Подробности
Просмотров: 1509
  Элде фельдшер-акушер пунктха башчылыкъ этген адамны джумушу бек кёбдю. Ингирде, арыб, ишден келгенден сора, юйде амалсыз тындырылыргъа керекли джумушладан къол айырыб, энди бир тынчаяйым дегенлей, ким болса да, къол телефон бла сёлешиб, юйде атамы неда анамы тылпыуу тыйылады неда къан басымы уллу болгъанды да тюшюралмайбыз, деселе, ол джолгъа чыгъады…
Огъары Мараны фельдшер-акушер пунктуна Мамчуланы Тамара, Хаджи-Мурзаны къызы, башчылыкъ этеди. Ол 8-чи классны Тёбен Марада тауусханды, андан сора Огъары Марагъа джюрюб, орта билим алгъанды. Черкесскеде медицина училищени акушер бёлюмюн 1979-чу джыл бошаб чыкъгъанды. Тамара урунуу джолун Къарачай район больницаны сабий консультация бёлюмюнде башлагъанды. Джазыуун Огъары Марада джашагъан Мамчуланы Окъубну джашы Рамазан бла байлагъандан сора, алайда эки джыл ишлеб, Огъары Мараны фельдшер-акушер пунктуна ишге джарашады.

Подробности
Просмотров: 1166
 КЪОЗУ КЪУЛАКЪ (ЩАВЕЛЬ ОБЫКНОВЕННЫЙ)
Мийиклиги бир метрге джетген кёбджыллыкъ хансды. Ашалгъан хансды да, кимге да белгилиди. Къозу къулакъны саптагъайы узун ызлыды. Тюб тамыры бла баш тамырлары алай уллу болмайдыла. Чапыракълары кёзюулю ёседиле.
Саптагъайны тюз башы кёб бутакълыды, гюллери бла бирге кёрюнюшю сибирткиликчады. Чакъгъан хычаман-никкол (май-июнь) айлада этеди. Кеси да мылы джайлыкълада, чегет майданлада, ауушлада ёседи, бачхалада битдириледи. Саптагъайыны да, чапыракъларыны да татыуу мыстыды, хант бла да къабыл этиледи, мыстылыгъы ючюн кёб ашаргъа джарамайды. Ашхында хантны эритирге, ётню чыгъарыргъа болушады, къан тамырланы бегитирге джарайды. Бурну, тиш эти, ашхыны къанаса да тохтатыргъа болушады. Къан тюкюргеннге, сууугъу болгъаннга да къозу къулакъ чапыракъны мардасыз ашаргъа джарамайды. Ол себебден бир мардада хайырланнганыгъыз игиди.

Подробности
Просмотров: 1209
Врачланы кёргеним сайын Владимир Трошин джырлагъан бир джырны тизгинлери къулагъыма келгенча болама: «Низко вам поклониться хочу, люди в белых халатах...»
Бу гитче статьячыкъда бир кёзюуледе мен кесим тамадалыкъ этген школну бошагъан, кюнча джарыкъ къызны, Тебуланы Маргаританы, юсюнден айтыргъа излейме. Къарачай шахарны 5-чи номерли школун бошай, профтехучилищеде производство практикасындан тёрт багъаны алгъанына разы болмай, кабинетге кириб: «Мен практикамы бешге билеме. Тёрт салгъанларына разы тюлме. Хазырланыб, беш алмай къоярыкъ да тюлме. Сиз къалай дейсиз?» - деди Рита. «Кесинге база эсенг, хазырлан да, джангыдан зачётунгу бер», - деб, кёл бердим. Маргарита зачётун да бешге бериб, школну айырмагъа бошаб чыкъды. Кесини врач болур муратына уллу талпымакълыгъы болгъан къыз, Курск шахарда кърал медицина университетге кирди. 2012-чи джыл ординатураны бошаб, ол шахарда «Лечебное дело» факультетде окъууун да, устазладан махтау таба, тамамлады.

