Багъалы окъуучула!
Ана тилибизни байлыгъына  тилни не уста билген адам да сейирсиниб бошаялмазчады. Къуру башыбызгъа кийген кийимлени тюрлю-тюрлюлерини атлары биз билгенден 170-ден атлайдыла. Бу сейир излем ишибизде, кесибиз джыйгъанны тышында да, къарачай-малкъар халкъыбызны фахмулу джашы Къудайланы Мухтарны  2012-чи джыл Нальчикде чыкъгъан  «КУЛЬТУРНОЕ НАСЛЕДИЕ БАЛКАРЦЕВ И КАРАЧАЕВЦЕВ» деген китабы бла да хайырланнганбыз. Башыбызгъа кийген кийимлени башха тюрлюлерин билген болуб, «Къарачай» газетни редакциясына джазыб джиберсе, сюйюб басмаларыкъбыз, авторгъа да джюрек разылыгъыбызны билдирликбиз.

БАШЛЫКЪЛА

Башлыкъ –  башлык, наголовник.
Аба башлыкъбашлык-накидка.
Акъ башлыкъ – парадный башлык.
Белилик башлыкъ – башлык, надеваемый, как кушак с бешметом или рубашкой.
Боюнлукъ башлыкъ – башлык, надеваемый, как шарф.
Бота башлыкъ – башлык из верблюжьей шерсти.
Герхана башлыкъ – башлык из парчи и шерстяной ткани.

Джики бот. кумос
Джилтек воен. булава.
Джингил а) яркий; б) ярко-красный ? ~ къызыл терк онгар погов. ярко-красное быстро выгорает.
Джингирик (ги) балк. анат. то же, что чына локоть м.; ? ~ни джабмагъан дженг джылытмаз посл. рукав, не закрывающий локоть, не согреет.
Джингк искра; ~ этерге искрить.
Джипи 1. балк. болото; ~лени къургъакъсытыу осушение болот 2. бот. осока.
Джипили балк. болотистый; ~ джерле болотистые земли.
Джипкил небольшая влажность.
Джисим редко тело, туловище, корпус.
Джогъалатыргъа карач. 1) уничтожать кого; терять кого-что; дуниядан ~ сжить со света; насыбынгы ~ потерять [своё] счастье; насыбын ~отнять у кого счастье 2) распускать кого-что; округланы ~ упразднить округа.

Джел тирмен ветряная мельница.
Джел тюйюмчек болезни в области живота в связи с заворотом кишок, аппендицита и т.д.
Джелча вихрем, быстро, поспешно.
Джем корм, пища, еда ? иги алаша къарт болса, къаргъалагъа ~ болур, иги киши къарт болса, къатынлагъа тенг болур посл. если добрый (хороший) конь постареет, то станет пищей для ворон, если бравый мужчина стареет, станет посмещищем для женщин.
Джемджегун зоол. чиж.
Джемиш бот. ягоды, фрукты.
 -джен парн. к эт-; эт-джен своя кровь, родственник.
Дженуб уст. то же, что къыбыла юг.

  Москвада Россияны халкъларыны Сабий адабият антологиясы орус эмда миллет тилледе энчи китаб болуб чыкъгъанды. Россияны халкъларыны Сабий адабият антологиясы кърал программаны дараджасында басмаланнганды.

Январны 25-де Байрамукъланы Халимат атлы республикан библиотекада Россияны халкъларыны Сабий адабият антологиясыны презентациясы болгъанды. Анга КъЧР-ни миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы юсюнден министрини заместители Хубийланы Ислам, республикан газетлени редакторлары бла журналистлери, республиканы джазыучулары бла поэтлери, телерадиокомпанияланы келечилери, депутатла, кърал, закон чыгъаргъан властланы органларыны келечилери, шахарла бла эллени ана тилден устазлары, алимле, творчество интеллигенция къошулгъандыла.
Къууанч джыйылыуну библиотеканы директору Хапчаланы Салых ачды.
- Байрамукъланы Халимат атлы республикан кърал миллет библиотеканы иги адетлерини бири Джангы джылгъа библиотеканы фондларында сакъланнган миллет, краевед китабланы баямлауду.
Бюгюн биз «Башха культурала – бир тин байлыкъ» деген аты бла Къарачай-Черкес Республиканы халкъларыны Литература бла искусстволарныны кюнлерин ачабыз.

Джибелек-юкка бот. джида.
Джибки таш серецит.
Джибчил то же, что джипкил влажный; сырой; ~ болургъа (или тартыргъа) осыреть, впитать влагу.
Джигей 1) хвост козы 2) копчик.
Джигинек бот. палочник, джамиш-ямс.
Джиджер бот. мимозка.
Джиджина то же, что джиджинау 1. маленький, с ноготок 2. карачаево-балкарское женское имя.
Джизги 1) приторный, черезмерно сладкий 2) слабый, хрупкий, изнеженный 3) карач. сентиментальный; изнеженный; брезгливый.

