Выпуск № 55 (11887) от 31.07.2025 г.

Элия (июль) айны 24-де Къарачай-Черкесияны Башчысы Темрезланы Рашид, «Сбербанк» ПАО-ну Къыбыла-Кюнбатыш банкыны тамадасы Анатолий Песенников, «Кавказ. РФ» АО-ну баш директору Андрей Юмшанов, «Архыз – Фрут Логистик» компанияны директорларыны кенгешини тамадасы Айдын Ширинов бизни регионда терек бачха къурау бла байламлы уллу проектни толтурургъа кесамат этгендиле. Этилген кесаматха кёре, Къарачай-Черкесияны Къобан районуну 200 гектар джеринде терек бачха къураллыкъды. Аны юсюнден республиканы Башчысы Темрезланы Рашид: «Уллу терек бачха къурау бла байламлы бу проект 2030- чу джылгъа дери Къарачай-Черкесияны экономикасын айнытыугъа аталгъан моделге къошулгъанды. Кёб болмай ётген Кавказ инвестицион форумда биз аны хапарын къралны Премьер-министри Михаил Мишустин бла ШКФО-гъа къарагъан. Вице-премьер Александр Новакга кёргюзген эдик. Ала да бу проект файдалы боллугъун чертген эдиле. Бюгюн Къарачай-Черкес Республика, «Кавказ. РФ» АО, «Сбербанк» ПАО, «Архыз

КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашидни излеми бла Правительствону къуллукъчулары, муниципал районлагъа айланыб, суу джетишмеген элледе адамла бла тюбешиб, суу системалада тинтиуле бардырыб, бу джарсыуну тюзетир мадарла этиб башлагъандыла. Бу кюнледе ала Уруп районда болгъандыла. Правительствону къуллукъчулары анда уллу кенгеш бардыргъандыла. Ол кенгешге Уруп районну администрациясы бла эл къуралышларыны башчылары, джамагъатны суу бла баджаргъан организацияланы келечилери къошулгъандыла. Кенгешде джамагъатны таза суу бла таймаздан баджарыуну юсюнден сёлешиннгенди. Анга къошулгъанла, алай этерге тыйгъыч болгъан чурумланы ачыкълаб, аланы къоратыр мадарланы айтхандыла. Къысха заманда Псемен элни суу бла баджарлыкъ системаны джарашдырыб, ишлетиб башларгъа оноу этилгенди. Ол ишлеб башлагъанлай элчилени юйлерине да, социал объектлеге да суу джетерикди. Правительствону къуллукъчулары Уруп районда бусагъатда хайырландырылгъан суу системаны халына къараб, аны джангыртыргъа кереклисин чертгендиле.

КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид салгъан борчну толтура, элия (июль) айны 23-де республиканы Правительствосуну Председатели Мурат Аргунов Черкесск шахарны 200-джыллыгъын белгилерге хазырланыу бла кюрешген ишчи къауумну кёзюулю кенгешин бардыргъанды. Ол кенгешде КъЧР-ни Башчысыны эмда Правительствосуну Администрациясыны тамадасы Мурат Озов да болгъанды. РФ-ны Президенти Владимир Путинни Указыны тамалында Черкесск шахарны 200-джыллыгъы быйыл белгиленникди. Республикабызны ара шахарыны байрамына аталгъан джарыкълыкъ ишле къыркъаууз (сентябрь) айны 6-сы бла 7-де бардырыллыкъдыла.Кенгешге къошулгъанла байрамгъа хазырланыу бла байламлы бусагъатха дери этилген ишлени сюздюле, энди этилликлени белгиледиле. Черкесск шахарны мэри Алексей Баскаев, КъЧР-ни маданият министри Зураб Агирбов, эл мюлк министри Биджиланы

