Къарачай-Черкес Республикада «Лучший специалист со средним медицинским образованием 2018 года» деген Бютеуроссия конкурсну регионал этапы бардырылгъанды.
Республиканы шахарлары бла районларындан анга ишлеринде атларын иги бла айтдыргъан 18 медсестра къошулгъанды.
- Орта медицина персоналны иш сынамларын эмда теория джаны бла билимлерин сынаргъа мадар береди бу конкурс, - деди джыйылгъанланы алларында сёлешиб, Къарачай-Черкес Республиканы саулукъ сакълау министри, конкурсну тёре коллегиясыны къурамына кирген Шаманланы Казим. – Конкурсну аягъында бизни республикада эм иги орта медицина къуллукъчуну аты белгили боллукъду. Ол Къарачай-Черкес Республиканы атын Бютеуроссия конкурсда джакъларгъа атланныкъды.
Айхай да, хар медицина коллектив республикан дараджада бардырылгъан конкурсха сайлаб ишин эм иги билгенни, болумлуну, тирини джибергенди.

 КЪАРАБАШ ХАНС (ЧЕРНОГОЛОВКА ОБЫКНОВЕННАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги 20-60 сантиметрге джетген дарман хансды. Баш тамырыны орта базыкълыгъы барды, къынгыр ёседи, джерге кёб ууакъ, ингичге тюб тамырла бла иги бегийди. Баш тамырдан тюз ёрге джангыз саптагъай ёседи, тёнгеги тёртгюлдю. Ханс къызыл-кимит бетлиди, кёб бутакълыды. Бир бууундан эки бутакъ чыгъадыла. Чапыракълары кёзюулю узун чапыракъ саблада ёседиле, узун зугулдула, къыйырлары дуппукъ мычхы тишлеге ушашдыла, белкъау-белкъаудула. Чапыракъла кёбюсюне бутакъла ёсген бууундан, бутакъланы тюблеринден чыгъадыла.

  КЪАРАТАМЫР (ЧЕРНОКОРЕНЬ ОБЫКНОВЕННЫЙ)


Къаратамыр ханс эки неда кёбджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген кюл бетли джумушакъ, уллу ёсюмдю. Тюб тамыры узун, урчукъгъа ушашды, тик энгишге ёседи. Эки-юч саптагъайы болады, къатыды, тюз ёрге ёседи, баш джаны кёб бутакълыды, тюб чапыракълары чапыракъ бутакълада битедиле, баш чапыракълары сабсыз гоккалы саптагъайгъа джабышыбдыла.
Къаратамыр хансны биринчи джылында баш тамырындан  джерге джайылыб, уллу, узун, тёгерек чапыракъла ёседиле. Экинчи джылында ол джайылыб ёсген, джашиллей тургъан чапыракъланы орталары бла саптагъайла чыгъадыла.

 КИШТИК ДУГЪУМА (КОШАЧЬЯ МЯТА)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги бир метрге джетген хансды. Тюб тамырындан ёсген саптагъайы тюз ёрге кёлтюрюледи, кёб бутакълагъа айырылады, юсю да ууакъ тюкчюкле бла джабылады, чапыракълары ючкюлюрекдиле. Кёкке айланнган джанлары джашил, джерге айланнган джанлары кюл-кёк бетлидиле, кеслерин да ууакъ, ингичге тюкчюкле джабыб турадыла. Учлары джитидиле, къыйырлары мычхыча тишлидиле. Гоккалары узун гокка сабланы учларында битедиле, акъсылдымдыла, хар бутакъны, саптагъайыны учунда бир талай гюллери боладыла. Урлугъу сыйдам къонгур бетли, къозгъа ушашды, хар бир гюл 4-шер урлукъ этеди. Киштик дугъума никкол (июнь) айдан башлаб, къыркъауу (сентябрь) айгъа дери чагъады, тик, къабыргъа джерледе, кёкен аралада, бачхалада, бачха тереклени ичлеринде, багушлада ёседи.

 КЪАРАБАШ ХАНС (ЧЕРНОГОЛОВКА ОБЫКНОВЕННАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги 20-60 сантиметрге джетген дарман хансды. Баш тамырыны орта базыкълыгъы барды, къынгыр ёседи, джерге кёб ууакъ, ингичге тюб тамырла бла иги бегийди. Баш тамырдан тюз ёрге джангыз саптагъай ёседи, тёнгеги тёртгюлдю. Ханс къызыл-кимит бетлиди, кёб бутакълыды. Бир бууундан эки бутакъ чыгъадыла. Чапыракълары кёзюулю узун чапыракъ саблада ёседиле, узун зугулдула, къыйырлары дуппукъ мычхы тишлеге ушашдыла, белкъау-белкъаудула. Чапыракъла кёбюсюне бутакъла ёсген бууундан, бутакъланы тюблеринден чыгъадыла.

