Подробности
Просмотров: 1509
Арт заманда эслеб къарасагъыз, бурунча, къартла къой эсенг джаш адамла да кийиб башлагъандыла бухар бёрклени.
 Озгъан ёмюрню ал сюреминде да, халкъыбызны Азиягъа кёчюрген заманлада да уллайгъан эркишилерибиз тюшген суратлагъа къарасакъ, ата- бабаларыбызны башларында бухар бёрклери болгъанларын кёребиз.

Подробности
Просмотров: 1545
Тарих материаллагъа кёре дунияда халкъла байракъла бла биринчи хайырланыб тебрегенлеринден бери талай минг джыл болады. Бютеу миллетледе да байракъны бек уллу сыйы болгъанды. Не ючюн десегиз, ол миллетни неда къауумну-тукъумну «бетине» тергелгенди. Урушда байракъ тёгереги аскерни джюрегича болгъанды, ол себебден байракъны эм ётгюр, эм кючлю адамлагъа ышаннгандыла. Байракъны тас этгенден уллу бет джоймакълыкъ болмагъанды. Къуру урушда тюл, тюз джашауда да.
Бир юлгю келтирейик. Бурун къыз бергенде, келин келтиргенде къарачайлыла, малкъарлыла байрамда тукъум байракъла бла хайырланнгандыла (аллай байракълагъа тукъум тамгъаны салгъандыла). Сёз ючюн, кюёу джёнгерле келинни алыб келген заманда келинни, кюёуню тукъум тамгъалары салыннган байракъланы кёлтюрюб баргъандыла. Кюёуню, аны джёнгерлерин сынар ючюн, аллай байракъны урлау адет болгъанды. 1868-чи джыл быллай байрамланы биринде болгъан орус алим Н.Ф.Грабовский (ол Басханда Орусбийлада къонакъда болгъанды) айтылгъан адетни юсюнден былай джазады: «Потерять это импровизированное знамя считается между горцами величайшим позором, способным вызвать серьезную драку и неприятные последствия. По мнению солидных людей, молодежь, позволившая каким бы то ни было путем овладеть знаменем, может допустить это и по отношению к невесте. Несмотря... на дурные последствия, вызываемые подчас смелым нападением на святыню киеудженгеров, нападения эти делаются все-таки при каждой свадьбе».

Подробности
Просмотров: 1199

Уллу Къарачайгъа къоркъуу болса не заманда да бу лагъымланы Аман Ныхытха джетгинчи тау тикледе къурагъандыла:
1.Чегетлени къаты бла эмда ичи бла баргъан джолланы джанында узун нарат тереклени тюбюн мычхы бла кесиб аудурургъа хазыр этгендиле. Мычхы умурларын джашыргъандыла. Узакъ ташада бир наратны таякъ бла тюртюб аудурсала, ол терек къатында терекни джыгъыб, ол бирси да башханы джыгъыб, бирден кёб нарат терек келе тургъан аскерни юсюне ауарыкъ болгъанды. Уллу ауур тереклени тюбюне тюшген а не ёлмей, не къыйын джаралы болмай къалмагъанды.

Подробности
Просмотров: 1631

Бизни ата-бабаларыбыз ёмюрлени теренинден бери да джашауларын малчылыкъ бла байламлы этиб келгендиле. Малны сютюнден ала джау, бышлакъ, айран этгендиле, этинден а тюрлю-тюрлю татымлы ашла хазырлагъандыла. Сёз ючюн, тишликни (шишлик) алыб айтсакъ огъуна, ол къарачай-малкъар халкъдан чыкъгъан затды, не ючюн десенг, ол тишлеген деген сёзден къуралыб айтылады, башха бир милетде да джокъду. Бюгюн мен таулула ийнек, къой, эчки сютледен къаллай бышлакъ, джау, айран этгенлерин дагъыда башха затланы юслеринден хапар айтыргъа излейме. Мени оюмума кёре, бу затла бизни миллетни хант хазнасы болгъаны тарихде къалыргъа эмда ёсюб келген тёлю аланы билирге керекди.

