Подробности
Просмотров: 937

Тютюн сата барыб


Ол кюн Мухаммат бла Нюр-Ахматны  ёмюрлеринде сакъламагъан ишлери болады. Аны аллы уа былай башланады. Индиш Башында, уугъа барыб, атар джукъ излеб айланнганлай, бир чауулну ичинде къарачай джыккырча, бир бёчкеге тюртюлюб къаладыла.
- Бу не затды экен? – дейди Нюр-Ахмат, барыб, аны аягъы бла тюртюб кёре. Алай а Мухаммат анга магъана бермейди.
- Эсингдемиди, къазауатха дери былайлада дуния бла бир колхоз къош туруучан эди? Къойлагъа деб къагъыт ящикле бла да, быллай бёчкеле бла да  кёб тюрлю дарман-дары келтире эдиле. Ол ичлери бошатылгъан бёчкеле  бла коробкаланы кюйдюрюб-зат этиб къоратхан  адет а джокъ эди. Аны себебли бу тёгерекде къайры барсанг да,  быллай бёчкеле бла коробкалагъа тюртюле эдинг. Бу да  аладан къалгъан бош бёчке болур, - деб, къаты бла ётюб кетеди.
Уллу къарнашы алай этгенинде, Нюр-Ахмат да, тохтаб, аны ичине къарай айланмайды. Бёчкени аягъы бла бир джанына тюртеди да, узайыб баргъан Мухамматдан къалыб кетеме деб къоркъгъанча, аны ызындан чабады. Алай а, арлакъ баргъанында, бёчкени алай къоюб кетгенине сокъуранады да:

Подробности
Просмотров: 916

- Саламы узакъ болсун. Саулугъу къалай эди?
- Асыры аламатлыгъы да джокъ эди. Алай а, атабыз бла эгечлерибизча, ол да кесин тёздюрюрге кюреше эди.
Ол, анасы Шышауну – орта бойлудан эсе алашаракъ чырайлы тиширыуну - кёзюне кёргюзе,  Нюр-Ахматха осмакълаб къарады. Бу туура анамы бурнундан тюшюб къалгъан кёреме! Мен а ол муну айырыб алай бек не ючюн  сюеди деб тургъанма. Ары бир къара: бет тюрсюню - неси да туура аныкъыладыла!
- Анам сени айырыб бек сюйюучю эди. Сен къатында болмасанг, къыйналлыкъды, - деди Мухаммат, Нюр-Ахматха  къараб туруб.
- Къарнашым, анам сени да менден аз сюймей эди, - деди Нюр-Ахмат да. – Аллах айтса, энтда тюбешиб, алгъынча, бир-бирибизге къууана джашарбыз.  Келин да ала бла бирге болур?
- Ол да ала бла биргеди… Хы, бери келе элге кёз джетдиргенимде,  анда биз танымагъан адамла болгъанча кёрюндюле. Аланы не зат адамла болгъанларындан сени  хапарынг бармыды?
- Огъай, - деб ахсынды Нюр-Ахмат. – Эбзеле-затла тюл эселе, билмейме. Барыб, Хурзукну башындан бир-эки кере къарагъан эдим да, анда чыганлылагъа, гюрджюлюлеге  ушаш бир маштакъ адамланы бир юйден чыгъа да, бир юйге кире айланнганларын мен да эслеген эдим. Не зат инсанла болгъанларын а билмейме. Сорур адамынг болмаса, соруб да кимден сорлукъса? Ёзге ала гюрджюлюле неда эбзеле-затла болурла...

Подробности
Просмотров: 8129
Бир  къууанчда уста сёлеше  билген огъурлу  къарт, халкъны аллына чыгъыб, алгъыш  айтса, джюрегибиз  учунуб, нюрден  толуб, тёгерегибизде  адамла, туугъан джуртубуз, табигъатыбыз  кёзюбюзге  бютюн да ариу  кёрюнедиле. Ол  себебден  ариу, таза,  джылы  сёзлени  керекли  джерде  бир-бирибизден  къызгъанмай,  айтыргъа  керекбиз. Ариу  алгъышла  айта  билгенле, бизни  газетге  джазыб  джиберселе уа, бек  разы  болуб да басмаларыкъбыз. Биз,  джыллары  бла тамадаракъла, эрикмей, эринмей алгъыш  сёзлени  джаш  тёлюбюзге билгенибизча юретирге  керекбиз. Ма  ол  мурат  бла, ол нюзюр  бла  халкъда  джюрюген  бёлек  алгъышны «Къарачай» газетни  окъуучуларына  теджейбиз.

