Хар элни джамагъатыны арасында элчиле айырыб мийик сый берген адамлары боладыла. Сары-Тюз элде Текеланы Мушдурайны джашы Хыйса аллай ашхы элчилени бири эди.
Адамла айтхандан, аны адамлыгъы, ариу сёзю, терен акъылы, ишленмеклиги болгъанды. Урунуу, юретиу джаны бла кёблеге юлгю болуб тургъанды. Кеси джигер уруннганы бла къалмай, юй бийчеси Алийланы Магометни къызы Шерифат бла бирге сегиз сабийни – Азретни, Дауутну, Окъубну, Халиматны, Айшатны, Супиятны, Асхатны, Дагирни – ишлерге юретгенди. Аланы барысын да окъутуб, билим алдыргъанды. Джашла бла къызла, баш окъуу заведениелени тауусуб, бирери бирер джерде усталыкълары бла ишлейдиле.
Текеланы Хыйса Сары-Тюзде Мушдурайны урунууну сюйген джигер юйдегисинде туугъанды. 1942-чи джыл сабий болуб, урунуу джолун колхозда башлагъанды. Кёчгюнчюлюкде Текелары талай къарачай юйдеги бла бирге Джамбул областда джугъу да болмагъан бир къарыусуз колхозгъа тюшедиле. Адамла ачлыкъ-джаланнгачлыкъ сынасала да, тёзедиле. Колхозда фермала къураладыла. Хыйса бир фермада сют тартыучу машинада ишлеб башлайды. Эртденде, ингирде ийнекле сауулгъанлай, сют тартады. Акъ хазнадан кесине кереклисин да ала, башхалагъа да бере, ач болгъанлагъа болушханлай тургъанды.
Ол уллу къарнашы Шагъабан бла бирге малчылыкъ санагъатда урунургъа оноу этеди. Экиси, Тёбен Таласда «Айнакуль» колхозда тууар ферма алыб, бир джылны малгъа къарайдыла. Ала, бютеу къарыуларын салыб, тууарланы болумларын иги этедиле. Бир кёзюуде Хыйса, малны къоюб, механизатор болургъа талпыйды. Шагъабан, къарнашыны ол излемине къаршчы бармай, разылыгъын билдиреди.
Кёб турмай колхозгъа джангы косилкала келтиредиле. Ол заманда Хыйсаны атасы Мушдурай гюрбеджиде уста темирчини биргесине ишлегенди. Ол косилкаланы джарашдырыб, Хыйса аланы бирине атланы джегиб, клевер, будай, дагъыда башха ханс чалады. Таулу джаш былайда да юлгю кёргюзюб ишлейди.
Заман бара, Хыйса Джамбул шахарда окъуб, трактористлик къагъытын алыб къайтады. Темир чархлы джангы тракторгъа миниб, колхозну джеринде темир джолну джаны бла барлакъны сюрюб башлайды. Темир «атыны джырлагъанына» тынгылай, Хыйса, кече-кюн демей, адам аягъы басмагъан джерлени сабаннга бурады. Хауаны къургъакълыгъы джунчутса да, джигер таулу бютеу къарыуун салыб, ол иш бла джети джылны кюрешеди. Колхозну, районну, республиканы тамадаларындан талай Бюсюреу къагъыт, Хурмет грамотала алады. Ала, эски болуб, тюрсюнлерин тас этселе да, бюгюнлюкде юйдегисини архивинде сакъланадыла. Аладан сора да, кърал аны мийик джетишимлерин «За освоение целинных земель» деген медаль бла белгилегенди.
Тюзлюк хар къуру да хорлайды. Бу джол да алай болуб, къарачайлылагъа туугъан джерлерине къайтыргъа эркинлик бериледи. Текеланы юйдегилери да башха элчиле бла бирге Сары-Тюзге келиб тюшеди. Хар зат тоналыб, урланыб, тозураб тургъанын кёрюб, Хыйсаны джюреги къыйналады. Ол, мюлкню аякъ юсюне салыргъа кереклисин ангылаб, ишлеб башлайды. Алгъы бурун чалкъы чалады, андан сора арбачы болуб ишлейди, фермалагъа, къой къошлагъа керекли къурулуш материалланы ташыйды. Мекямлагъа ремонт этерге, башха джумушланы толтурургъа элден адамла чыгъарады.
