Тюзюуюн сабийлени ёсдюрюуню ислам динибизде магъанасыны юсюнден республикабызны Муслиманларыны дин управлениеси берген хапаргъа таяна джазабыз.

Хакъды, бютеу махтау бары да Аллаххады. Биз Анга махтау салабыз, Андан болушлукъ излейбиз эмда кечмеклик тилейбиз. Кесибизни терс ишлерибизден, джаман къылыкъларыбыздан къутулур мадар излеген сагъатда да джангыз Анга таянабыз. Кимни Аллах тюз джолгъа салса, аны киши тайдыраллыкъ тюлдю. Кимни Аллах терсейтсе, аны да киши тюзетеллик тюлдю. Мен шагъатлыкъ этеме, Бир Аллахны Кесинден сора къуллукъ этерге тыйыншлы джукъ болмагъанына, дагъыда мен шагъатлыкъ этеме Мухаммад (Аллахны сыйлы саламы болсун анга, аны юй ахлуларына, аны асхабларына, Къыямат Кюннге дери аны джолу бла баргъанланы барына да) Аны къулу эмда келечиси болгъанына.
Эй Аллахны къуллары! Аллахдан къоркъугъуз (таква) эмда Аны буйрукъларына сыйыныгъыз, нек десенг, Олду сеннге бу дунияда – насыб, Керти дунияда Джаханим азабдан къутхарлыкъ.
Тюзюуюн балала ёсгенлери Уллу Аллахны эм ашхы саугъаларыны бириди адамгъа. Ол къуру тукъумунг юзюлмей баргъанлыкъ тюлдю, ол Уллу Аллахны ашхылыкълары бла байламлылыкъда турууунгду, ахыр кюнюнге дери. Аллаху Тагъала кесини сюйген къулларыны джюреклерине ол затны салгъанды, тюзюуюн балала ёсдюрюрге кюрешигиз деб. Ибрагим файгъамбарны (Аллахны саламы анга болсун) сёзлерин Аллах Сыйлы Къур’анында келтиреди:
«Мени Раббийим, меннге тюзюуюнледен саугъа эт».
(«Ас-Сафат» суура, 37:100).
Ма алай, Ибрагим файгъамбар (гъ.с.) тилеклеринде байлыкъны неда бийликни, ханлыкъны излемегенди кесине, тюзюуюн бала бер, деб тилегенди. Аллахны сюйген къуллары да Къур’анда Андан аны тилейдиле:
«Ала айтадыла: «Бизни Раббийибиз! Бизни юй бийчелерибизден эмда балаларыбыздан къарамыбызгъа къууанч (кёзюбюзге асыу) келтир эмда бизни Аллахдан къоркъгъанлагъа юлгю эт».
(«аль-Фуркан» суура, 25:74).
Алайына бир эс бёлюгюз, тюзюуюн сабий Къур’анда «кёзге асыу» (къура а’йун) деб айтылады – джюрекни рахат этеди, кёлюн басады, къарамын къууанчлы этеди. Алай а ол ашхылыкъ кеси аллына келмейди – ол Аллахдан келген ашхылыкъны урлугъуду, Аллах аны атагъа-анагъа деб сакълайды. Уллу Аллах «аль-Кахф» суурасында Муса файгъамбар (гъ.с.) бла Аллахны сюйген къулу аль-Хидир алагъа керти къонакъбайлыкъ этмеген, аш-суу бермеген элде оюлгъан хунаны ызына сюегенлерини юсюнден хапар айтады. Ол хунаны тюбюнде эки ёксюз джашчыкъны аталарындан къалгъан хазна басдырылыб болгъанды. Аллах айтады:
«Аны тюбюнде аланы басдырылгъан хазналары барды, аланы аталары уа тюзюуюн адам эди…»
(«аль-Кахф» суура, 18:82).
