Подробности
Просмотров: 1233
 КЁК ГОККА ХАНС (ВАСИЛЁК СИНИЙ)

Бу кёблеге белгили, бир неда экиджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген кюл-кёк бетли дарман хансды. Тюб джаны тюрлю-тюрлю базыкълыкълары болгъан ууакъ бутакъ тамырлыды. Баш тамырдан биринчи джыл тёгерек джайма чапыракъла ёседиле. Экинчи джылында тюз чапыракъланы орталары бла баш тамырдан тюз ёрге саптагъай кёлтюрюледи. Аны башырагъындан кёб бутакъла айырылыб ёседиле. Саптагъайны тюб чапыракълары саблыдыла, тауукъ тюкге ушашдыла, къыйырлары тюздюле, ёргедеги чапыракълары саптагъайгъа джабышыб ёседиле, бир къаууму энгишге ийилибди. Гоккалары хар бутакъны, хар саптагъайны тёппесинде биришер иги танг гюл джоппу болуб турадыла. Гокка саханны тюб чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлечадыла, тёгерегиндеги гюллери джарыкъ кёкдюле, къынгыр быргъычадыла, урлукъ этмейдиле.

Подробности
Просмотров: 1253
 Халкъы бла джуртуна халал къуллукъ этген, алагъа кертилигин танытхан онглу джашларыбызны бириди Эбзеланы Борисни джашы Борис.
Ол курорт Тебердиде 1933-чю джыл туугъанды. Атасы бла анасы  джер сюрюб, чалкъы чалыб, мал асыраб, кеси къыйынлары бла джашагъандыла. Къартла айтхандан, ала джетген  кюнде онгсузгъа, кереклиге болуша, элчиледен сый табхан керти адамла болгъандыла.
«Къуш бала уяда нени кёрсе, учханда аны этер», дейдиле. Борис да, атасыча, иги адам болуб ёседи.  1943-чю джылны къачында халкъыбызны туугъан джеринден зор бла къобарыб, Орта Азия бла Къазахстанны къум тюзлерине элтиб тёгедиле.
Эбзеланы юйюр да Къазахстанны Ильичевский районуна тюшедиле. Алайда, Пахта-Аралда, ачдан-джаланнгачдан, артыкъсыз да сууну кирлилигинден кёб адам ёлгенди. Иш табылмай, адамла джан къалдырыр мадардан башха сагъыш этмегендиле. Борис да, ол тёгерекде къуралгъан аскер бёлекни малларын кютюб, ала берген азыкъ бла джанын сау къалдыргъанланы бириди. Эбзеланы юйдегилери Пахта-Аралда 1946-чы джылгъа дери джашайды. Артда ала, Сары-Агъач районнга кёчер мурат бла кече джолгъа чыгъыб, джаяулай эки ыйыкъны барыб, Сары-Агъач районнга тюшедиле. Анда аталары ёлюб, сабийле аналары бла къаладыла. Алайда джашау такъыл болгъанды. Кече-кюн демей, не тукъум джумушну да этиб тургъан сабийле къойчукъла, ийнек да къурайдыла, школгъа да джюрюб башлайдыла.

Подробности
Просмотров: 1099
 Адамны джашауу неден да багъалыды. Бир джеринг ауруб, инджитиб башласа, башынгы къайры атаргъа билмейсе. Ма аллай болумгъа тюшген адамгъа медицина къуллукъчула уллу болушлукъ этедиле. Ала, аурууунгу багъыб, джанынга тынчлыкъ келтиредиле.
Бизни элибиз къарагъан Красногорская стансени больницасында да бардыла аллай адамла. Анда ишлеген врачла бары да терен билимлиледиле. Ала ишлерин да ажымсыз тындырадыла. Хоншу элледе ауругъан адам болса, больницаны фельдшери Хубийланы Расулну джашы Алибек, юйлерине барыб, болушлукъ этиученди. Аны ишлегенине сёз табхан къыйынды. Кече-кюн демей, кесине махтау излемей, больницагъа барыб, кеслерин бакъдыралмагъанлагъа медицина болушлукъ этгенлей турады. Джылы сёзлюдю, уллу, гитче бла да келише биледи.
Анга, Хубийланы Расулну джашы Алибекге, разылыгъымы билдирирге излейме. Кючюнг кёб болсун, Алибек, тутхан ишингден къууаныб джашар насыб Аллах берсин. Атангдан, анангдан Аллах айырмасын. Миллетибизде, Алибекча, ишлерин билген, сюйген джашларыбыз кёб болсунла.
 
ЭБЕККУЛАНЫ Хузаймат.
Важный эл.

Подробности
Просмотров: 1378

 КЕНДИР (КОНОПЛЯ ПОСЕВНАЯ)


Кендир Орта Азиядан джайылгъанды. Бирджыллыкъ, мийиклиги 180 сантиметр болгъан ёсюмдю. Тамыры урчукъчады, саптагъайы тюз ёрге кёлтюрюледи, тёрт бюрчюклюдю, юсю да ыргъакъгъа ушаш тюкчюкле бла джабылыб, кёб бутакълыды. Чапыракълары кёзюулю, тюбюнден башына дери къалын бёлме-бёлме ёседиле, ала хар бир бёлмеде 3-7 боладыла. Къыйырлары, тишлеча, къысха бутакъны неда сабны юсюнде битедиле. Урлукъ этиучю эркек гоккалары джоппу джыйылыб, сибирткиликге ушашдыла, кеслери да гюл саптагъайны къыйырларында битедиле, акъсылдым-джашил бетлидиле. Урлукъ этиучю тиши гоккалары, къылкъыча, джоппу джыйылыбдыла, чапыракъланы къыйырларында битедиле. Кендирни эркек, тиши урлукъ этиучю гоккалары башха-башха битедиле. Урлугъу, гаккыча, зугулуракъды.

