Бихий бот. квит.
Бичен гыбы зоол. сенкосец.
Бичи́м 1) покрой; фасон, выкройка 2) складка одежды на пояснице 3) телосложение, осанка 4) перен. план, замысел.

Бичимли́ карач. 1) обдуманный, продуманный, осмыслённый 2) осанистый, ладно сложенный.

Бичимси́з карач. 1) бесплановый, непродуманный 2) нескладный, неуклюжый.
Бичин то же, что бишин зоол. орангутан.
Бичиу́ 1) кроить что; чепкен ~ кроить платье 2) перен. планировать, решить что; акъыл ~ принять решение; оноу бичиб бошагъанбыз мы уже всё решили 3) холостить, кастрировать кого; аджирни ~ кастрирование жеребца.
Биччан воен. опора для ружья во время стрельбы.
Бишгек недоваренный; недожаренный; недопеченный.

- Кёчгюнчю, къайры бараса? Сеннге эшелондан узакъ кетерге эркинлик джокъду, терк ызынга къайт! – деб, олсагъатлай солдатла къуугъун этдиле. «Ызынга къайтмасанг, урлукъбуз», - деген магъанада автоматларындан кёкге-кёкге да атадыла. Алай а Мухаммат  къайтмады: Нюр-Ахмат аны аллына къараб турады; ол терк анга къайтыргъа керекди. Кёпюрню ортарагъына джетгенлей, къулакъ джанлары бла окъла джюзюб ётдюле. Алай а ол,  тохтамады.   Секириб, суугъа кёмюлдю  да, учду-кюйдю, джокъ болуб къалды. Солдатла ызындан атдыла. Алай а аны не кесин, не ёлюсюн кёрмедиле. Эшелон да аны кёргюнчю сакълай  турмады. Джолуна кетди…

Ёгеле


Адамны кёлюн къачыргъан сууукъ, дамсыз кюн эди. Алай а учу-къыйыры болмагъан кенг джерде орналгъан къазах элчикде адамла къозгъалыб эдиле. Къысыкъкёз, джассыбет джашчыкъла, орамланы ёрге-энгишге чабыб, хахайлай  эдиле:

- Уллу тишлери бла адам джейиучюле келедиле. Эшитмегенле, эшитигиз: уллу къалакъ тишлери бла адам джейиучюле келедиле. Сакъ болугъуз!..

 «Ання, ач болгъанма», - дейди сабий


Ичлери кёчгюнчюледен толу мал ташыучу вагонладан къуралгъан эшелон, темир джолда джыланча, чулгъана,  созула, къайры эсе да угулуб барады. Тышындан къарагъан адамгъа, ким  эсе да ызындан къуууб, ол  андан къачыб баргъанча кёрюнеди. Кече джокъ, кюндюз джокъ – тыкъыр, тыкъыр,  тыкъыр; дыгъар-дугъур, дыгъар-дугъур, дыгъар-дугъур…
Хуштан да юйдегиси бла эшиги, терезеси къаты этилген, ичинде   хауа джюрюмеген, тер,  не эсе да ачыгъан  ийис этген  аллай вагонланы биринде келеди.  Къатыны Шышау, къызлары Сарыбаш бла Мариям, джашы Мухаммат, аны къатыны Асият, вагонну бирси иелери: «Бизге бу азаб джолну къыйынлыгъындан къутулур кюн чыгъарыкъмыды экен?» - деб, аны юсюнден сагъыш этгенча, баштёбенле болуб олтурадыла. Ала бары да бу узакъ джолгъа чыкъгъан талай кюнню  ичинде къууаныуча, ышарыуча, кюлюуча сезимлени унутханча кёрюнедиле. Сёлешген да джокъду. Шошлукъну джангыз вагонну бир ол джанында, бир бу джанында, бир орта сюреминде сабийлени: «Ання, ач болгъанма, баппу бер», - деген магъанада  джылагъан тауушлары бла вагонну темир чархларыны ол биягъы дыгъар-дугъур, дыгъар-дугъур деген тауушлары бузадыла.
Хуштан, бир ол сабий тауушла чыкъгъан джерлеге, бир  Сталинни вагонну къабыргъасына джабышдырылгъан суратына кёз джетдире да, кеси кесине не эсе да  айта келеди. Быллай кюннге джетерикбиз деб аны - таулада эркин, азат ёсген адамны - джети джукълаб да акъылында болмагъанды.

