Подробности
Просмотров: 1272

 КЪАРА УЛЛУ ЁЗЕК, САБАЛЫКЪ (БУЗИНА ЧЁРНАЯ)


Мийиклиги 3-6 метр болгъан кёкенди, бир-бирде мийиклиги 10 метрге джетсе, гитче терек да дейдиле. Тёнгегини тыш къабугъу джарылыб-джарылыб турады, кюл-боз бетлиди. Кёб бутакълыды, хар бир бутакъда не беш, не джети чапырагъы болады, узун, гаккы тюрюслюдюле, къысха саблада чапыракъ битеди, тауукъ тюкге да ушайдыла. Гоккалары бутакъланы тюз къыйырларында гюл саптагъайланы учурагъында битедиле, кюнлюкге ушашдыла, акъсылдым-сары бетлидиле, ууакъчыкъладыла, ариу ийислидиле, татлыдыла. Гокка джоппуну эни 20 сантиметрге джетеди. Урлугъу суулуду, сюеклиди, июнь-июль айлада чагъады, джемиши август айда бишеди. Мурса, лыбыта ёсген джерде аслам тюбейди, джайлыкълада, чегет къыйырлада, бачха къыйырлада да болады. Дарманнга гюллерин чакъгъан кёзюуюнде, къабугъун джай айлада, джангы чапыракъларын джаз айлада, джемишин кюз айлада джыяргъа тыйышлыды.

Подробности
Просмотров: 1378

 КЪАРАГЁГЕН (ТЁРН СЛИВА КОЛЮЧАЯ)

Мийиклиги 3 метрге джетген кёбджыллыкъ кёкенди. Юсю джити чыгъаналыды, бутакълары кёбдюле. Чапыракълары зугулладыла, джемиши сюекчады, тёгерекди, кёк бетлиди. Биришер чапыракълы гоккалары акъ бетлидиле. Апрель-май айлада чагъады. Джемиши кюз айлада бишеди. Къургъакъ тикледе, къабыргъалада, чегет, джар къыйырлада, джол джанлада, къулакълада, ёзен суу джагъалада ёседи. Дарманнга къарагёгенни тамырын, агъачын, къабугъун, гоккасын, джемишин хайырландырадыла. Ичи иги джюрюмегенле, бюреги, сийдик къууугъу иги ишлемегенле, гоккаларындан 50 грамм алыб, аны юсюне бир литр къайнагъан суу къуюб, тюз шайча этиб ичигиз. Ол, адамны къанын ариулаб, сийдиги бла, кири бла, тери бла чархын уулу затладан тазалайды. Джемиши ич ётгеннге дарманды. Андан тюрлю-тюрлю къайнатыула, бишириуле этилиб, къышха да сакълайдыла. Къарагёгенни джеми

Подробности
Просмотров: 1270
 КЁК ГОККА ХАНС (ВАСИЛЁК СИНИЙ)

Бу кёблеге белгили, бир неда экиджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген кюл-кёк бетли дарман хансды. Тюб джаны тюрлю-тюрлю базыкълыкълары болгъан ууакъ бутакъ тамырлыды. Баш тамырдан биринчи джыл тёгерек джайма чапыракъла ёседиле. Экинчи джылында тюз чапыракъланы орталары бла баш тамырдан тюз ёрге саптагъай кёлтюрюледи. Аны башырагъындан кёб бутакъла айырылыб ёседиле. Саптагъайны тюб чапыракълары саблыдыла, тауукъ тюкге ушашдыла, къыйырлары тюздюле, ёргедеги чапыракълары саптагъайгъа джабышыб ёседиле, бир къаууму энгишге ийилибди. Гоккалары хар бутакъны, хар саптагъайны тёппесинде биришер иги танг гюл джоппу болуб турадыла. Гокка саханны тюб чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлечадыла, тёгерегиндеги гюллери джарыкъ кёкдюле, къынгыр быргъычадыла, урлукъ этмейдиле.