Джелгек бот. морковник.
Джел гюттю бот. ветреница.
Джелим 1. клей. 2. бот. хумелек.
Джелим оту бот. эремус.
Джелим тамыр бот. асфоделюс.
Джелим таш то же, что чайыр таш янтарь.
Джелим топуракъ красная глина.
Джелкен то же, что джелпек парус.
Джелкъуз вьюга, буран.
Джелкъусакъ карач. приспособление для укрепления сена, дров на арбе.
Джелкъуу биолог. перекати-поле.
Джелкъуш жердь для укрепления сена на транспорте.
Джелма устар. воен. подвижный отряд, совершающий набег.

 Къарачайны уллу джырчысы Семенланы Исмаил, накъут-налмаз бюртюклеча, сейирлик назмуларын, джырларын, айтыуларын къоюб кетгенди халкъына. Алай болса да аны халкъгъа эм онглу саугъасы аны джашы назмучу Азрет болгъан болур...
Семенланы Исмаилны джашы Азрет - СССР-ни Джазыучуларыны союзуну члени, Къарачай-Черкесияны халкъ поэти - 2008-чи джыл февралны 1-де ауушхан эди.
Семенланы Азретни туугъан джылыны юсюнден тюрлю-тюрлю айтыула тюбейдиле. Документлеринде 1917-чи джыл мартны 20-да туугъанды деб джазылгъанды, китабларыны бир къауумунда уа 1924-чю джыл деб кёргюзюлгенди. Алай болса да джашы Ракай айтхандан, ол 1922-чи джыл эски къарачай элде, Учкуланда, туугъанды.
Азретни поэт ангысы къарачай халкъ поэзияны тамалында къурала ёседи. Ол биринчи назму тизгинлерин сабий заманында, Учкулан  школда окъугъан заманында, джазыб башлагъанды.  1943-чю джыл Семенланы Азрет халкъы бла бирге кёчгюнчюлюкню азабын сынайды. Кёчгюнчюлюкню къыйын, джарсыулу джылларында ол кесини поэзиясы бла халкъгъа тилин унутмазгъа болушуб тургъанды. Азретни ол ишлери миллет тил-тин байлыкъны сакълагъан, уллу магъанасы болгъан ишлерини бириди.

Бюгюнлюкде  уллу орус тилни ангыламагъан, хайт деб сёлеше билмеген  хазна  къарачайлы болмаз. Пушкинни, Лермонтовну, Гоголну, Толстойланы, Тургеневни, Достоевскийни эмда башха акъылманланы тин хазналары бла бизни танышдыргъан орус тилге таза джюрекден уллу бюсюреу этебиз!
Аны бла бирге,  биз Абу Наср Мухаммад ибн Мухаммад аль-Фарабини,  Баласагуни Юсуф Хасс Хаджибни, Махмуд Кашгарини, Ходжа Ахмет Яссауини, Чингиз Айтматовну, Мустай Каримни, Къулийланы Къайсынны, Олжас Сулейменовну дагъыда биз хайт деб ангылагъан тюрк тилледе джазгъан башха акъылманланы тин хазналарын билмей къалгъан болсакъ, Аллахны, адамны аллында да бек терс боллукъбуз. Алай болмаз ючюн а, ана тилибизни билирге керекбиз. Ана тилни билиуюбюз а, хар бирибизни юйюбюзден башланады. Ёсюб келген джаш тёлюге ана тилин иги билир ючюн бир кесек болушлукъ этелсек  деген оюмну эте, ма бу «джууукъ-тенг сёзлюкню» теджейбиз.

Предки –  ата-баба.
Фратрия – тин атала (Къарча, Ардухай, Боташ, Будуян, Ёзден, Науруз, Трам, ..). 
Родители – ата-ана.
Кровный родственник – къан джууукъ.
Родственники – джууукъла, эт адамла.

Дже карач. межд. побуд. ну!, ну-ну! ~ хайда ну, скорее!; ну, поторапливайся!; ~ - ~! скорее!
Джебек карач.: ~ къатылыргъа (джетерге) а) разозлить, пронять кого-чем, задеть кого за живое; мени айтханым аны ~не джетиб (ётюб) къалды мои слова обидели его; б) разозлиться; ~ине джетдирирге (ётдюрюрге) разозлить, обидеть кого.
Джеген рогожа; циновка.
Джегенбаш оту бот. полочник.
Джеерге уст. кушать.
Джезбет бесстыдный.
Джезгора вспыльчивый, невыдержанный.
Джезик балк. молодая буза (напиток).
Джезма карач. детская считалка.
Джезок устар. застава, дозор.