Черкесскени 200-джыллыгъын белгилеу бла байламлы республикабызны ара шахарыны ёсюмюне уллу юлюш къошхан, ашхы ишлери ючюн, «Черкесск шахарны сыйлы адамы» деген ат аталгъан джердешлерибизни эсге тюшюрдюк. Бердиланы Алийни джашы Исмаил хаджи да аланы бириди.

Аны атын билмеген, эшитмеген муслиман адам хазна болмаз. Акъыллылыгъы, тирилиги, таза иннети, тюзюуюн граждан къарамы болгъаны бла КъЧР-ни муфтийи Бердиланы Исмаил хаджи 20 джылдан асламны Шимал Кавказны бютеу муслиманларына башчылыкъ этгенди. Бусагъатдагъы Эресейде ислам динни сакълаугъа, ёсдюрюуге ол мардасыз уллу къыйын салгъанды. Исмаил хаджини акъыл сёзлери дин ахлуланы ышанмакълыкъларын ёсдюргенлей, адебни-намысны сакъларгъа эс бёлдюргенлей тургъандыла.

Черкесскени, Къарачай-Черкесияны къой, бютеу къралны джамгъатын бирикдириуге, джаш адамланы ариу халиге юретиуге, тюрла-ю-тюрлю миллетлени, дин ахлуланы араларында келишиулюкню ёсдюрюуге ол уллу юлюш къошханды. Аны, аныча онглу адамланы къайгъырыулулукълары бла Шимал Кавказда, таб, бютеу Эресейде да рахатлыкъ сакъланыб келгенди.
Онглу джердешибизни сыйын Эресей Федерацияны Президенти Владимир Путин да кёргенди. Джыл сайын Миллет Алчыбыз Берди улуну джууаблы кърал къуллукъчула эмда дин башчыла бла бардыргъан ачыкъ ушакъларына чакъыргъанлай, аны айтханына эс бёлгенлей тургъанды. Алай бла хурметли джердешибиз муслиманланы джарсыуларына кърал дараджада эс бёлдюрюр мадар табханды.
Шимал Кавказны Муслиманларын бирикдирген аралыкъны тамадасы болуб, Бердиланы Исмаил хаджи джашауун ислам динде магъаналы затланы джашауда орунлу этиуге, джаш адамланы ариу халиге юретиуге, тюрлю-тюрлю миллетлени, дин ахлуланы араларында келишиулюкню ёсдюрюуге атагъанды.
Джамагъат аны Къарачай-Черкесияны Дин управлениени муфтийи ча эмда Шимал Кавказны Муслиманларын бирикдирген аралыкъны тамадасыча эсгерсе да, Берди улу ол дараджагъа къалай джетгенин билгенле бек аздыла. Бюгюн биз аланы Исмаил хаджини джашау джолу бла шагъырей этерге излейбиз.
Бердиланы Исмаил хаджи 1954-чю джыл байрым (февраль) айны 27-де Къазахстанны Белые Воды элинде туугъанды. Ол Бердиланы Алий бла Зубайданы тюнгюч уланлары болгъанды. Сюргюнден къайтыб, Бердиланы юйюр кеси джуртларында, Ючкекенде, джангыдан тамал салгъандыла. Бёлек замандан алайдан да Первомайское элни таб кёрюб, ары кёчгендиле. Исмаил анда орта школну джетишимли бошагъанды. 1974-чю джыл эл мюлкде ишлерик усталаны хазырлагъан техникумда билим алыб чыкъгъанды. Аскер къуллугъун махтаулу толтуруб къайтханындан сора, Гитче Къарачай районда тюрлю-тюрлю ишледе уруннганды. Алай а не келсин, аланы бирине да кёлленелмегенди.
Кюнлени биринде Зубайда Бухарада медреседе окъургъа областдан экеуленнге бош орунла теджелгенлерин эшитиб, юйде хапар айтханды. Исмаил анда билим алыргъа излеб, тилек къагъыт джазыб, къадыгъа элтгенди. Къады да, ол кёзюуде анда башха къарачай джашла окъуй тургъанларын айтыб, Берди улуну къагъытларын джарашдыргъанды. Алай бла, ол 1982-чи джыл Бухарада «Мири Араб» деген медресеге киргенди. Тыш джерде джашау, окъуу алай тынч болмаса да, таулу джаш, кесин бегитиб, къаджыкъмай кюрешгенди. Ол джыллада медреседе окъуй тургъан джашла бла да шох болгъанды. Артда Чечен Республиканы алгъыннгы Президенти Ахмат Кадыров да анда окъургъа барыб, алагъа къошулгъанды. Исмаил хаджи бла ол татлы тенгле болгъандыла. Медресени тауусханындан сора Исмаил хаджи билимин Ташкентде Аль-Бухари атлы институтда, артда да Каирде «Аль-Азхар» университетде ёсдюргенди.