 КЪАНСИЕР МЫРДЫ ХАНС (ИВАН-ЧАЙ)


Мийиклиги 2 метрге джетген кёбджыллыкъ хансды. Базыкъды, джайылыб ёседи. Джер тюбюнде уллу тамырындан джетекле кёб чыгъадыла. Саптагъайлары тюз ёрге кёлтюрюледиле, аланы къарыусуз бутакълары боладыла, чапыракълары кёзюулю къалын битедиле, къыйырлары тюзле, тишчиклери болгъанла да тюбейдиле. Учлары джитирекдиле, чапыракъланы орталары бла сызчыкъла тартылгъан ёзекле боладыла. Гоккалары уллуладыла, джоппуладыла. Аланы кенгликлери 3 сантиметрге, узунлукълары 40 сантиметрге джетеди. Гокка табакъны чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, кеслери да тёртюшер боладыла.

 КИШТИКТАБАН (КОШАЧЬЯ ЛАПКА ДВУДОМНАЯ)


Киштиктабан мийиклиги 30 сантиметр болгъан, кёбджыллыкъ дарман хансды, аны баш тамырындан кёб ууакъ тюб тамыр бутакъчыкъла джайылыб, джерге кетиб, иги бегийди. Чапыракъла иги танг бутакъчыкълада ёседиле. Саптагъайла тюз ёрге, ол чапыракълы бутакъланы орталарындан чыгъадыла да, аны башында гокка джоппула боладыла. Гоккалы саптагъайны бутагъы болмайды, чапыракълары кёзюулю битедиле. Юсю алай тургъанлай кийизчады. Чапыракъларыны ёрге джанлары джашил бетлиди, тюб чапыракъларыны дуппукъ къыйырлары бардыла. Хар гокка «четенни» эни 5-6 миллиметрди, джоппу джыйылыбдыла, тобха да ушайдыла.

Бюгюнлюкде бизни республикада алчы технологиялы медицина болушлукъ этерча болум къуралыбды.
Саулукъ сакълауну коллегиясыны мындан алда бардырылгъан уллу джыйылыуунда 2018-чи джылны борчларын эмда былтыргъа эсеблени сюзгендиле. Анга КъЧР-ни Правительствосуну Председателини заместители Суюнов Джанибек, саулукъ сакълауну министри Шаманланы Казим, Парламентни комитетини тамадасы Елена Червонова эмда район, шахар медицина учреждениелени баш врачлары къошулгъандыла.
- Барыбызны да баш борчубуз бюгюнлюкде медицина болушлукъну кимге да джарарча тыйыншлы дараджада  къурауду. Дунияда джюрюген джорукълагъа, бюгюннгю стандартлагъа келишдирирге керекбиз аны. Адамланы джашау болумларын игилендириу – олду приоритетли борчубуз.

 КЪАРА УЛЛУ ЁЗЕК, САБАЛЫКЪ (БУЗИНА ЧЁРНАЯ)


Мийиклиги 3-6 метр болгъан кёкенди, бир-бирде мийиклиги 10 метрге джетсе, гитче терек да дейдиле. Тёнгегини тыш къабугъу джарылыб-джарылыб турады, кюл-боз бетлиди. Кёб бутакълыды, хар бир бутакъда не беш, не джети чапырагъы болады, узун, гаккы тюрюслюдюле, къысха саблада чапыракъ битеди, тауукъ тюкге да ушайдыла. Гоккалары бутакъланы тюз къыйырларында гюл саптагъайланы учурагъында битедиле, кюнлюкге ушашдыла, акъсылдым-сары бетлидиле, ууакъчыкъладыла, ариу ийислидиле, татлыдыла. Гокка джоппуну эни 20 сантиметрге джетеди. Урлугъу суулуду, сюеклиди, июнь-июль айлада чагъады, джемиши август айда бишеди. Мурса, лыбыта ёсген джерде аслам тюбейди, джайлыкълада, чегет къыйырлада, бачха къыйырлада да болады. Дарманнга гюллерин чакъгъан кёзюуюнде, къабугъун джай айлада, джангы чапыракъларын джаз айлада, джемишин кюз айлада джыяргъа тыйышлыды.