«Алкъын терслигинг джокъ эсе да, кесинги эсгергенлей турурча, сеннге бир белги къурайым…» - деб, Уллу Аллах адам улугъа прокуратураны къурагъан болур. Аны айтханым, прокурорланы кеслери бла къабакълашхан къой эсенг, мени сартын, ала ишлеген мекямны къаты бла ётюб башласам да, бир терслигим болгъанча, кеси кесиме ишек этиученме. Бир Аллахдан сора уа бир терслиги, бир гюнахы болмагъан ким барды?..

***

Прокуратурада ишлегенлени байрам кюнлери бла байламлы биз да «Къарачай» газетде аланы юслеринден бир зат джазсакъ деб кёлюбюзге келди да, журналистликде уллу сынамлары болгъан усталарыбыз ишни юсю бла бирер джары кетгенлери амалтын, мен кесим прокуратурагъа барыргъа керек болдум. Барырымы аллы бла, дуниядан хапары болгъан бир танышыма: «Прокуратурада ишлеген, миллетни ичинде сыйы болгъан къарачай джашладан кимни таныйса?» – деб соргъанымда, Хубийланы Халитни джашы Алийни атын айтды. Ма алай бла, Алийни телефон номерин табыб, анга сёлешиб, тюбешир заманыбызны белгилеб, джолгъа чыкъдым.

 Россияны МЧС къуллугъуну КъЧР-де бёлюмюню базасында Черкесскени «Свято-Сергиевская» атлы гимназиясыны кадет классларыны окъуучулары экскурсияда болдула. Граждан къорууланыуну джылында сабийле бла ишлеуге айырылыб уллу эс бёлюнеди.
Тюбешиуню аллында Россияны МЧС къуллугъуну КъЧР-де Баш управлениесини къутхарыу ишле бардыргъан бёлюмюню тамадасы Дергоусов Василий бла управлениени излеу-къутхарыу ишле бардыргъан бёлегини тамадасыны заместители Гречкин Сергей сабийлеге, «Хош келигиз!» дей, джылы тюбедиле.

(Эбзеланы Шахарбийни 105-джыллыгъына)

Эбзеланы Кёккёзню джашы Шахарбий бизни тин байлыгъыбызны къайсы санагъатына да тыйыншлы юлюш къошханды. Юлюш къошхан бла къалмай, аланы талайыны тамалын да салгъанды. Ол джыллада пьесала джазгъанла болсала да, къуру Шахарбийни «Огъурлу» пьесасыды бюгюн да магъанасын тас этмей тургъан. Алайды да, биринчи драматург дерге эркинлигибиз барды. Аны салгъан да, баш ролну ойнаб къараучуланы сейирсиндирген да кеси болгъаны себебли,  биринчи режиссёр, актёр десек да джангыллыкъ тюлбюз. Къарачайда биринчи ансамблни да ол къурагъанды. Музыкант, композитор, миллет тепсеуню, истемени устасы, хореограф, поэт, суратчы… Былагъа энтда талай затны къошаргъа боллукъду. Акъыл-балыкъ бола башлагъанындан тебреб, керти дуниягъа кетгинчи джашауу, иши да, ёмюрлени узагъына миллетни къанаты болуб келген джарыкълыкъ-маданият бла байламлы болгъанды, аны магъанасын хар кимге да ангылатыргъа, ёсдюрюрге, сакъларгъа кюрешгенди.