Ол заманда мюлкде «Беларусь» маркалы джангыз бир трактор болады. Хыйса, аны къолгъа алыб, бузулгъанын ишлеб, хар кереклисине къараб, анда ишлейди. Джангы тракторла келгенлеринде, биринчи анга бередиле. Тау джерледе ишлеген тынч болмаса да, фахмусуну, сынамыны кючюне таяна, эм къыйын джумушланы толтурады. Тамадаланы айтханларына бир кере да огъай демей, ёзеннге, тикге, таугъа да барыб, эл мюлкню малчылыкъ бла, джерчилик бла байламлы джумушларын этгенлей тургъанды.
«Красногор» совхозну тамадалары чага этмегенлей нартюх алыр амал къурар оноу этедиле. Ол джууаблы ишни толтурур адам излейдиле. Эл мюлкден, артыкъсыз да джерчилик санагъатдан терен хапары болгъан, эринмей, талмай кюрешген, тутхан ишин тамам биширген адам керек болады. Район башчыла бла оноулашыб, мюлкню, районну сыйын чыгъарлыкъ, кенгнге белгили этерик къыйын ишни ала Текеланы Хыйсагъа теджейдиле. Ол кёзюуде звенону тамадасы болуб ишлеген Теке улу терен сагъышха киреди. Красногор станседе къаяны башында тюзледе чага этмегенлей нартюх битдирирге керек болады. Механизация бла кёб тюрлю лагъымны хайрландырса да, биринчи джыл болум ол излегенча болмайды. Экинчи джыл да, тутхан ишин аягъына дери сый бла джетдирирге излеб, ол затны къолгъа алады. Джангы сеялка келтиртиб, аны джарашдырыб, Айбазланы Идрис бла бирге «квадратно-гнездовой» мадарны тамалында урлукъ салады. Технологиягъа кёре тырнау, культивация этеди, трактор баджарлыкъ башха ишлени толтурады.
Совхозну агроному озгъан джылдача болуб къалыр да деген къоркъууда бир кюн машина бла бир адамны чага этдирир мурат бла анга алыб баргъанды. Чага этдирейим, нартюхню къошун алдырайым деб кёб кюрешсе да, Хыйса унамагъанды. Адамларынгы да ал да кет деб, аны ызына къайтарыб ийгенди. Кюн сайын сабанлагъа къарай, орун алгъан кемликлени къората, нартюх бачхаладан чыкъмай ишлегенди. Сагъыш этиб, ишлеб къыйналса да, ахырында къууанчы уллу болгъанды. Ол джыл джауумла да кёб болуб, аламат нартюх ёседи. Теке улу билимни, фахмуну, джигерликни кючюн танытады. Хар сабахда эки-юч качан ёсдюреди. Бишгенден сора бир комбайн бла кеси оруб къолундан келмегенинде, асыулу нартюхню совхозну тёрт бёлюмюнден биришер комбайн келтириб джыядыла. Мийик джетишимлери бла аты саулай Совет Союзгъа белгили болады.
Артда Хыйса малчылыкъгъа кёчеди. Совхозну директору аны сют фермагъа тамада этиб салады. Ол кёзюуде совхозну ючюнчю номерли бёлюмюнде Сары-Тюзде комплекс болуб къуралгъан юч сют фермасы болгъанды. Аланы бирин Хыйсагъа бередиле. Сынамлы уста, ишни джангы амалла бла башха тюрлю къураб, иги кесек заманны къралгъа сют бериуден планын артыгъы бла толтуруб ишлейди. Танг джарыгъандан джассыгъа дери тынчлыкъ табмайды. Былайда да талай сыйлы къагъыт, Хурмет грамота, кърал саугъа алады.
Бизни джердешибиз, СССР-ни профсоюзларыны 13-чю съездини делегаты болуб, Москва шахаргъа баргъанды. Партияны область комитетини джыйылыуларына къошулгъанлай тургъанды. Аны кърал саугъаларыны арасында «Октябрь Революцияны» ордени, «Победитель социалистического соревнования», «За освоение целинных земель», «За доблестный труд», «Лучшему кукурузоводу» деген эмда башха медалла бардыла.
Лепшокъланы Хусеин.