- Джуртума, адамларыма тансыкъ болгъандан башха бир инджиуюм джокъду, - дейди Хуштан да.
- Мында къалыб кетерми эдинг?
- Огъай, - дейди Хуштан, олсагъатлай аны кёзюне, тауладан келиб,  элге тюшсе, къууанч тыбырлы болуб, аллына мыллык атыб чабыучу  джашлары Мухаммат бла Нюр-Ахмат, басымлы, сабыр сёлешиучю къатыны Шышау кёрюнюб. – Башыма бош этгенлейлерине джуртума кетерикме. Алай а алкъын мени башыма бош этерик болмазла.
- Нек?
- Тутмакъ болджалым бошалмагъанды.
- Бюгюнден ары сен башынга бошса, Хуштан. Ол себебден…
- Къалай бошма? – деб къычырыб джибереди Хуштан, сакъламагъан хапарын эшитгенинде, къууанч тыбырлы болуб.
Федоров, тюрмени тамадасына ачхачыкъ, алтынчыкъ  да тутдуруб, аны болджалындан алгъа башына бош этдирген эди. Алай а ол аны юсюнден Хуштаннга джукъ айтмайды.
- Ичкиси, хаулелиги, харамлыгъы болмагъан, тутхан ишин таб да, тюз да баджаргъан халал адам. Сенича адамлагъа тюрмеде кёб заманны туруб этер зат джокъду. Ишинге къарагъанма да, андан мен ангылагъан ол болгъанды: сен ол адамланы кесинги къорулайма деб ёлтюргенсе. Ансы сени кишиге чабар акъылынг болмагъанды. Алайды да?
- Алай а алайды… Ёзге…

Ал сёзню орнуна


Бизни халкъда хурзукчу Джуккаланы Хуштан бла аны джашлары Мухаммат бла Нюр-Ахматны бир джанындан Робинзон Крузону хапарларын унутдургъан сейир, экинчи джанындан кёзлеге джыламукъла урдургъан  джарсыулу къадарларын эшитмеген хазна адам болмаз. Алай а халкъыбызны Орта Азия бла Къазахстаннга кёчюрген заманларында аланы бир-бирлеринден къалай айырылгъанларын, Мухаммат бла Нюр-Ахматны мында къалай къалгъанларын, онтёрт джылны узагъына таулада къалай кечиннгенлерин кёбле билмейдиле. Ол экисини  юслеринден а  тюрлю-тюрлю хапарла джюрюйдюле. Арадан кёб заман кетгени амалтын бюгюн аланы къайсылары тюз, къайсылары терс болгъанларын айырыргъа тынч тюлдю.
Газет окъуучуладан кёбле Джуккаланы Хуштанны эмда аны джашлары Мухаммат бла Нюр-Ахматны юслеринден «Къарачайда» хапар джазарыбызны излеб турсала да, ол джууаблы ишни бойнубузгъа алыргъа  базмай эдик. Не джашырыу, тутуб алыб, аллай хапар джазарча материалыбыз да  джокъ эди.
Мындан алда уа сакъламагъан затым болду: редакциягъа былай келгенлей, биргесине да бир ушагъыулу джаш бла газетибизни  алгъыннгы къуллукъчусу Исаланы Азий, тюбеди да, джарыкъ саламлашды.
- Мусса бла мени сеннге бир уллу тилегибиз болуб келгенбиз, - деди  сора ол, къатында сюелген  джашха къарай.