Подробности
Просмотров: 1115

 КЪАРА ДУГЪУМ, КЪЫЗЫЛ ДУГЪУМ, АКЪ ДУГЪУМ (СМОРОДИНА ЧЁРНАЯ, СМОРОДИНА КРАСНАЯ, СМОРОДИНА БЕЛАЯ)


Мийиклиги 2 метрге джетген кёкен терекчикле чегетлени ичлеринде, ёзен суу джагъалада тюбейдиле, джемиши татлы, татымлы эмда хайырлы болгъаны себебли, адамла юй тёгереклеринде дугъум бачхала да къурайдыла. Кёбюсюне бачхаларыны ырджылары бла орнатадыла, башха ёсюмлеге джараусуз джерледе да дугъум иги битеди. Чапыракълары къалын, джашил бетлидиле, 3-5 къалакълыдыла, къыйырлары мычхыны ауузуна ушаш джитиледиле, чапыракъла бла бирге дугъумну саптагъайындан джемиши битген бутакъла да ёседиле. Аланы узунуна, мынчакълача, тизилиб, къызыл гоккачыкъла чагъыб, ахыры джемишле боладыла.

Подробности
Просмотров: 1135
 КЪАНШАУ ЧАПЫРАКЪ (ЯТРЫШНИК)

Бизни республикабызда къаншау чапыракъны 16 тюрлюсю тюбейди. Барысы да дарманлыкъгъа джюрютюледиле. Бу ууакъ чапыракълы мийиклиги 40-60 сантиметр болгъан кёбджыллыкъ хансды. Хар джыл сайын джангыдан тюб этеди. Алгъыннгы тамыры къуу болуб, къуруб къалады да, джаз эмда джай айлада джангыдан битеди. Тюб тамырлары тюрлю-тюрлю боладыла, бармакълагъа ушашдыла, къыйырлары, джыджымча, созулубдула. Аны ючюн болур бир-бирде тюлкю тырнакъ да дегенибиз. Чапыракълары тюбюнден башлаб бир-бири ызларындан саптагъайгъа джабышыб, сабсыз битедиле. Ала 3-6 чапыракълыдыла, кеслери да узун зугул боладыла. Саптагъайны башында тюз, къылкъы башча, джоппу гюллери, кимит бетлидиле, ариу ийислидиле. Урлугъу ууакъды, кёбдю. Ёсюм июнь-июль айлада чагъады.

Подробности
Просмотров: 1414

 КЕНДИР (КОНОПЛЯ ПОСЕВНАЯ)


Кендир Орта Азиядан джайылгъанды. Бирджыллыкъ, мийиклиги 180 сантиметр болгъан ёсюмдю. Тамыры урчукъчады, саптагъайы тюз ёрге кёлтюрюледи, тёрт бюрчюклюдю, юсю да ыргъакъгъа ушаш тюкчюкле бла джабылыб, кёб бутакълыды. Чапыракълары кёзюулю, тюбюнден башына дери къалын бёлме-бёлме ёседиле, ала хар бир бёлмеде 3-7 боладыла. Къыйырлары, тишлеча, къысха бутакъны неда сабны юсюнде битедиле. Урлукъ этиучю эркек гоккалары джоппу джыйылыб, сибирткиликге ушашдыла, кеслери да гюл саптагъайны къыйырларында битедиле, акъсылдым-джашил бетлидиле. Урлукъ этиучю тиши гоккалары, къылкъыча, джоппу джыйылыбдыла, чапыракъланы къыйырларында битедиле. Кендирни эркек, тиши урлукъ этиучю гоккалары башха-башха битедиле. Урлугъу, гаккыча, зугулуракъды.