Подробности
Просмотров: 1587

 МЁЛЕКЕЙ (ФИАЛКА ПОЛЕВАЯ)


Экиджыллыкъ, мийиклиги 30 сантиметр болгъан хансды. Тамыры терен бармайды, саптагъайыны ичи къууушду, бошду, кёб бутакълыды. Чапыракълары узун, гаккы тюрсюнлюле, хар бирини тюб джаны бла экишер гитче тюб чапыракъчыкълары боладыла. Хар саптагъайыны учунда бирер сары гокка болады.
Аллай гюллени тышлары бла биришер джашил чапыракъ эсленеди. Мёлекей джайны узунуна чагъыб турады. Джол джанлада, джайлыкълада, ёзен суу джагъалада, юй тёгерекледе дагъыда башха джерледе ёседи.
Дарманнга мёлекейни хансын джаратадыла. Чакъгъан кёзюуюнде кесиб алыб, джел джюрюген салкъында неда ачыкъ хауада кебдирилиб джыйылады. Бу хансны баш ёпкесинде, ёпкесинде сууугъу болгъан, хыппырыкъ аталмайын къыйналгъан джаратыргъа боллукъду. Кебдирилиб джыйылгъан хансдан 15 граммны юсюне 200 миллилитр къайнагъан сууну къуюб, шайча этиб, тутуб, сюзюб, кюнюне уллу шай къашыкъ бла 3 кере ичигиз джылылай.


  КЪОБУСТА, АЛА КЪОБУСТА (КАПУСТА ОГОРОДНАЯ),КАПУСТА ЦВЕТНАЯ


Экиджыллыкъ, мийиклиги 40-60 сантиметр болгъан ёсюмдю. Биринчи джылында чапыракъ бла ёзек этеди. Экинчи джылында чагъады, урлукъ этеди, экиджыллыкъ ёсюм деб аны ючюн айтылады. Къобустаны саптагъайы къысхады, баш тамырдан ёседи. Чапыракълары уллула, къалынла, этлиледиле. Къобуста эртделеде Римде, Грецияда битдирилгенди, бизге ол къралладан келтириб, Кърымда салыб башлагъандыла. Дарманнга къуру чапыракъларын хайырландырадыла. Къобустаны сууу ашхынны джарасына, бауурну ауруууна, шекер ауруугъа, сууугъу болгъаннга себеб болады. Аны джангылай да, тузланнганын да, къазанны башын джабыб, сериуюн бишгенин да ашаргъа тыйыншлыды. Андан хычынла, бёрекле, тюрлю-тюрлю шорпала этиб тепсиге сала тургъуз. Тахта кёгетледен къатышмалагъа къошуб, чёблеу джау къуюб да ашагъыз.
Бизни джерледе къобустаны не тюрлюсю да ёседи. Ашха татымлылыгъы, ала къобустаны маджалды, артыкъсыз да инджиулери болуб, аш айырыб, марда бла ашагъанлагъа дарманды.

Подробности
Просмотров: 1359

МУРТХУ (КАЛИНА ОБЫКНОВЕННАЯ)

Мийиклиги 2 метрден 6 метрге дери джетген кёкенди. Бир-бирде аны терекге да санайдыла. Муртхуну къабугъу къонгур-кёксюлдюм бетлиди. Кёб бутакълыды, ала кеслери да джаландыла, къуру бууун-бууунунда кёзюулю эки-эки чапыракъла ёседиле, бутакъланы тюз башларында саптагъайны юслеринде боладыла гюллери. Чапыракълары къалакълача болуб, къош-къош, хар бууундан, узун болмагъан саблада ёседиле. Бутакъларындан энгишге бюгюлюбдюле, къыйырлары уллу тишлечадыла, джарыкъ-джашил бетлидиле. Гоккалары ийислидиле, сибирткича, бирге джыйылыбдыла. Джемиши къызылды, урлугъу джангызды, хычаман айда чагъады, къыркъар айда бишеди.

