Подробности
Просмотров: 888

ГЁЛЕНДИР
(ПЕТРУШКА КУДРЯВАЯ)


Миллетге эртдеден белгилиди. Экиджыллыкъ, мийиклиги 100 сантиметрге джетген хансды. Биринчи джыл тамырыны башындан чапыракъла ёсюб, джерге джайыладыла. Экинчи джыл ол чапыракъларыны орталары бла тамырдан саптагъай тюз ёрге кёлтюрюледи, бутакъларында июнь-июль айлада гоккалары чагъадыла, ала сарыракъ-джашил бетлидиле, кеслери да джыйылыб кюнлюкге ушашла боладыла.

Подробности
Просмотров: 988
- Къарачайны кёчюргюнчю  дери джыллада геологла, былайларын къазыб, алтын, кюмюш, башха затла излеб айланыучан эдиле. Была да аллай затла бламы кюрешедиле экен? Алай тюрлюле этиб нек кетдиле? - деди Нюр-Ахмат, вертолётну  ызындан сагъышлы  болуб къарай.
- А-я, - деди Мухаммат, ташны артындан ачыкъ джерге чыгъа.
- Кимле эдиле да?
- Гюрджюлюле, къарнашчыгъым.
- Сора бу къыйын заманда гюрджюлюле былайда не эте эдиле?
- Эсингдемиди къазауатны аллы кёзюуде Микоян-Шахардан келген алим, тукъуму да къалай эди?
- Ол Алийладан джашны юсюнденми айтаса?
- Алийладанмы эди, башхаладанмы эди,  ол джаш, эки-юч кере келиб: «Гюрджюлюле, былайлары алгъын аланы джерлери болгъанча этиб кёргюзюр ючюн, алача джазылгъан джазыулары болгъан сын ташланы бери келтириб, мында джер-джерге  чанчыб айланадыла.  Аллай зат кёргенигиз болса, бизге билдирмей къоймагъыз», - деб кетген эди.   Бет тюрсюнлеринден была да гюрджюлюлеге ушай эдиле. Ол къауумдан эселе да ким  биледи. Ёзге аланы аллайла  болгъанлары бла къалгъанларын айырыр ючюн,  барыб, ол басдырыб кетген затларына къараргъа керекбиз.

Подробности
Просмотров: 988

2500 джылны мындан алда акъылман Эзоп былай джазгъанды: «Джашчыкъ, окъуугъа баргъан джеринде нёгерини ачхасын урлаб, анасына элтгенди. Ана, урушур орнуна ышарыб, разы бола, джашчыгъын махтагъанды. Алай бла экинчи кере джашчыкъ бир нёгерини юс кийимин урлаб келгенди. Артда багъалыракъ затланы урлаб джанлагъан джашны тутуб, асмакъгъа асаргъа алыб тебрегендиле. Анасы ызындан джылай баргъанды. Асмакъгъа аса тебрегенлеринде, анасы таба ийиле: «Энди джылама мени былайгъа келтирген кесинги терслигингди. Заманында гудудан тыя билсенг, мен бюгюн ёлмез эдим», - дегенди.
Юйдегилени джашауларында не тюрлю затла да болуучандыла. Ата-анала сабийлерине къатылыкъ да этиучендиле, асыры бек эркелетиб терслерине да ийиучендиле. Бир къауумла къол да джетдиредиле. Ала, усларын тутдурургъа ашыкъмай, ариу айтыб, аманны-игини да магъаналарын айырырлай, тюшюндюрюб, заманында тыйыб, тюз джолгъа салыр орнуна къычырыкъ-сыйыт эте, джекире эселе, кеслерини ата-ана борчларын баджармайдыла. Тюшюндюрюр ючюн, адамлагъа джекириу, хыны этиу дурус тюлдю.
«Сен айтханымы этсенг, ачхачыкъ берликме, фирма чурукъла аллыкъма...», «Бюгюн школдан бешле алыб келсенг, не сюйсенг, аны алырма...» - деб, хар этдирген джумушларына саугъа бериб юретген ата-анала тюзмюдюле?

