Басмада джууаблы къуллукъчу болуб Тохчукъланы Топайны джашы Хусейден кёб ишлеген хазна болмаз Къарачайда.

Творчество джолун ол "Таулу джарлыла" деген газетде башлагъанды. Ары дери уа, ол заманнга кёре иги билим алгъан эди. Нарсанада ингирги школда окъугъанындан сора область совпартшколада билимин ёсдюреди. Аны ызы бла, 1930-чу - 1934-чю джыллада, Ростов шахарда политехникумда басма ишледен усталыкъ алады. Газетде ишлей тургъанлай, ол шахарда КОМВУЗ-гъа заочно окъургъа киреди. Бир бёлек заманны партияны обкому бла китаб басмада къуллукъ этгенин айтмасакъ, Уллу Ата джурт къазауатны аллы джыллада, къазауатны кёзюуюнде да бир джылдан артыкъны "Къызыл Къарачай" газетде алгъы бурун редакторну заместители, артда газетни редактору болуб турады. 1942-чи джылны аягъы сюремде джаула бла сермеширге кетеди. Анда да аскер газетге редактор этедиле. Ол къуллукъну да сый бла баджарады, уллу сермешлеге да къошулады, солдатланы арасында ангылатыу ишле да бардырады. 1944-чю джыл, къарачайлыла болгъанлары ючюн бизни джашланы хазна къалмай барын да къазауат баргъан джерледен къоратадыла. Тохчукъ улу да аланы бири болады.

Алийланы Чорнаны джашы Солтан «Къарачайны джангыргъан кюню» деб, орузламагъа джазылыб, республиканы кърал байрамыча белгиленнген кюн туугъанды. Сагъыш этсенг, Солтан ол къууанчны келтирирге уллу юлюш къошарыкъ къауумну бири болур ючюн джаратылгъанды, дерчады. Алай эсе уа аны аты тарихде, къадамача, ишленнген эсгертмеден да кёб джашарыгъына ишек джокъду.
   Солтан 1940-чы джыл Элкъушда школну махтау грамота бла бошаб, Микоян-Шахарда педрабфакга окъургъа киреди. Къазауат башланырны аллы бла Гитче Къарачай районнга  къайтады. Колхозда учётчик, налог агент, связны бёлюмюню тамадасы, Элкъуш эл Советни секретары къуллукълада ишлейди. Андан сора аны Советге председателге сайлайдыла. Кесине да 17 джыл болгъан эди. Саулай Къарачайда аллай джууаблы къуллукъгъа тюшген эм джаш адам болады. 1943-чю джылны ал айларында «Колхозник Карачая» деб, авиаэскадрилья къурарча бир ачха джыйыуну хакъындан башламны да биринчи ол баямлайды. Партияны райкому аны къабыл этиб, февралны 5-де бегим алады. Солтан кеси 200 минг сомну джыйыб береди.

 «Саулукълу бол» деген ат бла арттотур (апрель) айны 5-де Саулукъ сакълауну бютеудуния кюнюн байрамлауну тамалында республикан Медицина-профилактика аралыкъны къуллукъчулары бла медицина колледжни студентлери Къарачай-Черкесияны ара шахарында акция бардыргъандыла. Быйыл Саулукъ сакълауну бютеудуния кюню татымлы, саулукъ берген аш-суугъа аталгъанды.

КъЧР-ни Саулукъ сакълау министерствосуну атындан министрни орунбасары Владимир Селиванов бардырылгъан ишге уллу багъа бериб сёлешгенди.

«Бюгюнлюкде саулукъну сакълар ючюн кесибизни заманында дохтурлагъа бакъдыргъаныбыз бла къалмай, сабийликден чархыбызны чыныкъдырыргъа керекбиз. Джыл сайын Черкесскеде орналгъан медицина колледжни тамалында саулукъну сакъларгъа джораланнган ишлени бардыргъанлай турабыз. Ол ишле джаш тёлюге саулукъларын сакълаб джашаргъа себеб бередиле», - деди КъЧР-ни саулукъ сакълау министрини орунбасары Владимир Селиванов.

Джюрек къыллары ашхылыкъгъа, шохлукъгъа джырлагъан, чемер къоллу, чомарт кёллю адамла халкъны арасында хар заманда да бола келгендиле. Ала, айланнган, джюрюген джерлеринде насыб кюнню джылыуун тийдире, миллетни джумушун этиб джашагъандыла. Мен хапарын айтыргъа излеген Чанкаланы Аскерни джашы Расул аллай усталаны бириди.

Расул 1976-чы джыл февралны 14-де Дружба элде кеси къыйыны бла джашагъан, халкъны ашхы адетлерин, адебни-намысны  багъалатхан къарачай юйдегиде туугъанды. 1993-чю джыл орта школну джетишимли бошаб, билимин андан ары ёсдюре, Къарачай-Черкес кърал технология академиягъа кириб 1998-чи джыл тауусханды. Кёб тюрлю ишледе уруна келгенди. Расул 2014-чю джылдан бери «Диалог-финанс» деген коллектор агентствону баш директору къуллукъну толтурады.

Согласно официальной статистике количество детей, имеющих расстройства аутистического спектра и иные ментальные нарушения, преобладает в структуре детской инвалидности.  Это иногда связывают, в том числе, с увеличением возможностей для ранней и качественной диагностики.