Къур’анны ангылатмалары бла кюрешгенле, аланы ичинде Ибн Касир, айтхандыла: «Аллаху Тагъала ол сабийлеге хазналарын аталарыны керти Аллах сюйген адам болгъаны ючюн сакълатханды. Бу зат бир адамны тюзлюгю аны балаларына, туудукъларына джакъ боллугъун ачыкъ кёргюзеди. Алай бла, ата-ана тюз адамла болсала, аланы игиликлери балаларына джукъгъанлай турлукъду, кеслери ёлюб кетселе да. Баланы тюзлюгю да анагъа-атагъа аллай бир тохтаусуз
сууаблыкъ, ашхылыкъ келтиргенлей турлугъуна шагъатлыкъды бу суура».
Бу затны юсюнден айтады Аллахны келечиси (гъ.с.) Абу Хурайрадан келиб, Муслим (Аллахны разылыгъын табсынла) бизге джетдирген хадисде:
«Адам ёлсе, болгъан ишлери бары да тохтайдыла, къуру юч затдан къалгъанла: тохтаусуз садакъадан (джария садакъа), хайыр келтирген билимден, анга тилек тилеб тургъан тюзюуюн баладан».
(Муслим).
Иги сагъыш этигиз, ёлгеннге сууаблыкъ келтириб турлукъ юч затны бири – ол тюзюуюн сабийди. Байлыкъ тюл, мийик къуллукъ тюл, адамланы эслеринде турууунг тюл, сабийингди – джашынг неда къызынг – сеннге хаман Аллахдан тилек тилеб турлукъла. Ол зат бизни учундурургъа керекди керти тюзюуюн балаланы ёсдюрюрге кюреширге, не къарыуубузну, не заманыбызны аямай. Ол магъаналы къошумчулукъду, сууаб ишди керти дуниябызгъа.
Ата-ананы джууаблылыкълары эмда тюзюуюн балаланы ёсдюрюуню джолу Тюзюуюн тёлю кеслери алларына болуб къалмайдыла – ол зат ата-ананы Аллахны аллында джууаблылыкъларынданды.
Уллу Аллах кесини къулларына буюрады:
«Эй, Меннге ийнаннганла! Кесигизни, юйдегилеригизни да Джаханим Отдан сакълагъыз…»
(«ат-Тахрим» суура, 66:6).
Бу буйрукъ хар ата-анагъа борч салады – баласын диннге, намазгъа, ариу халиге, Къур’ан окъургъа юретирге – аланы терс джолгъа бурулгъандан сакълай. Аллахны келечиси (гъ.с.) Абдуллах ибн Умардан келген хадисинде айтады:
«Хар биригиз сюрюучюсюз эмда хар биригиз кесигизни сюрюуюгюзге джууаблысыз. Эркиши юйдегисини сюрюучюсюдю эмда анга джууаблыды».
(Бухари, Муслим).
Дагъыда Аюб ибн Мусадан келген хадисинде айтады:
«Ата-ана сабийин ариу халиге юретгенден уллу саугъа джокъду».
(ат-Тирмизи).
Бу хадис ариу кёргюзюб турады, берилген затны эм ашхысы – ол не мюлк, не байлыкъ тюлдю, ол ариу халиди, сабийинги тюз юретиудю.
Къур’анда келтирилген мисалланы бири акъылман Лукъманны джашына айтхан сёзледиле:
«Эй джашым! Аллахха сен джёнгер къошма, нек дегенде, Бир Аллахдан сора да иллах къурау эм уллу терсликди».
(«Лукъман» суура, 31:13).
Лукъман акъыл юретиуюн эм бек керекли, эм магъаналы затдан башлайды – Аллахны бирлигинден. Ызы бла атаны-ананы сыйлауну, намазны, джууаш халини, эслеб сёлешиуню юсюнден айтады. Алай бла, Къур’ан сабийни къалай юретирге керек болгъанын саулай кёргюзеди: эм биринчи, Бир Аллахха ийнаныу, ызы бла – ариу, тыйыншлы халиге юретиу.
