Рысхыны артыгъы болмайды. Адамны кёзю дуния малдан тоймайды. Не кёб болса да, байлыкъны сюргенни къоймайды. Ашым, сууум, юйюм барды деб сабырлыкъ салмайды. Дуния мал а кесин сюйдюрген да, сюрдюрген да этеди.

Болгъа эди да, этген рысхыбызны тюз джоя билмейбиз. Туугъанындан башлаб, дуниясын ауушдургъунчу – бешикге бёлеген, огъай, анга деричин – больницадан чыгъаргъан, къурманлыкъ этген, ата юйюне ашыргъан, андан келтирген, итлик чачын джюлюген, бир ай толгъаны, эки ай…джыл толгъаны, тиш чыгъаргъаны, биринчи атламы… Юйдегили болгъаны. Ол бары да бек ашхы затла. Сынгар, хар бир чурумгъа бир кёб джоюм этебиз.. Джыл гырджын, тиш джырна этген бламы тохтайбыз? Зырафлыкъ келтиребиз. Бешикге бёлегеннге дери ресторанлада этебиз. Айтыргъа, дуниясын ауушдургъанны юсюнде этилген адетледен къалгъанны барын, болмагъан чурумланы да чыгъарыб, уллу джоюмла да этиб, хант юйледе белгилейбиз. Бу барыудан барсакъ, ол да Аллаху ала…
Ана тилде сёлешген джокъну орнунда, адеб-намыс седирей барады, иги адетлерибизни орнуна миллетибизни абындырлыкъ, «сыртындан саллыкъ» адетлени орунлу эте барабыз. Къалай сакълаяллыкъбыз миллетлигибизни, миллетибизни да?
Кече-кюн да ишлеб, рысхы этиб, аны да хар кимге кёргюзюр джанындан, бетсинир, махтаныр джанындан нек болабыз? Туура бизни миллетча зырафлыкъгъа рысхы ишлеген болмаз. Бири табыб джояды, башхасы «тырнаб» неда тырнакълаб…
Сабийин юйдегили этер ючюн, борчха-къарчха кириб, кредит алыб, артда аны да телеелмей… Да неди бу джукъгъан ауруу? Теренден тереннге кириб баргъан ауруу… Аллай кёзбаулукъгъа, берне-къалымгъа ачха джетдирелмегенден, кёб джаш адам юйленелмей, миллетибизни адам саны юйремей абызырагъанды. Кими башын алдатыб, бири наркоман болуб, башхасы ишлерге эриниб… Эм ишлеген миллетге саналыб тургъанбыз. Бюгюнлюкде ишлерге да эринебиз. Ишлемегенлей уллу айлыкъ тёленсе излейдиле джаш адамла. Ол ишлей, рысхы эте юреннгенг ата-ана къарт-къарыусуз болса, балала не этерикдиле? Къалай баш кечиндирликдиле? Ишни деменгили этерге, билимни игичик окъуб алыргъа тыйыншлыды. Джууукълукъ бла, къарнашны, эгечни хатери бла ишге алгъан заманла къала барадыла. Дипломну окъуб алыргъа керекди.
Миллетибиз кёб зарауатлыкъ сынагъанды. Аны ючюн да бошлагъан болурла абадан тёлюле сабийлени «бизни ючюн да бир джашасынла», дегенни айтыб. Алай а джашау рысхыны тёкгенде тюлдю да.
Тюненебизден оюм эте, бюгюннгю кюнюбюзню алай ётдюрюрге керекбиз – тамблабызгъа деменгили кёпюр болурча …