Родителям и другим членам семьи бывает сложно принять озвученный диагноз или подозрение на него, требуется помощь в сохранении привычного уклада жизни и деликатное сопровождение.

 Батчаланы Азрет-Алийни джашы Дебош, ауругъанланы саулукъларын багъа, халкъына халал къуллукъ эте джашайды. Ол медицина илмуланы кандидаты, баш категориялы врач-хирургду.

Биргесине ишлегенле, анга кеслерин бакъдыргъанла айтхандан, Батча улу керти устады, аты махтау бла айтылыб тургъан белгили хирургду. Адебли-намыслы, халкъны ашхы адетлерин тутуб джашагъан адамды.

Атасы Азрет-Алий ауушханды, джандетли болсун. Ол халкъ махтау бериб, сыйын мийикде тутхан адам болгъанды. Совет Союзну заманында Батчаланы Азрет-Алий Къумуш совхозну директору болуб, эл мюлк санагъатда джерчиликни, малчылыкъны, ёсюмлюкню аякъ юсюне салгъанын айтадыла аны иги таныгъанла. Аны адамлыгъын, элчилеге, башхалагъа да къолундан келгенича джан аурутуб къайгъыргъанын къарт, джаш да бети джарыб эсгереди. Къумушда орналгъан кырпыч заводну директору болгъан кёзюуде джангы технологияланы хайырландырыб, ишге таукел джюрюш бергенин да унутмагъандыла.

Россия Федерацияны махтаулу артисти, фахмулу джырчы эмда композитор Къочхарланы Хусейни джашы Марат Къарачай-Черкес Республиканы музыка культурасын тыйыншлы дараджагъа чыгъаргъан онглу адамланы бириди.
Халкъ сюйген белгили композиторну творчество джолу тынч болмагъанды. Ол кёзюуде халкъыбызны музыка искусствосу профессионал дараджагъа джангы чыгъа башлагъанды. Биринчи болгъан не тюрлю санагъатда да бек джууаблыды. Къочхар улу халкъыбызны джыр хазнасын ёсдюрюрге кесини джашауун саудан бергенди, аны бла бу искусствода сыйлы орун да алгъанды.

Къочхарланы Марат 1935-чи джыл майны 1-де Микоян-Шахарда (бусагъатда Къарачай шахар) туугъанды. «Аллах берсе, эки къолу бла береди» дегенлей, Маратны юсюнде кёб ашхы шарты болгъанды – ол субай санлы, кимни да кёзю илинирча джаш болгъаны бла бирге, ариу да джырлаб, сабийлей огъуна белгили болуб башлагъанды. Маратны профессионал музыка билим алыргъа мадары болмагъанды – аны сабийлиги, джашлыгъы да сюргюнде ётгендиле. Халкъыбызны бай джыр хазнасын ол джюреги бла ангылагъанды, аны бла таймаздан хайырланнганлай да тургъанды. Къарачайны бурунладан келген ариу адетлерин сыйлагъанды. Халкъ джырланы сюйюб джырлагъанды. Аланы юслери бла миллетни ашхы затларындан хапарлы болгъанды.

Къобанланы Борис бла Джубуланы Софьяны къызлары Алийланы Мадина Джангы Джёгетей элни орта школун 1996-чы джыл джетишимли бошагъанды. Гитчелигинден нюзюр этиб тургъаныча медицина къуллукъчу болургъа талпыб, Черкесскеде медицина колледжге киреди. Аны да 2000-чи джыл джетишимли тауусуб,  акушер усталыкъ алыб чыгъады. Алай бла умуту тола баргъан Мадина 2001-чи джыл Джёгетей Аягъы районну ара больницасыны терапия бёлюмюне, медсестра болуб, ишлерге джарашады.

  Сый, махтау да адамгъа кеси алларына келмейдиле. Анга тыйыншлы болур ючюн, адамладан разылыкъ табаргъа керекди. Къочхарланы Роза, Хыбыртланы Абул-Керимни къызы, 50 джылны бир джерде ишлеген адамды. Ол Пристань элде фельдшер-акушер пунктну тамадасыды – джашауун адамланы саулукъларына къайгъырыу бла байламлы этгенди.

Ишни неден да баш салгъан таулу тиширыу бу кюнледе кесини кёзюулю юбилейин белгилегенди. Кече сагъат онекиден атлагъанлай, аны сюйген адамла, аланы уа учу-къыйыры джокъду, анга телефон бла сёлешиб, алгъышлаб тебрегендиле. Сёзсюз да, аны биринчи алгъышлагъан Эресей Федерацияны Джазыучуларыны союзуну члени Фархад Исламов (Фёдор Губарев) болгъанды.

- Кече ортасын бек ашыгъыб сакъладым. Ёмюрде заман алай акъырын бармагъанды ол кечеча, - дейди Фархад. – Мен Роза тенгими, таулу эгечими туугъан кюню бла алгъышлагъанладан эм биринчи болургъа излеген эдим. Муратыма да джетдим. Кече сагъат онекиден атламагъа къоюб, мен анга телефон бла сёлешдим. Джукълаб тургъанлай, уятдым эсе, кечмеклик бер, дедим. «Мен эшикден бусагъатда киргенме юйюме. Ауругъанны «Терк болушлукъну» машинасы бла республикан больницагъа элтиб келгенме», - деди меннге Роза.