Бу кюнледе видеоконференция халда Эресейни МВД-ны Шимал Кавказ федерал округда джергили бёлюмлерини джамагъат советлерини эмда ветеранларыны советлерини бирикген кенгеши ётгенди. Анда сёз округну субъектлеринде джаш тёлюню арасында терроризм бла экстремизмге къаршчы кюреш бардырыуну, аны бла байламлы профилактика ишлени юсюнден баргъанды. Кенгешге Эресейни МВД-ны Шимал Кавказда баш управлениесини тамадасы полицияны генерал-полковниги Сергей Бачурин да къошулгъан эди. Ол кесини сёзюнде кенгешге къошулгъанлагъа, тири ишлегенлери ючюн, разылыгъын билдиргенди. «Шимал Кавказда джамагъат-политика болумну алыб къарасакъ, джамагъатны, артыкъсыз да джаш тёлюню арасында динни юсю бла къаугъала чыгъаргъа боллукъ къоркъуу барды. Нек десегиз, террорист, экстремист бирлешликле къуралыб, адамланы аманлыкъ ишле этерге чакъырадыла. Анга джаш тёлю кёбюрек къошулгъаны барыбызны да къайгъылы этеди. Быйылдан бери аманлыкъчыла полицияны къуллукъчу ларына талай кере от ачхандыла. Аманлыкъ ишлеге къошулгъанланы джыллары орта тергеу бла 20 джыл болады», – дегенди Сергей Бачурин.

Черкесск шахарда Къан къуюучу станцияда биринчи болушлукъ табдырыудан хар байрым кюн сайын хакъсыз дерсле бардырыладыла. Анга ким сюйсе, ол къошулургъа боллукъду. Станцияны къуллукъчулары дерслеге къошулгъанлагъа адамгъа биринчи болушлукъ этиу бла байламлы билимлерин, сынамларын кёргюзедиле. Къан къуюучу станцияны баш врачы Башкаланы Мурат айтханнга кёре, бу ашхы иш КъЧР-ни Саулукъ сакълау министерствосуну буйругъу бла этиледи. «Байрым кюн сайын станцияда биринчи болушлукъ этиуню хакъындан дерсле бардырыладыла. Бу иш адамланы джашауларын сакъларгъа мадар берлигине, республикада джашагъанлагъа хайыр келтирлигине ишексизме. Адамланы къоркъуусузлукъларына, саулукъларына да терен эс бёлгени ючюн, КъЧР-ни Саулукъ сакълау министерствосуна разылыгъымы билдиреме», – дегенди Башкаланы Мурат. Айтыргъа, адам эс ташласа, джюреги тохтаса, джаралы болса не этерге кереклисин, къанны къалай тыяргъа боллугъун юретедиле дерследе.

Мындан алда МВД-ны Къарачай-Черкес Республикада Тинтиу управлениесини тамадасыны орунбасары юстицияны полковниги Алчакъланы Рамазан тенглери бла къартланы эсгериуге, алагъа къайгъырыугъа атаб, сууаблыкъ иш этгенди. Пристандан Марагъа дери тау маршрут къураб, республиканы районларындан, тышындан да къошулуб, 150-ден аслам атлы ол джолну баргъандыла. Элия (июль) айны 22-де Рамазан джаш атчыла бла бирге республикада Къартланы юйюне барыб, ала бла тюбешиб, этилген сууаблыкъ ишни юсю бла тюшген 265 минг сом ачха да бергенди. Ала, аны тышында, къартайгъанлагъа атчыладан деб, башха саугъала да элтгендиле. Ол къууанч тюбешиуде алайыны къуллукъчулары эмда къартла алагъа разылыкъларын билдиргендиле. УЗЕИРЛАНЫ Хусей.

