Подробности
Просмотров: 1488

 КЪЫТАЙ ТАМЫР(ЖЕНЬШЕНЬ) 


Бизни джерледе кийик ёсген дарман тюлдю, аны алайлыгъын аты да айтыб турады. Табигъатда кёбюсюне Къытайда, Кореяда тюбейди. Эресейни кюн чыкъгъан джанында да Приморск крайда, Хабаровск крайда кийик ёседи. Эртде заманлада Къытайда чегет джаныуарланы бийи къапланды, тенгиз джаныуарланы бийи ауузунда от джаннган уллу джыланды (дракон), чегет хансланы бийи къытай тамырды, дегендиле. Бу тамыр Къытайда юч минг джылдан аслам заманны дарманлыкъгъа эркин джюрютюледи. Къытайлыла, анга къуру ауругъанны сау этгенден сора да, ёле тургъаннга джан салады, дегендиле. Къытай тамырны арт джыллада алимле Тебердиде битдиргендиле, бюгюнлюкде танг кесек джерде ёсдюредиле.
Къытай тамыр кёбджыллыкъ, мийиклиги 70-80 сантиметрге джетген ёсюмдю. Тамыры базыкъды, джыйрыкъды, этлиди, къысхады, ууакъ бутакълыды, тюб къыйыры кеселеккелеге ушашды, анга “ Адам тамыр да”, дейдиле. Кеси да эки бёлюмлюдю. Бирине баш тамыры (бойну) дейдиле, бирине да тюб тамыры.

Подробности
Просмотров: 1493

 МЫНГЫЛАН (БЕЛЕНА ЧЁРНАЯ)


Мынгылан экиджыллыкъ, мийиклиги бир метрге джетген уулу зибилди хансды. Баш тамыры бла тюб тамырыны арасы боюнча тогъай ызды. Тюб тамыры базыкъды, ёзеклиди, тюз энгишге ёседи, кёб ууакъ тамырлары бла джерде къаты бегийди, кеси да аман ийислиди.
Урлугъу къыркъар-къыркъаууз (август-сентябрь) айлада алынады. Дарманнга къургъакъ, ариу кюн, хансны юсюнден эртден  чыкъ неда джангур тамчы болмагъан кёзюуде (кюнортадан сора) джыяргъа керекди. Къуру бу болуб къалмай, башха хансланы да алай джыйгъан дурусду.
Мынгылан бек уулу болгъаны себебли, дарманнга хайырландыргъан адам, сансызлыкъ, уллу кёллюлюк этмесин, аны да черте, къаллай мардада джюрютюрге боллугъугъузну да айтайым.

Подробности
Просмотров: 1136

МУРСА (КРАПИВА ДВУДОМНАЯ)


Мурсаны мингле бла джылланы узагъына алимле, табибле, джамагъат билгичле, дарман ханс болгъанын ангылаб, тюрлю-тюрлю аурууланы багъаргъа буюруб келгендиле. Бюгюннгю кюнледе да сакъланады аны ол дараджасы.
Кёбджыллыкъ, мийиклиги 90-200 сантиметрге джетген хансды. Баш тамыры джыджымгъа ушашды, кёнделен ёседи, базыкъ бутакълагъа айырылыбды. Ол айырылгъан бутакъладан ууакъ тюйюмчекли кёб тюб тамырла джерге джайылыб, баш, тюб тамырларында джерде иги бегитедиле. Баш тамырдан ёсген саптагъайла кёбюсюне тюз ёрге кёлтюрюледиле, бир-бирлери башыракъларында бутакълагъа айырыладыла. Мурса саптагъайны тутуб кёрсенг тёртгюлдю.

