Уллу Ата джурт къазауатда джанын-санын артха салмай, джаугъа къаршчы сермешген уланларыбыз кёб болгъандыла. Аланы юслеринден газетибизде джазылыр ючюн къалмайды, алай болса да, ол ётгюр уланларыбызны атларын къайтарыу бизни эсибизни джангыртады. Алайды да, бюгюн окъуучуларыбызгъа Важное элде къартлыкъгъа дери джашаб, джарыкъ ыз къоюб кетген сыйлы фронтчу Сюйюнчланы Ибрагимни юсюнден хапарны теджейбиз.

Сюйюнчланы Матайны джашы Ибрагим 1905-чи джыл (бир къауум архив документде туугъан джылы 1906-чы, атасыны аты Мотай деб джазылгъанды) Джёгетей элде туугъанды. Атасы Сюйюнчланы Туугъанны джашы Матай бла анасы Тотуркъулланы Согъаны къызы Дарийхан 14 сабий ёсдюргендиле. Ибрагим юйдегиде эм гитче, 14-чю сабий, болуб ёсгенди. Матайны 100 саулукъ ийнеги, джылкъысы болгъанды. Ууакъ аякълы маллары, бал четенлери да джюзле бла саналгъанды. Сабанлары, тюзлери да гектарла бла болгъанды. Ол джыллада Матай рысхысы болгъан байланы тизимине киргенди. Совет власть джууукълашхан кёзюуде, рысхысы ючюн джоярыгъын эртде огъуна ангылаб, бютеу барын да сабийлерине юлешиб берген эди. 20-чы – 30-чу джыллада энчи рысхыны адамланы къолларындан сыйыргъан репрессияны толкъунлары быланы юйдегини да сансыз этиб къоймагъанды. Абадан къарнашы Алим бла Ибрагимни, мюлклеринде джалчы джекгендиле деб, терслеу иш ачыб, тюрме азабха саладыла. Ол чурум бла юйлерин да, мюлклерин да сыйырыб, Джёгетейде джангы ачылгъан Киров атлы колхозгъа бередиле. Атасыны къарнашы Мырзалик Ибрагимни темирчи усталыкъгъа юретиб башлайды. 30-чу джыллада Ибрагим колхозгъа кесини къыйыны бла джыйгъан мюлкюнден талай атны, ийнекни бериб, кеси да ишлерге киреди. Ол сабан ишледе да, колхозну гюрбеджисинде да ауур ишден артха турмай уруннганды.
Артда, 30-чу джыллада, Ибрагим Георгиевск шахарда шофёрла хазырлагъан школну да тауусуб, колхозда шофёр болуб джарашханды. Алай бла, ол ишге башын атыб, тырмашыб, махтаугъа да тыйыншлы болуб ишлеб тургъанды.
Уллу Ата джурт къазауат башланнганында, ол кюн огъуна аскер комиссариатха барыб, тилек къагъыт джазыб, машинасын да джюк ташыгъан поездге джюклеб, фронтха ашырадыла.
Ол фронтда машинасы бла окъ-тоб, азыкъ дагъыда урушда амалсыз керекли затланы ташыб, аскер джумушну не къоркъуулу болумда да толу баджаргъанлай, махтаулу болгъанлай тургъанды.
Къазауатны биринчи кюнлеринден башлаб, ахырына дери Сюйюнчланы Ибрагим 2-чи Украин фронтда связны энчи 463-чю батальонуну къурамында шофёр болуб къуллукъ этгенди. Ол, фашистле бла къаршчы сермешиулеге кириб, талай кере ёлюмню кёзюне къара-
гъанды. Алай болса да, не къыйын кёзюуде да къызбайлыкъ этмегенди, артха турмагъанды. Ётгюрлюкню юлгюсюн кёргюзюр ючюн къалмагъанды. Кесини машинасындан сора да, ол бирси маркалы машиналаны да уста джюрютгени себебли, къалайда шофёр джетмесе ары джибериб тургъандыла, хар джумушну мийик дараджада баджаргъанды.
