Подробности
Просмотров: 1312
 Бюгюнлюкде Черкесск шахарда 9-чу номерли орта школну гитче класслада окъутхан устазы Ботчаланы (Хапаланы) Магомедни къызы Фатима 1979-чу джыл Черкесскеде туугъанды. Ол уллу юйдегиде - алты сабийни бешинчиси, беш къарнашны джангыз эгечлери, болуб - ёсгенди. Музыкагъа фахмусу аны гитче заманчыгъында огъуна танылгъанды. Ол, 2-чи классха баргъан сагъатында  Черкесскеде музыка школгъа биринчи атламла этиб, чыгъармачылыкъ джолун андан башлагъанды, дерге боллукъду. Ол джылларын эсине тюшюре, Фатима биринчи кере экзамен бергенин айтды:
- Мен ол заманда 2-чи классны тауусмагъан эдим. Черкесскеде музыка школгъа кирирге деб келеме, биргеме да уллу къарнашым бар эди. Алайда устазла, комиссия болуб, сабийлени фахмуларын сынаб кёре эдиле. Меннге кёзюу джетгенлей: «Къаллай джырны джырларгъа излей эсенг да тынгылайыкъ», - дедиле устазла. Сора мен, тамам иги этеме деб, хар тизгинден сора солуууму къысха-къысха алыб, къыйын солуб, алай джырлагъан эдим, - деб кюлдю. - Мени, сабийчикни, хакъ кёлюм бла тырмашыб кюрешгеними эслеген болур эдиле, сора джарыкъ ышарыб, сау болсунла, музыка дерслеге джюрюрюмю билдирген эдиле.

Подробности
Просмотров: 1657

 Быйыл белгили кавказовед, Шимал Кавказны халкъларыны тарихлери бла маданиятларын тинтген алим, этнография музейни устасы Евгения Николаевна Студенецкаяны туугъанына 110 джыл толады.

Е.Н. Студенецкая 1908-чи джыл апрелни 6-да Вологда шахарда ссылкадагъы революционерни юйдегисинде туугъанды. 1926-чы джыл анда педагогика техникумну тауусуб, Ленинградда кърал университетни география факультетини этнография бёлюмюне окъургъа киргенди. 1930-чу джыл университетни бошагъанындан сора Евгения Николаевна Орус музейни этнография бёлюмюнде ишлеб башлагъанды. 1934-чю джылдан башлаб, аны тамалында къуралгъан СССР-ни халкъларыны кърал этнография музейинде 1982-чи джыл пенсиягъа чыкъгъынчы уруннганды. Кесини ахыр кюнюне дери Евгения Николаевна ол музей бла байламлылыкъ тутханлай да тургъанды.

Подробности
Просмотров: 1262
 
Спортда, илмуда, урунууда, Къоруулау Кючледе, сахнада фахмуларын танытыб, уллу джетишимле этиб, республикабызны атын айтдыргъан адамларыбыз аз тюлдюле. Джылдан джылгъа аланы тизимине джангы атла къошула, саны ёсе барады. Ол затлагъа бизни, айхай да, кёлюбюз кёлтюрюледи, джюрегибиз къууанады, ала бла ёхтемленебиз. Артыкъсыз да бек джаш адамланы джетишимле этгенлерин эшитсек, бек къууанабыз. Аллай адамланы бириди Къарданик стансени 1-чи номерли орта школуну сохтасы Ижаланы Мадина.
Былтыр декабрь айда Къарачай-Черкес Республикадан юч сохта къызчыкъ Москва шахарда «Умники и умницы» деген Бютеуроссия телевизион гуманитар олимпиаданы финалыны тёртюнчю этапына къошулгъан эдиле. Ары дери ала, джылны ичинде республиканы дараджасында бардырылгъан тюрлю-тюрлю школ олимпиадалагъа къошулуб, алада алчы орунлагъа ие болуб, билимлерин андан ары да сынаргъа таукелликлерин танытхан эдиле.