Подробности
Просмотров: 1151

 КЪАРА ТАСМАН, КЕШЕНЕ ХАНС

(БАРВИНОК МАЛЫЙ)


Муну бек эртде заманладан бери илму багъыуда алимле хай- ырландырыб келгендиле. Орта ёмюрледе саулукъну белгисине саналгъанды, артыкъсыз да Къытайда. Анда бюгюнлюкде да кече джатсала, джастыкъ тюблерине салыб джатадыла. Кешене ханс тёгерек джылны джашиллей турады. Ол себебден къабырны тёгерегинде, юсюнде да битдиредиле. Аны ючюн кешене ханс дейдиле. Баш тамыры джыджымгъа ушашды, джерде 1-5 сантиметр теренликде кёнделен ёседи, узунлугъу 70 сантиметрге джетеди. Баш тамырдан саптагъайла ёседиле. Саптагъайны чапыракълары джылтырауукъдула, джашилдиле, учлары джитидиле, чапыракъ бутакълары къысхадыла.

Подробности
Просмотров: 1190

 ИТ ДУГЪУМА (БУДРА ПЛЮЩЕВИДНАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги 40-60 сантиметр болгъан хансды. Тамыры учхарады, къысхады. Андан чыкъгъан джетекле, саптагъайла, джерге джайылыб ёсюб, джерге иги тийген джерлеринде тамыр байлаб, джангы саптагъайла къурайдыла. Алай бла дженгил огъуна джайылыб кетедиле. Чапыракълары бюрек тюрюслюдюле, юслери ууакъ тюкчюкле бла джабыкъдыла. Чапыракъ бутакълада ёседиле, къыйырлары уллу джарты айгъа ушаш тишлидиле. Гоккалары 2-3 чапыракъны къойнундан чыгъадыла, ууакъдыла, эки эринлидиле, кёк-кимит бетлидиле, кеслери да джоппудула. Май-июль айлада чагъадыла. Ит дугъума мылы джайлыкълада, талалада, кёкен аралада, къабыргъалада, тикледе, чегет къыйырлада, джол джанлада ёседи.

Подробности
Просмотров: 1169

КЪАРГЪА КЁЗ (ВОРОНИй ГЛАЗ ОБЫКНОВЕННЫЙ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги 20-30 сантиметр болгъан бек уулу хансды.
Баш тамыры узун ингичге болуб, джайма ёседи. Кеси да быргъылы чапыракъла бла джабылыбды, ууакъ тюб тамырлыды. Баш тамырдан саптагъайы тюз ёрге ёседи, саптагъайны башында бир бууундан 4 чапыракъ ёседи, 5-8 чапыракъ да боладыла. Бутакъсыз саптагъайны гоккаларыны къыйырлары джитидиле. Хар хансда биришер боладыла, саптагъайны учунда чапыракъланы орталырындан иги ёрге ёседиле. Гокканы тюбю бла эки къат гокка чапыракълары болады. Тышындагъыла кенг, джашил, ичиндегиле сары чапыракъла.

Подробности
Просмотров: 1379

 КЪАБ (ТЫКВА ОБЫКНОВЕННАЯ)


Къаб бирджыллыкъды, джерге джайылыб ёседи, узунлугъу 10 метрге джетеди. Тамыры турмагъа ушашды. Саптагъайы джерге джайылыб барады; чырмауукъча, узун къылчыкълыды, билезиклери да болады, юслери да ууакъ джити тюклюдюле, билезиклерини эмда джити тюклерини болушлукълары бла къабны саптагъайы терекге, хуналагъа, чалманлагъа тынч ёрлеб кетеди.
Чапыракълары джашилдиле, беш къалакълыдыла, къыйырлары уллу тишлидиле, узунлукълары 6-15 сантиметр, кенгликлери 5-12 сантиметр, юслери къалын къаты тюклюдюле. Гоккалары джарыкъ сарыдыла; уллуладыла, кенгликлери 10 сантиметрге джетеди. Къонгураугъа ушашды; джоппу эркек урлугъу, биришер да тиширыу урлугъу болады. Джемиши бек уллу болады. Бир-бирде аны кенглиги 50 сантиметрден атлайды. Тыш къарамлары тюрлю-тюрлю, къабугъу, агъашча, къаты, джумушакъ да болады, ичи сарыды, татлыды. Урлугъу кёбдю, къол бла ариуланыб алынады.

Подробности
Просмотров: 1724

  ИТ БУРУН (ШИПОВНИК)


Ит бурунну тюрлю-тюрлюлери Эресейде бла Орта Азияда алтмышдан аслам, Шимал Кавказда къыркъдан аслам тюбейдиле.
Ит бурунла тыш кёрюнюшлери, дарман-дарылыкълары бла бир-бирлерине бек ушашдыла. Бизни джерибизде аслам тюбюген а ит бурунду. Ол кимге да белгили, мийиклиги 2,5-3 метрге джетген, джоппу ёсген кёкенди.
 Май-июль айлада гоккалары чагъадыла, урлугъу август-октябрь айлада бишеди. Ит бурун къышха дери да кёкенни юсюнде къалады. Бу кёкен чегет къыйырлада, ачыкъ тик бетледе, къабыргъалада, ёзен суу джагъалада, джол джанлада ёседи.

  • Вы здесь:  
  • Главная