   ***

Алгъыш сёзню намысы бар, къуту бар.
Къаргъыш сёзню зарлыгъы бар, джуту бар.
Алгъыш таза, джигит эрге джарашыр.
Хатасызгъа  къаргъыш айтхан къабышыр.
Таза  кёлден  чыкъгъан  алгъыш  джетеди,
Къаргъыш терсге зарауатлыкъ этеди.
Разы болмай, алгъыш айтхан гюнахды.
Барысына  тёре  Уллу  Аллахды.

Подробности
Просмотров: 911

 Ингуш бла Къарачай-Черкес республикала къуралгъанлы быйыл сентябрда 25 джыл толлукъду. Ала ол кюн къууанч халда тюберге хазырланадыла.
Ингуш бла Къарачай-Черкес республикаланы культура министерстволары билдиргеннге кёре сентябрны 22-де эки республиканы да белгили артистлери, искусстволарыны усталары эмда творчество интеллигенцияны къуллукъчулары, эки регионну юбилейлерине атаб, Кремлни Кърал Къаласында кеслерини концерт программалырын кёргюзюрюкдюле.
Уллу магъанасы болгъан концерт программагъа КъЧР-ни «Эльбрус» кърал тепсеу ансамбли, республикадан «Алан» фольклор, халкъ джырланы ансамбли, Къазах Республиканы искусстволарыны махтаулу къуллукъчусу, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ артисти Арсланбек Султанбеков, КъЧР-ни махтаулу артисти Ачар Меремкулов, КъЧР-ни махтаулу артисти Ярослав Щекланов, Фатима Китаева, Россияны халкъ артисти Михаил Турецкий башчылыкъ этген «Хор Турецкого» деген музыкалы коллектив эмда башха онглу артистле бла творчество коллективле къошуллукъдула.

Подробности
Просмотров: 1713
  Къарачай-Черкесияны, Къабарты-Малкъарны, бютеу Шимал Кавказны халкъларына бир джерде, бир кюнню тюбюнде, шохлукъну, къарнашлыкъны тёрюнде джашаргъа буюрулгъанды. Бизни ата-бабаларыбыз къарнаш шохлукъгъа мийик багъа бергендиле. Тарих билдиргеннге кёре Кавказда джашагъан халкъланы аралары иги болгъанды. Анга халкъланы ёмюрледен келген ашхы адетлери шагъатлыкъ этедиле.
Бизни тёлю да ата-бабадан юлгю ала, ала тутхан джол бла барыргъа борчлуду. Ол затны эсге ала, мындан алда тарихде биринчи кере болуб, «Къарачай» газет «Заман» газетде къонакъда болуб къайтды. «Къарачай» газетни баш редактору Ёзденланы Альберт Къарачай-Черкесияны Миллет ишлерини кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосундан, Культура министерствосундан Хурмет грамотала алыб, республиканы Драма театрыны аллындан коллективни джолгъа чыгъаргъан эди.

Подробности
Просмотров: 1901

Бихий бот. квит.
Бичен гыбы зоол. сенкосец.
Бичи́м 1) покрой; фасон, выкройка 2) складка одежды на пояснице 3) телосложение, осанка 4) перен. план, замысел.

Бичимли́ карач. 1) обдуманный, продуманный, осмыслённый 2) осанистый, ладно сложенный.

Бичимси́з карач. 1) бесплановый, непродуманный 2) нескладный, неуклюжый.
Бичин то же, что бишин зоол. орангутан.
Бичиу́ 1) кроить что; чепкен ~ кроить платье 2) перен. планировать, решить что; акъыл ~ принять решение; оноу бичиб бошагъанбыз мы уже всё решили 3) холостить, кастрировать кого; аджирни ~ кастрирование жеребца.
Биччан воен. опора для ружья во время стрельбы.
Бишгек недоваренный; недожаренный; недопеченный.