Подробности
Просмотров: 1301
   Сабийле сау-эсен туусала, табхан аналарындан кем болмайды врачланы къууанчлары да. Алай болса да, сабий туугъанлай огъуна аны кемизли джери, чархында бирси кемликлери дженгил билиниб къалмайдыла. Аны амалтын, къайсы бир врачха да сабийни саулугъуну беклигини юсюнден толу билиб барыргъа бек къыйынды. Сабий аякъланнгынчы аны керти уста врачха кёргюзгенлей турургъа керекди. Устаны оюму анагъа, атагъа артыкъ болмаз, эшта.
Эркенланы Салауатны къызы Зурида Къарачай районда Къумуш элни орта школун айырмагъа тауусуб, Ставрополдагъы медицина институтха окъургъа киргенди. Зуриданы атасы, анасы медицинаны джолун сайларгъа анга гитчеликден огъуна сингдире баргъандыла. Атасыны къарнашы Эркенланы Алий Эресейни махтаулу врачы, уста хирург кёб джылланы Ставрополда больницада ишлегенди. Аны сынамындан Къарачай-Черкесиядан джаш врачла кёб затлагъа юреннгенлей тургъандыла. Аны юйдегиси, сабийлери да медикледиле. Аны айтханым, Зуридагъа медицинаны сюйдюрген аны эм джууукъ адамларындан келген усталыкъ болгъанды.

Подробности
Просмотров: 1342
 Медицина илмуланы доктору, Ставрополда медицина кърал академияны урология кафедрасыны профессору, Эресей Федерацияны эмда КъЧР-ни махтаулу врачы, Шимал Кавказ федерал округну эмда Ставрополь крайны баш урологу, Ставрополь край больницаны урология бёлюмюню тамада врачы Лайпанланы Хаджи-Мекерни джашы Хаджи-Ислам джууаблы къуллукъда ишлейди.
Лайпан улу бизни къралда, тыш къраллада да белгили урологланы бириди - ол Россия Федерацияны саулукъ сакълаудан айырмасыды, Урологланы Европа ассоциациясыны, РФ-ны Урологларыны правлениесини эмда президиумуну члениди. Тыш къраллада кесини билимин ёсдюрюрге деб курслагъа джети кере баргъанды, аны америкачы диплому да барды. Быллай онглу джетишимлеге къалай джеталгъанды ол? Бу соруугъа джууаб берир ючюн, аны сабий джылларыны, къайда, къалай окъугъаныны, ишлегенини юслеринден хапар айтыргъа тыйыншлыды.

Подробности
Просмотров: 1372
НАУРУЗ ЧЕЧЕК (ПЕРВОЦВЕТ КРУПНОЧАШЕЧНЫЙ)

Науруз чечек джайлыкълада, чегетледе, кёкен аралада, ханслы ауушлада, тау этекледе ёседи. Дарманнга ол чакъгъан кёзюуюнде, чапыракъларын, гоккаларын аладыла, кюз айлада баш тамыры бла тюб тамырын джыйыб, ариу, таза джерде кебдириб, сакълайдыла. Шимал Кавказда 15 тюрлюсю тюбейди. Кёбюсю бирча хайырландырылады. Бу китабда мен эки тюрлюсюн джазгъанма: науруз чечек бла джандызны. Науруз чечек арттотур (апрель), хычаман (май), никкол (июнь) айлада чагъады. Аны чабхын аурууу болгъан, кесекле тийген, иги сиялмагъан, хыппырыкъ аталмайын къыйналгъан, джукъусуз адам, ёпкесинде сууугъу болгъан, безгек аурууу болгъан къалай хайырландырыргъа боллугъун да айтайым.
Науруз чечекни ууакъланнган баш-тюб тамырындан 10 граммын алыб, аны юсюне 200 миллилитр къайнагъан исси сууну къуюб, шайча этиб, сууутуб, сора сюзюб, джылылай кюнюне 3-4 кере уллу къашыкъ бла биришер ичигиз. Дагъыда былай этерге боллукъсуз: кебдирилиб джыйылгъан чапыракъларындан 10 граммны алыб, 200 миллилитр къайнай тургъан суугъа атыб, шайча этиб, сууутуб, сюзюб, кече бла кюннге аз-аз уртлаб бошагъыз. Алай хар кюн сайын этигиз. Бир кюн этилген науруз чечек сууну экинчи кюннге къоймагъыз.

