Уллу Ата джурт къазауатны джылларында фашист Германияны джеринде эмда аны бла бир иннетли болгъан къраллада, зулмулукъну тюбюндеги миллетлени адамларын шахарланы къолайсыз районларында зор джашатыу хыйсаблы мекямлада (гетто), тюрмеледе дагъыда аланы тышында да 14 минг концлагерде тутхандыла.

Философия илмуланы кандидаты, доцент, Нью-Йоркда илму академияны керти члени, политология бла социология кафедраны профессору Асхакъланы Хаджи-Исмаилны джашы Солтанны «Исторические сведения о карачаево-балкарском этносе в трудах зарубежных и российских авторов» деген 2013-чю джыл Къарачай шахарда чыкъгъан китабында басмаланнган, халкъыбызны тарихи бла байламлы затланы окъуучулагъа теджейбиз.

Къарабашланы Наныуну джашы Казим 60 джылдан артыкъны малчылыкъда уруннганды. Джетишимлери бла Къарачай-Черкесияны тышында да махталыб тургъанды. Эл мюлкню ёсюмюне къошхан юлюшю ючюн Ленинни, Урунууну Къызыл Байрагъыны орденлери бла эмда ондан артыкъ медаль бла саугъаланнганды. «Социалист Урунууну Джигити» деген атха да теджелген эди, алай а, къралда болгъан тюрлениуле бла, берилмей къалгъанды.

Кючюкланы Шабазны джашы Магомет 1919-чу джыл аууз-герги (октябрь) айны 12-де Огъары Малкъарны Зылгы элинде туугъанды. 1935-чи джыл Москва шахарда А.В.Луначарский атлы кърал театр институтха окъургъа киргенди. Аны да 1940-чы джыл джетишимли бошаб, туугъан тау джуртуна къайтыб, Нальчик шахарда малкъар драма театрда ишлеб башлагъанды. Арадан бир кесек заман озгъанлай, сахнада сынамын да иги ёсдюргюнчю, Магометни аскерге чакъырадыла. Алай бла ол Ата джуртха къуллукъ борчун берирге кетеди.

Хурзук! Къаллай бир ариулукъ, къаллай бир тахсалыкъ барды бу сёзде. Къарачай халкъны эм эски эллерини бириди, миллетибизни бешигиди Хурзук. Хурзукда туугъандыла, ёсгендиле, окъугъандыла: тёрт Гюрге къачха ие болгъан, Къарачайны халкъ джигити Байрамукъланы Джатдай, Совет Союзну Джигити Къасайланы Осман, генерал-полковник Махаметланы  Солтан, Социалист Урунууну Джигити Гюрджюланы (Къобанланы) Нузула, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ назмучусу Байрамукъланы Халимат, армияны генералы Семенланы Владимир эмда башхала.