Подробности
Просмотров: 1158

  

Гитче Къарачай районда ондан аслам орта школ барды да, аланы арасында Ючкекенде 2-чи номерли орта школну устаз коллективи эм юлгюлюлени бирине саналады. Школда 452 сохтагъа билим 47 устаз береди. Анга башчылыкъ талай джылдан бери Салпагъарланы Лариса Мудалифни къызы этеди. Ол Эресей Федерацияны бютеубилим бериуден сыйлы къуллукъчусуду, КъЧР-ни махтаулу устазыды. Кеси да бу школда окъугъанды. Баш билим алыб чыкъгъанлы бери мында ишлейди. Устаз заманында да, бусагъатда да школну ишине тири къошулуб, устаз коллективни бирикдириб, сохтала терен билим алырча, ариу халили болурча кюрешгенлей турады. Ашхы джетишимле да бардыла школда.

Подробности
Просмотров: 1425

 

Къызыл Октябрь элде устазланы юслеринден сёз башланса, РФ-ны халкъ окъуууну айырмасы Дотдайланы Халиматны аты айтылмай къалмайды. Ол сыйгъа тыйыншлы болгъан адамны джашауу, иши бла сизни да къысхасыча шагъырей этер ючюн кесине тюбеб, талай соруу бердим.

- Сен устаз болуб кёбден бери ишлейсе. Бу джууаблы, къуллукъну къачан, къалай башлагъанса?
- Биз 1957-чи джыл, кёчгюнчюлюкден къайтханлай, бу элге тюшген эдик. Орта школну былайда бошадым. Къарачай шахарда пединститутха заочно кирдим. Узаймай ал башланнган класслагъа устаз этдиле. Ишлей тургъанлай баш билим алдым. 1968-чи джылдан башлаб он джылны тёбен класслада окъутдум. Андан сора ана тилни устазы этдиле. Артда юйде къызчыкъ да баш билим алыб келгенинде, ол да къошулду. Бусагъатда къарачай тил бла литератураны ючеулен окъутабыз.
- Зеленчук районну методика кабинети да былайда болуучан эди...

Подробности
Просмотров: 1812
 Къызыл Покун элде орта школну ана тилден классына киргеникде, эм алгъа:
«Ким да аямасын ишин, кючюн,
Ана тилин джарытыр ючюн.
* * *
Тилим, диним, миллетими адетлери
Ючюсю да болмасынла менден кери», -
деб назму халда джазылгъан джазыула кёзюбюзге илиндиле. Сохтала ол тизгинлеге эс бёлгенлей тура болурла, деген оюмгъа келдик. Сабийле джангы чачылыб, устазлары Биджиланы Елизавета, Эбзеланы Хаджи-Муратны къызы, журналгъа къарай тура эди. Аны бла саламлашыб, ушакъ эте, джашау джолундан да хапар соруб билдик.
Ол 1975-чи джыл Къарачай шахарда институтну филология факультетин бошайды. Урунуу джолун Элтаркъачда орта школда къарачай тил бла литератураны устазы болуб башлайды. Бир джылдан Терезеге кёчюб, анда ишлейди. 1977-чи джылдан бери Къызыл Покун элни сабийлерин окъутады. Аллай бир заманны ичинде бу огъур ишни джетишимли тындырыб келеди. «КъЧР-ни халкъ окъуууну махтаулу къуллукъчусу» деген сыйлы ат берилгени, кёб тюрлю грамоталары да анга шагъатдыла.

Подробности
Просмотров: 1291

 Джатдоланы Абдулну джашы Аслан Гитче Къарачай районда Первомайский механика-технология колледжге 2002-чи джылдан бери башчылыкъ этиб келеди. Джатдо улу Россия Федерацияны ал башланнган профессионал окъуууну сыйлы къуллукъчусуду, КъЧР-ни халкъ окъуууну махтаулу къуллукъчусуду. Бюгюнлюкде механика-технология колледж бизни къралда эм юлгюлюлени  бирине саналады. Бу арт джыллада мунуча кёб колледж джабылгъанды. Бу уа, къралдан болушлукъ таба, не джаны бла да кенгере барады.
Мындан алда «Къарачайны» корреспонденти Къобанланы Махмут, Первомайскийде механика-технология колледжни директору Джатдоланы Асланнга тюбеб, анга талай соруу бергенди.