Бир джолда Ибрагимге башындан джууаблы, къыйын джумуш берилгенди – фашистле орналгъан джерде бизни аскерчиле бла талай абычардан къуралгъан тахсачы бёлекни ташатын алайдан чыгъарыргъа. Ибрагим бизникилеге ол болушлукъну этерге баргъан кёзюуде, Комаров деген элде бугъунуб тургъан джети фашистни да джесирге алады, аскерчилерибизни да алайда машинагъа миндириб, къоркъуусуз джерге чыгъаргъанды. Таулу джашны, ол тукъум батырлыкъ этгени ючюн, Къызыл Джулдузну ордени бла саугъалайдыла. Ибрагимни къазауатда этген джигитлиги къуру ол тюлдю. Къоруулау министерствону ара архивинде сакъланыб тургъан талай документ анга шагъатлыкъ этеди. Аланы биринде джазылгъанды башында сагъынылгъан хапар.
Ибрагим кеси сау заманында эсине тюшюрген хапарларындан, эм къыйын кёзюу – къыш къыямада бизни аскерибиз Вермахтны «Б» аскерин къурутуу бла байламлы уллу сермешиуге кирген заман. Воронеж, Курск, Белгород шахарланы азатлаб, Харьков ючюн баргъан къаты урушха да къошулгъанды Ибрагим. Европаны къралларын – Венгрияны, Румынияны, Польшаны – тазалау уллу кюрешде да кесин тамам ётгюр аскерчича танытханды. Уллу Хорламгъа да алайда тюбегенди. Аскер джумушну мийик дараджада толтургъаны ючюн, ефрейтор Сюйюнчланы Ибрагим Ата джурт къазауатны II-чи дараджалы ордени, «Урушлада джетишимлери ючюн», «Будапештни азатлагъаны ючюн» дагъыда талай медаль бла саугъаланнганды.
1945-чи джыл ётгюр аскерчини, къуллукъдан башына бош этиб, адамлары кёчюрюлген узакъ джуртлагъа – Орта Азиягъа – ашыргъандыла. Ибрагим адамларын, аланы арасында юй бийчеси Амиляны да, кёб излегенди. Къыйналса да, Къыргъызияда Чуй областны Кант элинде табханды. Анда Ибрагим миллети бла тенг сюргюнню къыйынлыгъын толу сынайды. Арадан кёб заман да озмагъанлай, юй бийчеси Амиля анда ауушуб къалады. Артда Эдиланы Хусейни къызы Кулистан бла джазыуун бир этеди.
Къазауатны отлу джолларын сый бла ётген ётгюр аскерчи Сюйюнч улу азаб чекген миллети бла бирге къайтады тау джуртуна. Важное элде джашауну таб кёрюб, стауат къураб башлайды. Къачан да ауур ишден къоркъмагъан уста темирчи, кеси къолу бла деменгили юй ишлеб, стауат къурайды. «Красногор» совхозда да темирчи болуб урунуб тургъанды. Арт джыллада кёзлери да сокъур болуб, саулугъундан айырылыб тебресе да, джюрегинде ётгюр аскерчини шартларын тас этмезге кюреше джашагъанды. Бир уланы бла юч къызын ариу халиге, халал урунургъа, адебге, намысха, Ата джуртну сюерге юретгенлей тургъанды.
Сыйлы фронтчу, уста темирчи Сюйюнчланы Матайны джашы Ибрагим 1988-чи джыл юйдегисини къолунда ауушханды, джандетли болсун. Аны юсюнден Ибрагимни къарнашы Алимни джашы, белгили халкъ поэт Сюйюнчланы Азамат «От Джегуты до Будапешта», «Подкова на счастье» деген чыгъармаларында, «Дороги жизни» атлы поэмасында да толу суратлаб джазгъанды. Ибрагимни джашауу ёсюб келген джаш тёлюге тюз джолну кёргюзген къыбылама кибик юлгюдю. Аны Уллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлери ёлюмсюздюле.

БАТЧАЛАНЫ Фатима.

 
{jcomments}