Подробности
Просмотров: 1127
Кёбекланы Ахматны джашы Сапар джашаууну асламысын къуллугъуна  берген керти адамладанды.
Ол бусагъатда Къарачай шахарда джашайды. Аны республикабызда кёб адам таныйды, хурметин кёреди, ол джашаууну 60 джыл чакълы бирин ветеринар къуллукъгъа берген мийик квалификациялы устады.
Сапар 1936-чы джыл Сары-Тюзде туугъанды. Кёчгюнчюлюкню заманында Джамбул областда орта школну бошагъанды. Эркинлик берилиб, туугъан джурту Къарачай-Черкесиягъа къайтхандан сора алгъы бурун зооветеринар техникумну, андан сора Ставрополь эл мюлк институтну ветеринар факультетин тауусханды. Иги окъугъаны анга хайыр болуб, студент джылларында огъуна каникуллагъа элге келген сагъатында ауругъан, аман ханс ашаб, къарынлары кёбген малланы сау этиб тургъанды.
Ол окъуу учреждениени бошагъандан сора, таулу джаш билимин андан ары ёсдюрюр мурат бла 1971-чи джыл Москвада ветеринар академияны педагогика факультетине кириб, аны да айырмагъа бошайды. Усталыгъыны юсю бла кёб джерде ишлегенди. Астрахань областда «Никольский» совхозну баш ветеринар врачы, Къыбыла Донецк трестни «Бешевский» совхозуну баш ветеринар врачы, Адыге-Хабль районну баш ветеринар врачы болуб тургъанды. Арт джыллада Коста-Хетагурово элни ветеринар участок пуктуну тамадасы болуб ишлегенди. Ол джыллада Сапар Восток хуторгъа, Орджоникидзе посёлокга да къарагъанды. Ол тёгерекде 800 тууар малны тюрлю-тюрлю аурууладан бакъгъанды. Къан алгъанды, дарман салгъанды, аягъы чыкъгъаннга-сыннганнга, бузоу табалмагъаннга къарагъанды. Аны бла да къалмай, 700 атны, кёб къанатлыны, итни, киштикни кёз туурада тутуб, алагъа ветеринар болушлукъ табдыргъанлай тургъанды.

Подробности
Просмотров: 1349
КЁБДЮРЕУЮК ХАНС, ТИШ ОТ ТОНГУЗ ЧЫГЪАНАКЪ (ДУРМАН ОБЫКНОВЕННЫЙ)
Бирджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген уулу хансды. Баш тамырындан энгишге базыкъ, урчукъгъа ушаш тогъай ууакъ тамырлары ёседиле. Баш тамырдан ёрге кёлтюрюледи саптагъайы. Ол бек кёб бутакълыды, кеси да, агъашча, къатыды, ичи да къууушду, тышы джаланды.
Чапыракълары кёзюулю битедиле, узунлукълары 20 сантиметр болгъан уллуладыла, саблыдыла. Къыйырлары кенг тишлидиле, джитидиле, гюл саханлары быргъычадыла, тюб джанлары кенгирекдиле. Гоккалары акъдыла, уллула, биришер чапыракъланы къууушларындан неда бутакъланы орталарындан ёседиле. Кеслерини да адамны сылхыр этген, башын айландырыучу татлыракъ ийислери болады.
Урлукъ тобу тюз ёрге ёседи, тобчады, башы тёртге ачылады, тышы бла тогъай бютеу да ийнелиди, урлугъу къарады. Июль-сентябрь айлада чагъады, урлугъу сентябрь айда бишеди. Зибилди хансча джол джанлада, бачхалада, ырджылада, сыртлада, тау этекледе, багуш тёгюлген джерледе, ёзен суу джагъалада ёседи.

Подробности
Просмотров: 1204

КЪАРГЪА КЁЗ (ВОРОНИй ГЛАЗ ОБЫКНОВЕННЫЙ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги 20-30 сантиметр болгъан бек уулу хансды.
Баш тамыры узун ингичге болуб, джайма ёседи. Кеси да быргъылы чапыракъла бла джабылыбды, ууакъ тюб тамырлыды. Баш тамырдан саптагъайы тюз ёрге ёседи, саптагъайны башында бир бууундан 4 чапыракъ ёседи, 5-8 чапыракъ да боладыла. Бутакъсыз саптагъайны гоккаларыны къыйырлары джитидиле. Хар хансда биришер боладыла, саптагъайны учунда чапыракъланы орталырындан иги ёрге ёседиле. Гокканы тюбю бла эки къат гокка чапыракълары болады. Тышындагъыла кенг, джашил, ичиндегиле сары чапыракъла.

  • Вы здесь:  
  • Главная