Подробности
Просмотров: 1306
1. Джезден джассы этилген отлукъ, белибауу бла белине къысылыб болгъанды. Отлукъгъа (пороховница) эки литрге джууукъ от сыйыннганды.
2. Белибаууна от ёлчеси (мерка для пороха) байланыб болгъанды.
3. Белини башха джанында, белибауунда окъ къапчыгъы (кожанная сумка для пуль) болгъанды.
4. Белинде къамасы, сыртында узун быргъылы шкогу болгъанды. Шкокну къурамы: быргъы, быргъы артында къулакъ от тегенеси, юсюнде отлукъ эки таш чархчыкъ. Отлукъ чархчыкъланы бир-бирине чакъдырыб, ала джилтин бериб, тегене юсюнде отну джандырыб, от тешикчик (терезечик) бла быргъыда отха кёчюб, быргъыны ичинде от джаныб-чачылыб окъну быргъыдан учургъанды, атылтханды.

Подробности
Просмотров: 1092
Багъалы редакция! Джангылмай эсем, 2016-чы джылны джай айларыны биринде «Къарачай» газетде Ёзденланы Якъубну «Файдалы затла» деб бир иги статьясы чыкъгъан эди. Якъуб  ол статьяны юсю бла «Эртде къобууну», «Намаз этиуню», «Ашда марда билиуню» эмда башха затланы файдаларын илму кёзден къараб, ким да ангыларча, тюшюнюрча бир таб джазгъан эди. Ол статья басмаланнган газетими бир тенгиме бердим, ол да кимге эсе да берди, ма алай бла тас болду да къалды.
Багъалы редакция! Бир мадар бар эсе, ол статьяны джангыдан газетде басмаласагъыз, мени да, бек кёблени да разы этерик эдигиз, деб келеди кёлюме.
Салам бла,
БИДЖИЛАНЫ Асхат.
Гитче Къарачай район.
Хурметли Биджиланы Асхат!
Редакциягъа джиберген письмонгу окъуб, Ёзденланы Якъубну сен излеген статьясын 2016-чы джыл къыркъар (август) айны 13-де чыкъгъан 62-чи номерли «Къарачай» газетде табыб,  сени тилегинги къабыл эте, джангыдан басмалайбыз.
Салам бла,
«Къарачай» газетни джууаблы секретары ДЖАЗАЛАНЫ Лида.
Саулукъгъа себеб болгъан иги адетлери, къылыкълары кёб болгъанды Мухаммат файгъамбарыбызны (гъ.с.). Аланы талайындан окъуучуларыбызгъа къысха хапар берирге излейбиз. Ол затла керти да файдалы затла болгъанларын бюгюннгю илму да мюкюл этгенди. 

Подробности
Просмотров: 1359
Бюгюн биз окъуучуларыбызгъа къыргъыз миллетде сыйлы ушхууургъа саналгъан, не суу бёрекге, не мантыгъа ушамагъан, кеси уа аладан эсе тынчыракъ этилген ашарыкъны теджейбиз.
Керекли затла: ун, гаккы, суу, туз. Суу орнуна гыпы айранны неда сютню хайырландырыргъа боллукъду.

Подробности
Просмотров: 1235
Малны сойгъанда къарачайлыла, малкъарлыла аны бир затын да зыраф этмегендиле. Ушхолу, сёсю деб неге айтылгъанын билмегенле бюгюнлюкде джаш адамланы араларында къой эсенг, тамадалада да тюбейдиле. Ушхолу деб малны ичине (ёпкеси, баууру, джюреги, ичегиси, бюреги, къара ичегиси) айтадыла. Аланы хар бирин да таб джарашдырыб, ашла хазырлагъандыла. Сёсю  уллу магъанасы болгъан зат тюлдю, алай болса да халкъда джюрюгенди. Джёрмеден артыкъ къалгъан къара ичегини ариу сыгъыб, тёгерек чулгъаб биширгендиле. Сёсю деб анга айтхандыла.

Подробности
Просмотров: 1200

Къарачайда отну (порох) бек эртде заманлада огъуна эте билгендиле. От этиулери башха джерледе тюбемеген энчи лагъым бла болгъанды. Къурамы юч затды: залыкъылды, къая от, тал терекни кёмюрю. От этиуге залыкъылдыны къуру чирчиги джарайды. Чирчикни чагъарыны аллы бла, бассанг джау чыкъгъан, бишген заманын мараб алай джыйгъандыла. Башха чирчиги, не чапырагъы, не тамыры джарамайды. Экинчи къурам юлюшю – къая от. Къая от тытыргъа ушаш болады. Ол мумий эмда джууа къаяда ёсгенча, тешикледе, таш джарылгъанлада да битеди. Къаялада догъурача болуб, гырт-гырт чыгъады, бир-эки джумдурукъ тенгли болуб ёседи.

  • Вы здесь:  
  • Главная