Подробности
Просмотров: 2602

Гагарай карач. то же, что гагарак бот. шишка; нарат ~ сосновая шишка.
Гагаш каштановые шишки.
Гагу́ балк. дет. ягода.
Гадий лгун.
Гадура́ 1) карач. пчел. сачок, ловушка для пчёл 2) балк. цедилка, дуршлаг.
Гадура къамиш бот. вид камыша.
Гадура чёб бот. вид подорожника.
Гаджыра терек бот. ним.
Гаж карач. ~ болургъа сильно опьянеть; напиться допьяна.
Гажаз бездомный; человек без постоянного место жительства.
Газга́з франт.
Газиз уважаемый, почётный человек, который занимается благотворительностью.
Галакур 1) глазурь (особый сплав) 2) специальная краска, которой окрашивают кувшины.
Галау́ балк. детск. то же, что къалач карач. 1) баранка, бублик, сушка; калач 2) конфорка (плиты).

Подробности
Просмотров: 934

Тютюн сата барыб


Ол кюн Мухаммат бла Нюр-Ахматны  ёмюрлеринде сакъламагъан ишлери болады. Аны аллы уа былай башланады. Индиш Башында, уугъа барыб, атар джукъ излеб айланнганлай, бир чауулну ичинде къарачай джыккырча, бир бёчкеге тюртюлюб къаладыла.
- Бу не затды экен? – дейди Нюр-Ахмат, барыб, аны аягъы бла тюртюб кёре. Алай а Мухаммат анга магъана бермейди.
- Эсингдемиди, къазауатха дери былайлада дуния бла бир колхоз къош туруучан эди? Къойлагъа деб къагъыт ящикле бла да, быллай бёчкеле бла да  кёб тюрлю дарман-дары келтире эдиле. Ол ичлери бошатылгъан бёчкеле  бла коробкаланы кюйдюрюб-зат этиб къоратхан  адет а джокъ эди. Аны себебли бу тёгерекде къайры барсанг да,  быллай бёчкеле бла коробкалагъа тюртюле эдинг. Бу да  аладан къалгъан бош бёчке болур, - деб, къаты бла ётюб кетеди.
Уллу къарнашы алай этгенинде, Нюр-Ахмат да, тохтаб, аны ичине къарай айланмайды. Бёчкени аягъы бла бир джанына тюртеди да, узайыб баргъан Мухамматдан къалыб кетеме деб къоркъгъанча, аны ызындан чабады. Алай а, арлакъ баргъанында, бёчкени алай къоюб кетгенине сокъуранады да:

Подробности
Просмотров: 916

- Саламы узакъ болсун. Саулугъу къалай эди?
- Асыры аламатлыгъы да джокъ эди. Алай а, атабыз бла эгечлерибизча, ол да кесин тёздюрюрге кюреше эди.
Ол, анасы Шышауну – орта бойлудан эсе алашаракъ чырайлы тиширыуну - кёзюне кёргюзе,  Нюр-Ахматха осмакълаб къарады. Бу туура анамы бурнундан тюшюб къалгъан кёреме! Мен а ол муну айырыб алай бек не ючюн  сюеди деб тургъанма. Ары бир къара: бет тюрсюню - неси да туура аныкъыладыла!
- Анам сени айырыб бек сюйюучю эди. Сен къатында болмасанг, къыйналлыкъды, - деди Мухаммат, Нюр-Ахматха  къараб туруб.
- Къарнашым, анам сени да менден аз сюймей эди, - деди Нюр-Ахмат да. – Аллах айтса, энтда тюбешиб, алгъынча, бир-бирибизге къууана джашарбыз.  Келин да ала бла бирге болур?
- Ол да ала бла биргеди… Хы, бери келе элге кёз джетдиргенимде,  анда биз танымагъан адамла болгъанча кёрюндюле. Аланы не зат адамла болгъанларындан сени  хапарынг бармыды?
- Огъай, - деб ахсынды Нюр-Ахмат. – Эбзеле-затла тюл эселе, билмейме. Барыб, Хурзукну башындан бир-эки кере къарагъан эдим да, анда чыганлылагъа, гюрджюлюлеге  ушаш бир маштакъ адамланы бир юйден чыгъа да, бир юйге кире айланнганларын мен да эслеген эдим. Не зат инсанла болгъанларын а билмейме. Сорур адамынг болмаса, соруб да кимден сорлукъса? Ёзге ала гюрджюлюле неда эбзеле-затла болурла...