«Ауузундан, къолундан да келген» деб халкъыбызда бир иги сёз барды. Керекли джерде джик-джигине джетдириб сёлешгенлеге адамла сюйюб тынгылайдыла – сёзню кючю бла адамны джюреги сынаргъа боллукъча, кёлтюрюлген да этеди. Кетген ёмюрню 80-чы джыллары эди. Бизни миллетни юсюнден ким эсе да бир табсыз затны джазыб, аны бла байламлы Эресейни Джазыучуларыны Къарачай-Черкес бёлюмюнде джыйылыу болгъан эди. Ол заманда джазыучулагъа башчылыкъ Хубийланы Осман эте эди. Ол джыйылыугъа Къагъыйланы Назифа мени да алыб барды. Миллетибизни джазыучулары, алимлери, маданият къуллукъчулары да къошулгъан аллай уллу джыйылыугъа биринчи кере къатышханма. Асламысына орус тилде сёлешедиле. Осман да, Назифа да, Ортабайланы Римма, Гочияланы Софья дагъыда башхала кёллерине келгенни айтадыла. Джыйылыуну аякъ сюреминде эшикден, кечикгени ючюн кечмеклик да тилеб, Тохчукъланы Борис киреди. Кёб да мычымай, анга сёз бериледи. Борисни орусча алай ариу, алай кючлю сёлешгенин биринчи кере эшитгеним себебли, башым кёкге джетгенча болама, быллай адамы болгъан халкъгъа не джарсыу барды, деген акъылгъа да киреме. Борисни кёргенлей, хаман да ол кюн кёзюме кёрюнюб къала эди. Артдаракъда, аны иги таныгъанымдан сора, бир затны кескин ангыладым: аламат сёлеше билген адам болуб къалмай, ишни да деменгили тындыра билгенин. Тохчукъланы Хусейни джашы Борис 1935-чи джыл элия (июль) айны 26-да Микоян-Шахарда (Къарачай шахарда) туугъанды. 1957-чи джыл, биринчилени бири болуб, ол сюргюнден туугъан джуртуна къайтады. Атасы Хусей окъууу-билими болгъан адам болгъанды – ана тилибизде чыкъгъан газетни редактору болуб да ишлегенди.

Аллы газетни 53-чю номериндеди. Джырлада адамны къаллай шартлары болургъа кереклисин айтхандыла. Ол шартлагъа келишгеннге ушаргъа кюреширге кереклисин билдиргенлей тургъандыла. Сёз ючюн, керти эркиши ма быллай болсун дегендиле:

Атха минсе, атны белин бюгеди,

Суугъа кирсе, суу чабакълай, джюзеди.

Аркъан атса, атны бойнун юзеди,

Садакъ тартса, тиер джерин биледи,

Къаргъа-къузгъун тилни биледи,

Къамчи урса, джерни джарыб киреди,

Экиге эки эди да, бирге бир эди....

Бу кюнледе Москваны «Зарядье» паркында Орус география бирлешликни «Чудеса России» деген VI-чы фестивалы ётгенди. Анга Къарачай-Черкесия да тири къошулгъанды. Къарачай-Черкесияны кърал филармониясыны «Ритмы гор» деген ансамблини артистлери бла тепсеучюлери джарыкълыкъ программалары бла джыйылгъан джамагъатны кёзюн ачхандыла. Ала сахнагъа чыгъыб, Ата джуртха сюймекликге, кертиликге, туугъан джуртубузну ариулугъуна, адамлагъа сый бериуге аталгъан джырланы джырлагъандыла. Концерт программада Черкесск шахарны 200-джыллыгъына уллу эс бёлюннгенди. Фестивалгъа къошулгъатны кёзюн ачхандыла. Ала сахнагъа чыгъыб, Ата джуртха сюймекликге, кертиликге, туугъан джуртубузну ариулугъуна, адамлагъа сый бериуге аталгъан джырланы джырлагъандыла. Концерт программада Черкесск шахарны 200-джыллыгъына уллу эс бёлюннгенди. Фестивалгъа къошулгъсынагъандыла. Бу фестиваль уллу къралыбызны миллетлерини шохлугъуну, аланы маданиятларыны белгиси болгъанды. Къарачай-Черкесияны маданияты бла адетлерини юсю бла уллу къралыбызны тин байлыгъы кёргюзюлгенди. Концертни къураргъа Къарачай-Черкесияны Москвада таймаздан ишлеген келечилиги болушханды. (БИЗНИ КОРР.).