Кенгеш
Къарачай-Черкес Республиканы Муслиманларыны дин управлениесинде «Бюгюннгю муслиман тиширыуну джамагъатда магъанасы (орну)» деген аты бла кенгеш болду. Былайгъа кёб тиширыу джыйылгъан эди – джамагъат, кърал къуллукъчула, тиширыу бирлешликлени тамадалары, табышлылыкъ бла кюрешген тиширыула д. а. к.
Республикабызны Муфтийи Эриккенланы Мухаммат хаджи хошкелди айтыб, джыйылгъанлагъа разылыгъын билдирди. Къуру сёзде болмай, хар тиширыуну олтурулукъ джерине, столгъа, эм узун саблыладан бирер раузан гокка салыб, кёл алгъанына къонакъланы хош болгъанлары кёзлери джылтырагъандан белгили эди.
– Бюгюн былайгъа джыйылгъаныбызны магъанасы – юйдегини тутуругъу тиширыуду. Сабийлени юретиуде, ёсдюрюуде тиширыуну джууаблылыгъы, ауурлугъу да уллуду, – деб башлады сёзюн Мухаммат хаджи. Юйлерин да тутуб, балаларын да джарсытмай, дагъыда къралгъа, джамагъатха джарагъан джумушла этген тиширыула сау болсунла.
Сабийлени юйдегили этген сагъатда керексиз джоюмла кёб этилиб, джангы къуралагъан юйдегини, неда ата-ананы джарсытабыз. Борчха-къарчха кириб, кючден той этгенле бардыла. Таб машиналарын сатыб, къууанчха хайырландыргъанла болгъанын да сагъынды. Сёзден биреулен (атын айтмады) машинаны артха алгъанды. Артха алгъаны ючюн тёрт мелиуанны орнуна беш мелиуан этиб берирге айтханды. Ол машинаны да дженгил сатар ючюн юч мелиуаннга бергенди. Кесек заманчыкъгъа эки мелиуанны кеси разылыгъы бла тас этгенди. Юч мелиуаннга да джашына къууанч этгенди. Насыблы болсунла, алай а къаллай къууанчды?! Оюмсузлукъ болурму?
Джыйылыуда сёлешгенле (доклад этгенле) – Муфтийни кенгешчиси, араб тилни кенгден (онлайн) окъутхан устаз Байрамукъланы Муслимат, юйдеги психолог, юрист тиширыу Эриккенланы Мариям, «Къобан» артелни председатели, «Эресейни тиширыуларыны бирлешлигини» бизни республикада бёлюмюню тамадасы Борлакъланы Марина дагъыда башхала бир аууздан адеб-намыс сакъланырча, балаланы тюз джолгъа салыр джанындан къадалыб, биригиб кюреширге керекбиз деген оюмну айтдыла.
Сёзсюз да, юйдегиге ана кеси юлгю кёргюзюрге керекди. Сабий эшитгенинден эсе кёргенин иги алады. Айхай да, аны ючюн айтыр, юретир керекли да этмезге керекди.
Джылы тюбешиу болду. Хар ким кёлюндегин айтыргъа, сорургъа да эркинлик берилиб, ушакъ халда ётдю кенгеш. Аягъында джамагъатха чакъырыу этдиле (резолюция алынды). Анда айтылгъаны да ушакъны баргъанычады, сюзюлген кемликлени юсюнденди, дегенлигибизди.
Юйдегини ёсдюрюуде сабийлени тюз джолгъа салыр джанындан болургъа; тиширыу билимин, тин байлыгъын ёсдюрюрге излей эсе, кётюргючлюк этерге; динибизде джюрюген адетлени тамалында джашар джанындан, сабийлени да ол халда ёсдюрюр джанындан биригиб кюреширге; миллетлени тин-иннет эмда маданият байлыкъларын сакълар джанындан, ана тилибизни, ашхы адетлерибизни сакълар, айнытыр джанындан кюреширге деген оюм айтылды чакъырыуда.
Ол бары да джашауда толур, бир кюн болмаса да башха кюн, деб ышанмакълыгъыбыз уллуду… Къууанчда, джарсыуда да, «иманыбыз тубан» болмай, динибиз излеген джол бла атларгъа Аллах буюрсун. Динибиз зырафны огъурамагъаны хакъды…

Къоркъмазланы Салима.

 
{jcomments}