Подробности
Просмотров: 1505

  НАНЫКЪ (МАЛИНА ОБЫКНОВЕННАЯ)


Мийиклиги 1-3 метр болгъан джарым кёкенди. Джерге ууакъ тамырла бла бегийди. Баш тамыры кёбджыллыкъды, андан экиджыллыкъ саптагъайла ёседиле. Ала биринчи джыл джетеклидиле, джашил хансчадыла, джемишсиздиле, урлукъсуздула, къабукъларында, ийнеча, чыгъаналары боладыла. Къыш саптагъайла агъачха ушаш къатадыла, чыгъаналары тюшедиле. Экинчи джыл, ол къаты саптагъайла чагъадыла, джемиш да, урлукъ да этедиле. Джемиши бишгенден сора, джемиш урлукъ этген саптагъайла къуу боладыла. Аланы орунларына джангыдан экиджыллыкъ саптагъайла чыгъадыла. Чапыракълары кёзюулю ёседиле, 3-7 боладыла.

Подробности
Просмотров: 1044

 НАЗ (ПИХТА)


Хаман джашиллей тургъан, кимге да белгили, мийиклиги 50 метрге, базыкълыгъы бир метрге джетген терекди. Назны нарат терекча гагараклары боладыла. Аланы узунлукълары 15-20 сантиметрге джетедиле, кеслери да узун зугулдула, къыйырлары дуппукъдула. Къабугъу джарыкъ, къызылыракъ-кюл бетлиди, тёнгегини къабугъу тюбюрагъында джарылыб-джарылыб турады. Чыгъанагъа ушаш чапыракълары джити тюлдюле, кеслери да джассыдыла, къыйырлары энгишге ийилибдиле, ёрге джанлары мутхуз-джашилдиле, тюб джанларында экишер акъ сызлары болады.
Гагарак бутакъладагъы чапыракъла тёртгюлдюле, акъ сызлары болады. Эркиши гагаракла биришердиле, тиширыу гагаракла кёбдюле. Урлукъларыны “къанатлары” бардыла. Наз хычаман айда чагъады, урлугъун къыркъаууз айда джыяргъа боллукъду.
Чайыры хайырлыды, ол наз къабукъну ичинде иги тыкъ джыйылса, къабукъну тышында дугъурача болуб, кёрюнюб турады.

Подробности
Просмотров: 1329

 КЮНДЮШ (ЧЕМЕРИЦА ЛОБЕЛЯ)


Мийиклиги 70-170 сантиметрге джетген, базыкълыгъы 2-3 сантиметр чакълы болгъан, кёбджыллыкъ ёсюмдю, тамыр къуралышы къалгъан кёбджыллыкъ ёсюмлеча джерге терен бармайды. Баш тамыры, къысха базыкъчыкъ болуб, топуракъны джукъа къатында тохтайды. Андан чыкъгъан джангы тамырчыкъла башлыкъ чохну чачакъларыча джоппу ёседиле.
Кюндюшню саптагъайы, балакъа сабча сыйдам, тёгерек болуб, баш тамырдан чыгъады да, чапыракъларыны орта къууушу бла кёкге айланыб ёседи. Базыкъ деб базыкъ болмаса да, ингичге да тюлдю, мусхотха джетише кетеди. Чапыракълары саптагъайны къабыргъаларындан чыгъыб, кенгине уллу джайылмай, тёгереклешиб, ёрю сюрем ёседиле. Узунлукълары 25 сантиметр, кенгликлери 15 сантиметрге дери джетедиле. Атны къулакъ хырзаларыча, узун сызгъылыдыла, джашил бетлидиле.

  • Вы здесь:  
  • Главная