- Первомайскийде бышлакъ сыгъыучуланы школу бизни къралда эм эскилени бириди, - дейди Джатдоланы Аслан. – СССР-ни Совнаркомуну излеми бла 1944-чю джыл къуралгъан эди. Бышлакъ сыгъыучуланы школун, башха элледе къурамай, бу элде нек къурагъан эдиле, деген соруу чыгъады былайда. Ол джыллагъа кёре бу элни производство базасы иги болгъанды, андан сора да тау джайлыкълада ишлеген джау-бышлакъ заводла элге джууукъда орналгъан эдиле. Школну ачыуда Яков Ефимович Голубовну уллу къыйыны барды. Школ артдаракълада училище болгъанында, анга башчылыкъ Яков Ефимович эте эди.
1944-чю джылдан 1946-чы джылгъа дери бышлакъ сыгъыучуланы къуру бир къаууму бар эди. Ол къауум 25 студентден къуралыб эди. 1948-чи джыл окъуучуланы саны 50-ге джетген эди. Окъуу-производство базасы ёсе, бегий баргъаны себебли 1963-чю джыл бышлакъ сыгъыучуланы усталарыны школун профессионал-техника училище этедиле. Ол джылдан башлаб, бышлакъ сыгъыучуланы усталарындан сора да джау-бышлакъ заводлагъа механиклени да хазырлаб башлайды. Окъуучуланы саны да 300-ге джете кетеди.

Подробности
Просмотров: 1291
 Къарачай халкъны кёб онглу адамы барды, ала, бирер тюрлю санагъатда уллу джетишимлеге ие болуб, миллетибизни атын айтдырадыла. Аллайланы бири эди Къараланы Асият, Исмаилны къызы – белгили алим, филология илмуланы кандидаты. Ол 50 джылдан аслам заманны илму эмда дерс бериу иш бла кюрешгенди, къарачай тилде басмаланнган адабият чыгъармаланы профессионал дараджада тинтиб, багъа бериуню тамалын салгъанды. Ол себебден аны халкъыбызны тин-иннет хазнасын ёсдюрюуге къошхан къыйыны ёлчесизди.
Къараланы Асият 1922-чи джыл мартны 21-де Огъары Тебердиде туугъанды. Аны атасы Байкъулланы Хусинни джашы Исмаил Къарачай автоном областда сюдюню биринчи председатели болгъанды. Асият биринчи классха Микоян-Шахарда (Къарачай шахарда) барыб тебрегенди.

Подробности
Просмотров: 1084

 Къарачай-Черкес Республикадан ючеулен Москвада «Умники и умницы» деген Бютеуроссия телевизион гуманитар олимпиаданы финалыны тёртден бирине къошулгъандыла.
Ала бизни республикада бу тукъум олимпиадада алчы орунлагъа ие болгъан сохталадыла: Къарданик стансени 1-чи номерли школуну сохтасы Ижаланы Мадина, Черкесскеде 9-чу номерли гимназияны окъуучусу Гонова Лия, Первомайское элде 6-чы номерли школну сохтасы Тураханова Азиза.
Чёб атыуну юсю бла биринчи оюннга Ижаланы Мадина къошулуб, кесини билими бла кёблени сейирсиндириб, олимпиаданы джарым финалына киргенди.
Гонова Лия бла Тураханова Азиза, теоретиклеча, олимпиадагъа къошулгъанлагъа теджелген соруулагъа джууаб этгендиле. Азиза Тураханова бир орден бла бир медалгъа тыйыншлы болгъанды. Лия Гоновагъа юч орден бла бир медаль берилгенди.

  • Вы здесь:  
  • Главная