Подробности
Просмотров: 989

2500 джылны мындан алда акъылман Эзоп былай джазгъанды: «Джашчыкъ, окъуугъа баргъан джеринде нёгерини ачхасын урлаб, анасына элтгенди. Ана, урушур орнуна ышарыб, разы бола, джашчыгъын махтагъанды. Алай бла экинчи кере джашчыкъ бир нёгерини юс кийимин урлаб келгенди. Артда багъалыракъ затланы урлаб джанлагъан джашны тутуб, асмакъгъа асаргъа алыб тебрегендиле. Анасы ызындан джылай баргъанды. Асмакъгъа аса тебрегенлеринде, анасы таба ийиле: «Энди джылама мени былайгъа келтирген кесинги терслигингди. Заманында гудудан тыя билсенг, мен бюгюн ёлмез эдим», - дегенди.
Юйдегилени джашауларында не тюрлю затла да болуучандыла. Ата-анала сабийлерине къатылыкъ да этиучендиле, асыры бек эркелетиб терслерине да ийиучендиле. Бир къауумла къол да джетдиредиле. Ала, усларын тутдурургъа ашыкъмай, ариу айтыб, аманны-игини да магъаналарын айырырлай, тюшюндюрюб, заманында тыйыб, тюз джолгъа салыр орнуна къычырыкъ-сыйыт эте, джекире эселе, кеслерини ата-ана борчларын баджармайдыла. Тюшюндюрюр ючюн, адамлагъа джекириу, хыны этиу дурус тюлдю.
«Сен айтханымы этсенг, ачхачыкъ берликме, фирма чурукъла аллыкъма...», «Бюгюн школдан бешле алыб келсенг, не сюйсенг, аны алырма...» - деб, хар этдирген джумушларына саугъа бериб юретген ата-анала тюзмюдюле?

Подробности
Просмотров: 1821

Бугъача́р 1. бычок, молодой бык. 2. астр. телец.
Бугъей балк. бугъой карач. трещина в леднике; расщелина.
Бугъоу́ 1) путы 2) наручники; кандалы 3) перен. узы, бремя с, путы мн. оковы мн. 4) цепь ~дан ычхыннган итча погов. как собака, сорвавшаяся с цепи.
Бугъулу́ч то же, что бугъуму́ч балк. бугъунча́къ (-гъы) карач.прятки; ~ ойнаргъа прям., перен. играть в прятки.
Будай бит зоол. долгоносик.
Будума́н балк.: ~ болургъа броситься вперёд, побежать стремглав.
Будуманлы́къ (-гъы) балк. отвлеч. к будуман быстрота, стремительность.
Буджо́х кол; столб.
Буджукъ продольная балка на крыше дома.
Бужукку́ дет. груб. сопливец, сопляк II сопливый.
Бузакъ то же, что сары тылчы фтор.
Бузакъташ флюорит.
Буз доммай зоол. овцебык.

Подробности
Просмотров: 1276

- Кёчгюнчю, къайры бараса? Сеннге эшелондан узакъ кетерге эркинлик джокъду, терк ызынга къайт! – деб, олсагъатлай солдатла къуугъун этдиле. «Ызынга къайтмасанг, урлукъбуз», - деген магъанада автоматларындан кёкге-кёкге да атадыла. Алай а Мухаммат  къайтмады: Нюр-Ахмат аны аллына къараб турады; ол терк анга къайтыргъа керекди. Кёпюрню ортарагъына джетгенлей, къулакъ джанлары бла окъла джюзюб ётдюле. Алай а ол,  тохтамады.   Секириб, суугъа кёмюлдю  да, учду-кюйдю, джокъ болуб къалды. Солдатла ызындан атдыла. Алай а аны не кесин, не ёлюсюн кёрмедиле. Эшелон да аны кёргюнчю сакълай  турмады. Джолуна кетди…

Ёгеле


Адамны кёлюн къачыргъан сууукъ, дамсыз кюн эди. Алай а учу-къыйыры болмагъан кенг джерде орналгъан къазах элчикде адамла къозгъалыб эдиле. Къысыкъкёз, джассыбет джашчыкъла, орамланы ёрге-энгишге чабыб, хахайлай  эдиле:

- Уллу тишлери бла адам джейиучюле келедиле. Эшитмегенле, эшитигиз: уллу къалакъ тишлери бла адам джейиучюле келедиле. Сакъ болугъуз!..

  • Вы здесь:  
  • Главная