлери бла рахатлыкъ табадыла. Нек десенг, алада тюзлюк ачыкъ айтылады, юлгюле бла, керти затла бла бегитилиб.
Тынгысызлыкъ, ачыуланыу, зарлыкъ, мыдахлыкъ – ол бары да джюрек аурууладыла, ала уа артда сан ауруулагъа кёчедиле. Беш ууахты намаз – ол тюз адетча бир зат тюлдю, ол джанынга санынга да гимнастикады, беш кере Аллахны аллына сюелиб, Аны джолун сайлаб, тазаланнганынгды.
Аллахны аллында Къыямат Кюн сюелиб, Аны берген аманатын къалай тындыргъаныбызны юсюнден соруллукъбуз, санларыбыз бла къалай хайырлан нганыбызны, аланы къалай сакълагъаныбызны юсюнден. Аллаху Тагъаланы аллында сюелген сагъатда: «Раббийим, Сен бизге саулукъ бердинг – биз аны Сеннге къуллукъ этиуге, юйдегибизге эмда умманы джумушуна къараргъа, Сени тюз джолунгда ашхы ишлеге бердим, дерча насыбны бер», – деб тилекчибиз. Ауруу келгинчи, саулугъунгу сакъларгъа кюреширге керекди. Къартлыкъ джетгинчи, джашлыгъынгы багъалата билирге. Аллахны келечиси (гъ.с.) айтханды:
«Беш затны багъалат эмда ала бла хайырлан, башха аллай беш бла тюбегинчи: джашау бла хайырлан, ёлюр кюнюнг джетгинчи, саулугъунг бла хайырлан, ауруу келгинчи, бош заманынг бла хайырлан, кёб ишле юсюнге къаланнгынчы, джашлыгъынг бла хайырлан, къартлыгъынг джетгинчи, рысхынг бла
хайырлан, джарлылыкъ джетгинчи».
(Аль-Хаким, аль-Байхаки).
«Йя Аллах! Бизге саулукъ-эсенлик бу дунияда, керти дунияда да бер, деб тилейбиз. Йя Аллах! Бизни санларыбызгъа саулукъ бер, къулакъларыбызгъа, кёзлерибизге саулукъ бер – Сенден сора джокъду башха иллях!»
«Йя Аллах, бу дунияны, ёмюрлюк дунияны да ашхылыкъларын бир бер, Ахрат азабдан, Джаханим Отдан бир сакъла».
(«Аль-Бакъара» суура, 2:201).
Аллах бютеу муслиманлагъа саулукъ берсин – бизни къарнашларыбызгъа, эгечлерибизге, ата-аналарыбызгъа, сабийлерибизге, саулай уммабызгъа. Ийманыбызны кючлю этсин, Аллахны аманатын толтурургъа кюч-къарыу берсин.
КъЧР-ни Муслиманларыны дин управлениеси бергенни къарачай тилге Тебуланы Салимат кёчюргенди.
Къур’андан аятла, Файгъамбарны (гъ.с.) хадислери басмаланнган газетле анда-мында атылмасынла. Сакъ болугъуз, марджа!



