Хубийланы Исхакъны джашы Вениамин озгъан джылны ахыр кюнлеринде 70-джыллыкъ юбилейин белгилеген эди. Хубий улу джазыучуду, журналистди, сурат салыучуду, скульпторду, устазды. Нени да билген, неге да къолу джарашхан, фахмулу адамды.

Кёчгюнчюлюкде 1948-чи джыл, Къыбыла Къазахстанны Темирлан элинде туугъанды. Джуртубузгъа къайтхандан сора Морх элде школну, Къарачай шахарда да устазла хазырлагъан институтну сурат салгъан бёлюмюн тауусханды. Урунуу джолун шахарда суратлау школну устазы болуб башлайды. Узаймай аны директор къуллукъгъа саладыла. Алайдан Джарыкълыкъ юйге директор этиб кёчюргендиле, шахарны баш суратчысы къуллукъну да анга бередиле. Джарыкълыкъ юйде «Алания» деген тепсеу-джырлау ансамблни суратлау джаны бла башчысы, солисти да болуб турады. Талай джылдан 5-чи школда къуралгъан интернатха тамада этедиле, кёб турмай школну директору болады. Андан сора да джууаблы къуллукълада ишлейди.

Къарачайда, Малкъарда да «къобузну сёлешдирген» деб сёз джюрюйдю. Алай эм усталагъа, эм фахмулулагъа махтау-сый бере айтхандыла. Аллай къобузчула ёмюрлени узагъына тойланы, башха къууанчланы тамалы болуб келгендиле. Аллахха шукур, энтда бардыла. Аланы бири болгъанды Къазийланы Асланмырзаны джашы Билял. Эртделеде Шимал Кавказда аны атын эшитмеген хазна болмагъанды. Алай а бусагъатда Къабарты-Малкъарда болмаса, башха джерледе аны энчи джашаууну юсюнден, музыка санатыбызгъа къошхан юлюшюню, бюгюн да юлгюге айтылыб тургъаныны юсюнден хазна билмейдиле. Аны амалтын, къарачайлыланы Билял бла шагъырей этерге излейбиз.

Къазийланы Билял 1879-чу джыл Черек районну Коспарты элинде, тууады. Атасы Асланмырза сыбызгъы согъаргъа уста болгъанды. Малларын кюте, таулада айланнган сагъатында джашчыгъын да биргесине джюрютгенди. Артда Билял кеси айтханнга кёре, музыкагъа сюймеклиги сыбызгъы тартыуладан башланнганды. Бир кесек аякълана тебрегенинде уа, къобуз согъулса, джырлагъанланы эшитсе, барыб, алагъа тынгыларгъа талпыб тургъанды. Ол джыллада музыка школланы, училищелени атлары да айтылмай эди, аллай джукъ болса да джюрюб, билим алырча мадары да джокъ эди. Аллах берген фахмусу аланы барын да орнун тутады. Къобузгъа эси кетиб тургъанын ангылаб, ана джанындан джууукъ джетген Атабийланы Хуна юретиб тебрейди. Элде уста къобузчула да бередиле дерс. Къууанчы ичине сыйынмай айланнган кёзюуюнде атасы керти дуниягъа кетеди. Анга асыры къыйналгъандан, узаймай, анасы да ауушады. Уллу эгечи бла къалады. Ёксюз сабий, ол бушууладан сора да, джашауну хынылыгъын сынар ючюн къалмайды, алай болса да къобузгъа сюймеклиги сёнгмейди. Бир джолда хоншуларына киргенлей, терезе тюбюнде къобузну кёрюб къояды. Юйде адам болмайды. Чыдаялмай, къобузну къолуна алыб, шиндикге олтурады. Ол кёзюуде кириб къалады Шаханланы Тауджан, белгили къобузчу. Сабий джунчуйду, алай а Тауджан, ышарыб: «Сокъ», - дейди. Тартыула чыгъарады. Ким юретгенин сорады да, ол да аны юретгенни ауушханын айтады. «Келе тур, энди мен юретейим», - деб ашырады. Юретген да этеди. Артда ол къобузну Билялгъа саугъагъа береди.

Къарачай-Черкесия табигъатыны ариулугъу, магъадан байлыгъы, джаныуарлары, къанатлылары, дарман ханслары бла айтылыб къалмай, фахмулу, билимли адамлары бла да кёб джерледе белгилиди. Аллай атын айтдыргъан джашланы бириди Шаманланы Айдар да.