Подробности
Просмотров: 1065

Джабалакъла

Анда, эшикде, биягъынлай болгъанны барын чарс басыб, къар джауады. Сейирди дуния: табигъатда да хар зат адамладачады: къарны джабалакъларыны бирлери, келиб, къая, терек башлагъа, джерге къонадыла; бирлери ya, къайры барыргъа, къайда къонуш табаргъа билмегенча, хауада ары бла бери учуб айланадыла.
«Хар затны джазыуу керти да анда, башында, этилиниб келе болур. Ансы туура былай боллукъ болмаз эди», - деди Мухаммат, дорбунну ачыкъ джанына чыгъыб, джауа тургъан къардан иги кёрюнмеген таулагъа къараб туруб. Сора: «Нюр-Ахмат келе болур. Ол джетгинчи ол ишими битдирирге кюрешейим», - деб, ол, ызына къайтды да, дорбунну бир къыйырында джукълана тебреген отчугъуна ары дери джыйгъан къургъакъ къаураларын, чымырталарын атыб, джангыдан джандырды да, къакъларгъа тагъаргъа деб сылыб, тилимди-тилимди этген этлерин, чибин-зат къонмаз ючюн, анга тутуб, эки джанларына джалын урдуруб чыкъды. Андан сора аланы дорбунну къабыргъасыны джарылгъан джерлерине бегитген агъач чюйлерине тагъыб башлады.

Подробности
Просмотров: 906

 Ингуш бла Къарачай-Черкес республикала къуралгъанлы быйыл сентябрда 25 джыл толлукъду. Ала ол кюн къууанч халда тюберге хазырланадыла.
Ингуш бла Къарачай-Черкес республикаланы культура министерстволары билдиргеннге кёре сентябрны 22-де эки республиканы да белгили артистлери, искусстволарыны усталары эмда творчество интеллигенцияны къуллукъчулары, эки регионну юбилейлерине атаб, Кремлни Кърал Къаласында кеслерини концерт программалырын кёргюзюрюкдюле.
Уллу магъанасы болгъан концерт программагъа КъЧР-ни «Эльбрус» кърал тепсеу ансамбли, республикадан «Алан» фольклор, халкъ джырланы ансамбли, Къазах Республиканы искусстволарыны махтаулу къуллукъчусу, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ артисти Арсланбек Султанбеков, КъЧР-ни махтаулу артисти Ачар Меремкулов, КъЧР-ни махтаулу артисти Ярослав Щекланов, Фатима Китаева, Россияны халкъ артисти Михаил Турецкий башчылыкъ этген «Хор Турецкого» деген музыкалы коллектив эмда башха онглу артистле бла творчество коллективле къошуллукъдула.

Подробности
Просмотров: 1708
  Къарачай-Черкесияны, Къабарты-Малкъарны, бютеу Шимал Кавказны халкъларына бир джерде, бир кюнню тюбюнде, шохлукъну, къарнашлыкъны тёрюнде джашаргъа буюрулгъанды. Бизни ата-бабаларыбыз къарнаш шохлукъгъа мийик багъа бергендиле. Тарих билдиргеннге кёре Кавказда джашагъан халкъланы аралары иги болгъанды. Анга халкъланы ёмюрледен келген ашхы адетлери шагъатлыкъ этедиле.
Бизни тёлю да ата-бабадан юлгю ала, ала тутхан джол бла барыргъа борчлуду. Ол затны эсге ала, мындан алда тарихде биринчи кере болуб, «Къарачай» газет «Заман» газетде къонакъда болуб къайтды. «Къарачай» газетни баш редактору Ёзденланы Альберт Къарачай-Черкесияны Миллет ишлерини кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосундан, Культура министерствосундан Хурмет грамотала алыб, республиканы Драма театрыны аллындан коллективни джолгъа чыгъаргъан эди.

  • Вы здесь:  
  • Главная