 Эркенланы Магометни джашы Хазратали Къазахстанда тогъуз башлы юйюрде алтынчы сабий болуб ёсгенди. Тыш джуртну исси хауасында ётсе да сабийлиги, ол Ата джуртуна джюреги бла байланыб тургъанды. Сайрам районда Черноводскедеги эл школну 1970-чи джыл тауусуб, андан сора атасына, анасына болушлукъ бек керек болуб, колхозгъа ишге киреди. Анда не тюрлю ауур ишден да артха турмай, ол алай уруннганды: мамукъ, джюзюм, чюгюндюр, гардош джыйгъанды дагъыда бирси колхоз ишлеге къошулгъанлай тургъанды. Сабийликден огъуна Хазраталини лётчик болургъа мураты болгъанды. Аны себебли 1971-чи джыл ол Тамбов шахарда баш аскер авиацион училищеге окъургъа киреди. Кёб турмай билимин ёсдюрюр мурат бла алайдан да Ворошиловград шахарда штурманланы хазырлагъан авиацион училищеге (ВВАУШ) окъургъа кёчеди. 1975-чи джыл Хазратали училищени айырмагъа тауусады да, аны Прикарпатьеде аскер округга къуллукъ этерге ашырадыла. Аны  Луцк шахарда къаушатыучу эмда бомбала атыучу авиациялы 216-чы полкга (истребительно-бомбардировочный авиационный полк) офицер этиб аладыла. Ол джылла Афганистанны джеринде уруш къызыу баргъан джылла эдиле. Хазраталини Афганистанны джерине ашырыргъа башындан буйрукъ келиб ары хазырлайдыла. 1984-чю джыл капитан Эркен улу Ташкентге учады.

Болатланы Назирни джашы Къурман Совет Аскерге къуллукъ этерге Къарачай районну Тёбен Теберди элинден 1986-чы джыл чакъырылгъанды. Ол, алгъы бурун Ставрополда аскерчилени джыйгъан пунктда 2-3 кюн туруб, алайдан да Туркменияда аскер округда Кушка шахаргъа кетеди. Алайда Къурман тёрт айны карантинде болгъанды. Аны, аскерге кючлю хазырлагъандан сора, августну 1-де, Афганистаннга ашырадыла. Къурманны Герат провинцияда душманла бла кючлю къазауат баргъан Рабати-Мирза ауушда артиллерия полкну мараучуларыны тизгинине къошхандыла.
Къурман кеси айтхандан, тобну атхан бир тобда джети адам болады, аланы хар бири бир джумушну баджарыргъа борчлу болады. Аланы бири наводчикди. Къурман да, ол джумушда душманланы атхан джерлерин тинтиб, мараб ачыкълаучу болуб тургъанды. Аны ачыкълагъанына кёре, тюз координатларына кёре болгъанды бёлекни да тюз ишлегени, ол себебден аны джумушу уллу магъаналы эмда джууаблы болгъанды. Къурман, мараучу болуб, алты айны къуллукъ этгенди. Кушкада къуллукъ этген сагъатда юретгенлерин ол иги алгъаны себебден, урушда да ол билими, фахмусу анга талай кере джанын ёлюмден сакъларгъа болушхандыла. Андан сора аны атхан тоблагъа командир этгендиле, артда уа тахса взводну командирини заместители да болгъанды. Ол ёлюмню кёзюне талай кере къарагъанды. Не къыйын кёзюуде да Болат улу кесини ётгюрлюгюн, адамлыгъын тас этмегенди.

Басмада джууаблы къуллукъчу болуб Тохчукъланы Топайны джашы Хусейден кёб ишлеген хазна болмаз Къарачайда.

Творчество джолун ол "Таулу джарлыла" деген газетде башлагъанды. Ары дери уа, ол заманнга кёре иги билим алгъан эди. Нарсанада ингирги школда окъугъанындан сора область совпартшколада билимин ёсдюреди. Аны ызы бла, 1930-чу - 1934-чю джыллада, Ростов шахарда политехникумда басма ишледен усталыкъ алады. Газетде ишлей тургъанлай, ол шахарда КОМВУЗ-гъа заочно окъургъа киреди. Бир бёлек заманны партияны обкому бла китаб басмада къуллукъ этгенин айтмасакъ, Уллу Ата джурт къазауатны аллы джыллада, къазауатны кёзюуюнде да бир джылдан артыкъны "Къызыл Къарачай" газетде алгъы бурун редакторну заместители, артда газетни редактору болуб турады. 1942-чи джылны аягъы сюремде джаула бла сермеширге кетеди. Анда да аскер газетге редактор этедиле. Ол къуллукъну да сый бла баджарады, уллу сермешлеге да къошулады, солдатланы арасында ангылатыу ишле да бардырады. 1944-чю джыл, къарачайлыла болгъанлары ючюн бизни джашланы хазна къалмай барын да къазауат баргъан джерледен къоратадыла. Тохчукъ улу да аланы бири болады.