Мухаммат ибн Идрис аш-Шафийни – айтылыб тургъан тёрт уллу имамны бирини – юлгюлю хапарын да келтирейик. Аны эртде огъуна атасы ёлюб, анасы бла биринчи Газада, артда Меккада къарыусуз болумда къалады. Алай болса да, анасы, толу ийманы болгъан тиширыу, алагъа джетген джарлылыкъ сабийин ариу халиге юретиуде чырмау болмазча, не къарыуун да салыб кюрешгенди. Ол джашчыкъ Къур’анны иги билирча хыйсаб къурагъанды, 7 джылында аш-Шафий Къур’анны саулай азбар билгенди. Къагъыт сатыб алыргъа хыйсабы болмай, хадислени эмда дерслерин тюелени сюеклеринде неда къошун сыннганлада джазыб, артда джангыдан аланы ариу кёчюрюб тургъанды. Анасы аны билимге тырмашханына кёл бергенлей, араб тилни иги билгенлеге ийигенлей тургъанды, тилни таза билдирирге кюрешгенди. Артда ол аны Малик ибн Анас имамгъа Мединагъа ийгенди, муслиман динни (фикхни) толу ангыларча, хадислени билирча. Он джылында ол Малик имамны «аль-Муватта» китабын азбар билгенди.
Ма алай бла, акъыллы тиширыуну ийманыны кючлюлюгю бла, атасыз ёсген джашчыкъ къыйын хыйсабда да муслиман умманы белгили адамларыны бири болгъанды. Аш-Шафийни масхабы 12 ёмюрден аслам заманны муслиманлагъа уллу хайыры болгъанлай турады. Бу тарих хапар энтда бир фатауады:
сабийни тюзюуюн ёсдюрюу – байлыкъдан, аны асыл тукъумдан болгъанындан тюлдю, ол зат аны тюз иннетлигинден, тёзюмлюлюгюнден, Аллахха берилгенинденди.
Бу хапар аталагъа-аналагъа, барыбызгъа да, ашхы юлгюлени бири болгъанлай турсун. Сабийни юретиуню артха салыб, неда школгъа, орамгъа къоюб олтургъан чыртда тюз тюлдю. Сабий бла бирге намаз этиуге, Къур’ан окъуугъа, ариу сёзюнгю айтыугъа, кесингде ариу халини кёргюзюрге заман табаргъа керекди. Нек дегенде, сабий кёбюсюне сени сёзлерингден тюл, сени халингден, атлагъан атламларынгдан юлгю алады.
Эй, Аллахны къулла-
ры! Сабийни ариу халили, тюзюуюн, ийманда-дин-
де, Аллахдан къоркъуу-
да ёсдюрюу джууаблылыкъны хар ким кесибизге борч этиб, бойнубузгъа алайыкъ. Аллахны эм сюйген къулларыча, эсибизде тутуб, тилейик:
«Бизни Раббийибиз! Бизни юй бийчелерибизден эмда тёлюлерибизден къарамыбызгъа къууанч келтирлик хыйсаб бер эмда бизни Аллахдан къоркъгъанлагъа юлгю болурча эт».
(«аль-Фуркъан» суура, 25:74).
Йя Аллах, бизни балаларыбызны тюзюуюн, Сеннге бойсуннган, умметибизге хайыр келтирген сабийле болуб ёсер насыбны бер! Терс атламладан, джаман къылыкълыладан кери эт. Бизни алагъа Аллахдан къоркъууда юлгю эт, аланы да бизге – бу дунияда ашхылыкъ кёргюзюучюле, керти дунияда джакълыкъ этиучюле болурча насыбны бер.
Саулай умметибизге Аллахдан разылыкъ, юйдегилерибизге, балаларыбызгъа Аны тюз джолундан таймаз насыбны бер деб тилекчибиз. Хакъды, Ол – Эшитиучю, Тилеклени къабыл этиучюдю.


КъЧР-ни Муслиманларыны дин управлениеси берген хапарныбасмагъа Тебуланы Салимат хазырлагъанды.
Къур’андан аятла, Файгъамбарны (гъ.с.) хадислери басмаланнган газетле анда-мында атылмасынла. Сакъ болугъуз, марджа!

 
{jcomments}