1989-чу джыл джуртуна къайтыб келгенинде, аны Ючкекенде межгитге имамгъа сайлагъандыла. Арадан толу джыл да озгъунчу, 1990-чы джылны ал сюреминде, Къарачай-Черкесия бла Ставрополь крайны муслиманларыны биринчи джыйылыуу болгъанды. Анда дин башчыла оноулашыб, иннети таза, билими терен болгъан Берди улу, не джууаблы ишни да деменгили тындырлыгъына базыб, дин аралыкъгъа башчыгъа айыргъандыла. Джангы къуралгъан Дин аралыкъны алкъын джугъу джарашмай, муфтий хар нени сагъышын да кеси этерге керек болгъанды. Келишиулю адам болгъаныны себебинден, керек джерде сёзюн ётдюре, ол этиллик ишлени джетишимли тындырыб тебрегенди. Алайда тирилик танытханында, Бердиланы Исмаил хаджини Къарачай-Черкесия бла Ставрополь крайны муфтийи этгендиле. 2003-чю джылны арттотур (апрель) айында уа ол Шимал Кавказны Муслиманларын бирикдирген аралыкъны тамадасына сайланнганды. Ахыр кюнюне дери, ол, динни тамалында ауаз бере, къайсы миллетден болса да, къайсы динни тутса да, адам улу бир-бирин ангылаб, рахатлыкъда, шохлукъда джашаргъа кереклисин кёбчюлюкге сингдириб, салыннган джууаблылыкъны бет джарыкълы толтуруб тургъанды. Аны тышында да Къарачай-Черкес Республиканы Муслиманларыны дин управлениесине башчылыкъ этгенди.
Эресей Федерацияны Президентини Дин бирлешликле бла иш джюрютюуню хакъындан кенгешини да, СНГ бла Эресейни арасында дин ишлени хакъындан кенгешни да къурамларында болгъанды. Ол кенгешлени джыйылыуларына къошулуб, Исмаил хаджи бютеу муслиманланы бирикдирирге джарарыкъ оюмларын джашаугъа сингдириб тургъанды.
Таныгъанла, иш джюрютгенле анга, тутхучлулугъу, ачыкълыгъы, тюзлюгю, кючлю ийнанмакълыгъы ючюн, уллу сый бергендиле.
Берди улуну башчылыгъы бла Къарачай-Черкесияда да, бютеу Кавказда да дин институтланы джангыртыугъа, межгитле, медреселе ишлетиуге, джаш имамла, алимле хазырлаугъа аталгъан кёб башламчылыкъ джашауда толтурулгъанды.
Къралына, динине, миллетине кертилиги ючюн, Бердиланы Алийни джашы Исмаил хаджини РФ-ны Президенти Владимир Путин 2024-чю джыл байрым (февраль) айда IV-чю дараджалы «За заслуги перед Отечеством» деген орден бла саугъалагъан эди. Ары дери да аны Египетни «За заслуги» деген медалы, 2004-чю джыл РФ-ны Президенти В.В. Путин берген «Шохлукъ» ордени, Азербайджанны «Шохлукъ» ордени дагъыда башха къралланы сыйлы саугъалары бар эдиле.
71-чи джылына кирген Исмаил хаджи 2024-чю джыл къыркъар (август) айны 5-де дуниясын ауушдургъаныны хапары кёбчюлюкге джайылгъанында, анга Къарачай-Черкесияны джамагъаты бла бирге башха регионланы келечилери да бушуу этгендиле. Керти ийнанмакълыкъдан, халаллыкъны, ашхылыкъны джарыгъындан толу джашау джолун Ата джуртубузда джашагъан миллетлени бирикдириуге атаб, Умманы бирикдирген белгили адамыбызны ахыр джолуна ашырыргъа бек кёб онглу адам келген эди.
Ала бары да Бердиланы Исмаил хаджи акъыллы, оюмлу, сынамлы дин башчы болгъанын айтхан эдиле. Аны джашаудан кетгени бютеу муслиман дуниягъа къоранч болгъанын чертген эдиле.
Муфтийде болгъан ийнанмакълыкъ, сюймеклик, иннет, аны джолу бла баргъанлада да болуруна ышаннганларын билдирген эдиле. Шукур Аллахха, керти да, аны ызындан келгенле да, джамагъатны келишиулюкге, джарашыулулукъгъа чакъыра, рахатлыкъны сакълар мадарла этедиле.
Белгили дин эмда джамагъат ишчи болгъаны бла адамладан уллу махтау табхан Исмаил хаджи да иш нёгерлерини, тенглерини эслеринде джашауун ислам динни джорукълары бла ашхылыкъгъа, тюзлюкге джол ачаргъа атагъан керти патриотча, джити дин башчыча къалгъанды. Исмаил хаджи Аллахха, адамлагъа да хакъ къуллукъ этгенин бир муслиман адам да унутурукъ тюлдю. Аны джарыкъ нюрюн эт-джен адамлары, ишин бардыргъанла, тенглери сакъларгъа кюреширикдиле.
Къарачай шахарда Бердиланы Алийни джашы Исмаил хаджини атын джюрютюрюк межгит ишлерге деген оноу да ол мурат бла этилгенди. Аны тамал ташы быйыл, Рамазан айны аллы бла, байрым (февраль) айны 27-де салыннганды.

БАЙРАМКЪУЛЛАНЫ Зульфия.

 
{jcomments}