Аууз-герги (октябрь) айны 2-де Къумуш элни Маданият къаласында Батчаланы Муссаны 80-джыллыкъ юбилейине аталгъан къууанч джыйылыу болгъанды. Аны къурагъанла Къумуш элни Батчаланы Муссаны атын джюрютген орта школуну устазлары бла сохталары эдиле. Джыйылыуда Батчаланы Муссаны джашау эмда чыгъармачылыкъ джолундан докладны Тотуркъулланы Къазий-Магомед этген эди. Аны докладына хар ким да сюйюб тынгылагъан эдиле.

БЕДЕР
Джаныуар къылыкълы адам. Аллай адамны тыш джапысы да къутсуз болады. «Айгъыр бедербет, къамамагъан», – деб, уятсыз тиширыуну сёгедиле.
Джыйында кесини хайыры, «тюгю» ючюн бир затдан артха турмагъан. «Уялмагъан буюрулмагъанны ашар» деб, бирсилеге джетерик юлюшню да кесине алыргъа кюрешген джут адам. «Эки джингириги - эки къазагъы, аллай бедерни ким тыяллыкъды!» – деб, аллайлагъа ныгъышда къол силкедиле.

Дастан 7-8, 11-12 джикли тизгинле бла джазылады. Буруннгу шаркъ поэзияны чыгъармалары - «Лейла бла Меджнун», «Хосров бла Ширин» - дастанладыла.
Дилогия. Бир сюжет ызны бардыргъан, атлары уа башха-башха болгъан эки роман, эки китаб. Эки китабда да джигитле бирдиле. Сёз ючюн, къабарты джазыучу Алим Кешоковну «Мийикле джукъламайдыла» деген дилогиясы. Ол эки китабдан къуралгъанды: «Чудесное  мгновение», «Зеленый полумесяц».

Чотчаланы Бекирбийни джашы Магомет 1929-чу джыл Къарт-Джуртда туугъанды. Сабийлиги Нарсанада ётгенди. Кёчгюнчюлюкде Къазахстанда джашагъанды. Анда Чимкент шахарда устаз институтда билим алгъанды. Кавказгъа къайтыргъа эркинлик берилгенлей, къарачайлыла термилиб тургъан джерлерине келе башлайдыла. Мында санагъатлада ишлерча усталаны уа чакъырыб келтиредиле. Аланы бири болуб, Чотча улу да келеди. 1956-чы джыл джангы чыгъа башлагъан «Къызыл Къарачай» газетни редакциясында ишлеб башлайды. 1986-чы джыл керти дуниягъа кетгинчи, бёлмей редакцияда къуллукъ этиб тургъанды. Газетни хапарчысы, джууаблы секретары, бёлюмню тамадасы болуб да ишлегенди.

ИТАЛМАЗ, ручей, приток р. Элтаркъач; ит «собака»; алмаз «не возьмёт», «не тронет».
ИТ-ЁЛГЕН-ТЁБЕ /ИТ-ЁЛГЕН-ТЁБЕ/, холм на прав. бер. р. Элтаръкач; ёлген «умер»; тёбе «холм».
ИТ-КЪОЛ /ИТ-КОЛ/, ИТКЪОЛ: 1) балка на лев. бер. р. Баксан (Басхан) в пос. Терскъол, названа так из-за сурового климата, где и собака не сможет прожить; 2) местн. там же; къол «балка»; ит «собака».

ДЖУУУШКИ, местн. ниже сел. Бызынгы.
ДЖУУУШКУ-ЁЗЕН, балка на лев. бер. р. Ч.-Без.; ёзен «ущелье».
ДЖЫГРАН-ДУППУР, возв. на лев. бер. р. Башил-Ауузу-суу у её ист.; джыгран (чыран) «ледник»; дуппур «холм».

КЁЧГЮНЧЮЛЮКНЮ ДЖЫРЫ
   (халкъ джыр)
Ой, Кавказ таула, мийик, ариу таула,
Бизни деменгили къалабыз.
Сиз да джылагъыз, ой, биз да джылайбыз.
Сизден айырылыб барабыз.
Узакъ айырылыб, кетиб а барабыз,
Ёмюрден джашагъан тауладан,
Биз ёлгенлеге, ой, да бош джылайбыз,
Ала насыблыдыла сауладан.

ЗАБАКЪЛАНЫ-БАУЛАРЫ /ЗАБАКЛАНЫ-БАУЛАРЫ/, загоны для скота на прав. бер. р. Сукан ниже её ист.; Забакъ – и. собств.; баула «загоны».

ЗАБАЛАНЫ-ТАЛА, поляна в бас. р. Аман-Къол; тала «поляна».

ЗАВОД-ТАЛА, поляна на прав. бер. р. Аксауут в Зеленчук. р-не, недалеко от селища Къызыл-Карачай, в прошлом на этой поляне располагался смольно- скипидарный завод; тала «поляна».

ЗАВОД-СЫРТЫ, уроч. в верх. р. Джегуты; сырт «возвышенность».

Ашуг. Тюрк миллетледе халкъ назмучу, джырчы. Лезгинли Сулеймен Стальский, даргинли Батырай, къазахлы Джамбул ашугла болгъандыла.
Баллада. Бушуулу неда ажымлы болумну юсюнден джазылгъан орта ёлчемли назму чыгъарма. Орус адабиятда баллада бек ёсген жанрланы бириди. Немис халкъны чыгъармачылыгъында да баллада уллу орун алады. Уллу Ата джурт къазауатны юсюнден Н.Тихоновну балладалары белгилидиле. Сёз ючюн, «Баллада о гвоздях». Къулийланы Къайсынны «Сиваш», «Перекоп» деген балладалары да алай белгилидиле.