Подробности
Просмотров: 1273

Кёк  чай   бот.  иван-чай,  чабрец.
Кёк  чакъынджик   бот.  голубая  сорока.
Кёк  чёб башы   бот.  аконит.
Кёк  чибин   зоол.  синяя  мясная  муха.
Кёкшуу  серый.
Кёкшуу гокка   бот.  василёк.
Кёкюн   то же, что  гяхиник  мурава.
Кёлбер   референдум.
Кёлденджазма   сочинение.
Кёлек   рубашка, сорочка:  ич  ~  нижняя  сорочка, нательная  рубашка; дженгсиз  ~  безрукавка;  къарачай  ~ рубашка, сшитая в карачаевском  традиционном  стиле;  тыш  ~  сорочка, рубашка;  чындай  ~  вязанный  шерстяной  или  пуховый  свитер.
Кёлекке  карач. 1) тень ж. // теневой; терек ~  тень  от дерева;  мутхуз ~  полутень ж.;  орамны  ~ джаны теневая  сторона  улицы; кесинги ~нгден  юркерге  пугаться (шарахаться)  своей  тени (т.е. бояться  всего)
 2) призрак;  аны  къуру  ~си  къалгъанды  он стал,  как  призрак (т.е.  худой, тощий)   3) перен.  защита, покровительство; биреуню ~синде  джашаргъа жить  под  чьим-л. покровительством;  бири биринге ~  болургъа  быть  друг  другу  защитой.
Кёлкем  воинский  значок ( иготавливали  из  меди  или  бронзы. Старинные  карачаево-балкарские  воины  носили  на левой  стороне груди).
Кёлкётюр  вдохновляющий, воодушевляющий.

Подробности
Просмотров: 1235

КЪОЗ ТЕРЕК

(ОРЕХ ГРЕЦКИЙ)

Кимге да белгили, мийиклиги 15-20 метрге джетген терекди. Къабугъу джарылыргъа ёч мутхуз-кюл бетлиди. Уллу бутакълыды, кёб булчукълуду, чапыракълары уллуладыла, бутакъла да бир къауум болуб, кёзюулю битедиле. Хар бутакъны башында бир чапыракъ болады. Урлукъ гоккалары, сыргъалача, салыныбдыла. Урлугъу, сюекча, къаты, тобча, тёгерек неда зугулуракъ болады, тышындан къалын джашил тыш къабугъу бла, ол да урлугъу бишсе, кеси аллына джарылыб ачылады. Ичинден урум къоз кеси аллына джерге тюшеди терекни юсюнден.

Подробности
Просмотров: 1187

 ЛЫБЫТА, КЪАЗ-АЯКЪ (ЛЕБЕДА РАСКИДИСТАЯ,
МАРЬ БЕЛАЯ)


Бирджыллыкъ, джазлыкъ ёсюмдю, мийиклиги 150 сантиметрге джетеди. Тамырындан кёлтюрюлген саптагъайы къызылдым бетлиди, бутакълыды. Чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлидиле, юслерине ун себилгенча акъсылдымдыла, къызыл тамгъачыкълары бла гоккалары бутакъланы учларында битедиле. Джашил бетлидиле.
Лыбыта элия-къыркъар айлада чагъады. Урлугъу бек ууакъды, алай а кёбдю, таб, юч мингнге дери болады, сыйдамчыкъладыла. Лыбыта джер айырыб ёсген ханс тюлдю. Талалада, бачхалада, багушлада, суу ашагъан джерледе, ырхы ызлада, ёзен суу джанлада аслам болады. Кёбюсюне лыбытаны чапыракъларын, джангы джетеклерин аш айырыб, аш джарашмайын, марда бла ашагъанлагъа теджейдиле. Семиз адамла азаргъа сюйселе, алагъа да джарайды.

Подробности
Просмотров: 1290

  МИЯ ХАНС (СОЛОДКА ГОЛАЯ)


Кёбджыллыкъ, мийиклиги бир метрден да уллу хансды. Баш тамыры къысхады, базыкъды, кёб башлыды. Тюб тамыры аз бутакълыды, ёзеклиди, 40-50 сантиметр теренликге барады. Ол теренликден чыгъыб, бешден отузгъа дери экинчи баш тамырла джайыладыла. Аланы къыйырларында чирчикле боладыла. Ол чирчикледен мия ханс ёседи.
Тюб тамырны узунлугъу 8 метрге дери болады. Алай созула барыб джер тюбюндеги суулагъа джетеди. Мия хансны чапыракълары кёзюулю ёседиле, джашил бетлидиле, зугулуракъ гаккы тюрюслюдюле. Хар бууунда къош болуб битгенликге, чынг башында бир чапырагъы болады. Бир къысха бутакъчыкъны энчи алыб къарасакъ а, тогъуздан онджети чапыракъгъа дери болады аны юсюнде. Бир талай саптагъай ёседи бир баш тамырдан, кёб бутакълыды. Юсю ууакъ тюклюдю. Гоккалары джоппудула, кимит бетлидиле. Урлугъу узун, джалан къудоручады, хар уяда 2-6 урлукъ болады.

  • Вы здесь:  
  • Главная