 Къобан районну ОГИБДД-сы билдиргеннге кёре, биринчи къар тюшгени бла джоллада аварияла кёб болгъандыла. Джол чарпыуланы баш чуруму шофёрланы джоллада эссизликлеринденди, сансызлыкъларынданды.
Къызыу баргъан шофёрну машинасы таяргъа, къоркъуулу болумгъа тюшерге боллукъду. Аны ючюн джолда джюрюуню инспекторлары адамланы саулукъларына къайгъыра, машиналаны чархларын къыш заманнга кёре ауушдурургъа керек болгъанларын шофёрланы эслерине саладыла. Аны тышында Къобан районну ОГИБДД-сыны бёлюмюню къуллукъчулары шофёрла джоллада бек сакъ болурларын излейдиле. Джолда джюрюуню джоругъун бузмазгъа тыйыншлыды.

  Кёб болмай «Къарачай» газетни корреспонденти Къобанланы Махмут РФ-ны МЧС-ни КъЧР-де управлениесини Гитче Къарачай районда къарау ишле бёлюмюню тамадасы, МЧС-ни капитаны Ёзденланы Шабагъан бла тюбеб ушакъ  этген эди. Шабагъан ишини юсюнден Махмутха айтхан хапарны окъуучулагъа теджейбиз.

- Мен Гитче Къарачай районда къарау ишлени бардыргъан бёлюмге 2011-чи джылдан бери башчылыкъ этиб келеме. Тышындан къарагъанча ишибиз тынч тюлдю. Анда-санда болмаса, кабинетледе олтуруб турмайбыз. Мени биргеме дознаватель Салпагъарланы Ислам бла инспектор Чотчаланы Рамазан ишлейдиле. Биз Гитче Къарачай районну эллерине барыб, джамагъат бла тюбешиб турабыз. Быйылны биринчи джарымы кёб болмай бошалса да, районну эл-элине айланыб, адамла бла 28 тюбешиу къурагъанбыз. Ма ол тюбешиулеге 1450 адам келген эди. Бизни конторубуз Ючкекендеди. Красный Восток, Къызыл Покун, Элкъуш, Кичи Балыкъ эллеге баргъан бизни иги кесек заманыбызны алыучанды.

Джюрек къыллары ашхылыкъгъа, шохлукъгъа джырлагъан, чемер къоллу, чомарт кёллю адамла халкъны арасында хар заманда да бола келгендиле. Ала, айланнган, джюрюген джерлеринде насыб кюнню джылыуун тийдире, миллетни джумушун этиб джашагъандыла. Мен хапарын айтыргъа излеген Чанкаланы Аскерни джашы Расул аллай усталаны бириди.

Расул 1976-чы джыл февралны 14-де Дружба элде кеси къыйыны бла джашагъан, халкъны ашхы адетлерин, адебни-намысны  багъалатхан къарачай юйдегиде туугъанды. 1993-чю джыл орта школну джетишимли бошаб, билимин андан ары ёсдюре, Къарачай-Черкес кърал технология академиягъа кириб 1998-чи джыл тауусханды. Кёб тюрлю ишледе уруна келгенди. Расул 2014-чю джылдан бери «Диалог-финанс» деген коллектор агентствону баш директору къуллукъну толтурады.