Джаш болса да фахмулу, болумлу, керек джерде кимге да джараргъа излеген адамды. Сабийлигинде сахнада тепсегенлеге сукълана туруб, аякъ юсюне миннгенден сора «Эльбрус» кърал ансамблге ишге джарашады. Коллектив бла бирге Россияда, тыш къраллада да гастроллада айланыб, уста тепсегени бла кёблени сейирсиндириб турады. Аны тышында да джаш тёлюню маданиятыбызгъа кёллендире, тау тепсеулеге юретгенин къурутмайды. Къарыулу, кючлю джашды, аны бла бирге таукеллиги бла да махтаугъа, сыйгъа тыйыншлы болуб келеди. Сёз ючюн, былтыр тенгизде джууунуб чыгъыб, джагъада къумгъа джатханлай, болушлукъ излеб къычыргъан таууш къулагъына келеди.

Татах  [закадычный]  друг;  дружок.

Татий  прополис.    

Татлыаууз  вежливый, ласковый; сладкоречивый.

Татран  бот.  хрен.

Татхан то же, что  чыпын  тиреу  столб;  подпора, подпорка.

Татым  колория;  1. ~лы  1) питательный, сытный; колорийный  2) сочный.  2. ~сыз  1) несытный, малоколорийный  2) несочный.

Татыран  горчица; ~  орун  горчичница; ~  тузлукъ  солёное  кислое  молоко  с  горчицей  (приправа  к  мясу).

Тауай  уст.  охотник  на  медведя.

Тау  аслан  зоол.  горный  лев.

БАЙДАЕВО, небольшое селение на лев. бер. р. Баксан между пос. Тегенекли и пос. Терскъол; Байдалары – фам.

БАЙКЁЛ-БАУ-ОРУН/БАЙКЁЛЬ-БАУ-ОРУН/, загоны в уроч. Бодушку (на прав. бер. р. Ч.-Балк.); бай «богатый; кёл «озеро»; бау орун «загон».

БАЙ-КЪАБАКЪ-БАШЫ/БАЙ-КАБАК-БАШЫ/, местн. к зап. от села Кенже близ гор. Нальчика; бай «богатый»; къабакъ «село»; баш «верховье».

БАЙ-КЪОЛ/БАЙ-КОЛ/, балка в бас. р. Схауат; бай «богатый»; къол «балка». БАЙ-ОРУН, местн. на лев. бер. р. Чегем близ села Булунгу; бай «богатый»; орун «загон», «место».

БАЙ-ТЕРЕК: 1) уроч. в окр. аула Нижняя Мара; 2) уроч. в селе Верхняя Балкария (О. Малк); бай «богатый»; терек «дерево».

БАЙБОЛАТ-СУУ, речка, прав. прит. р. Мары; Байболат – и. собств.; суу «вода», «река».

БАЙБОЛАТНЫ-КЁПЮРЮ, мост и местн. на прав. бер. р. Мары в черте аула В. Мара; кёпюр «мост».

БАЙДАЛАНЫ-ТИРМЕН: 1) бывш. мельница на р. Басхан близ села О. Басхан; 2) бывш. мельница на р. Ирик; Байдалары – фам.; тирмен «мельница». БАЙДАРМАЗ, местн. и стойб. в междр. Кёнделенле-суу и Чунгур-Чат (бас. р. Дууут).

БАЙКЪУЛ-ТУРГЪАН-ДОРБУН/БАЙКУЛ-ТУРГАН-ДОРБУН/, местн. и пещера в бас. р. Ырхы-Къол на лев. бер. р. Балык (Малка); Байкъул – и. собств.; тургъан «живший»; дорбун «пещера».

БАЙКЪУЛЛАРЫ/БАЙКУЛЛАРЫ/, квартал в ауле Хурзук на прав. бер. р. Уллу-Хурзук; Байкъуллары – фам.

БАЙМЫРЗА-ДОРБУН, пещера в Чег. ущ. на лев. бер. р. Чегем; Баймырза – и. собств.; дорбун «пещера».

БАЙМЫРЗА-ТАЛАННГАН, местн. выше уроч. Холам на лев. бер. р. Ч.-Без.; таланнган «растерзанный»; Баймырза – и. собств.

БАЙМЫРЗАЛАНЫ-САБАНЛА, местн. и пашня в 1 км от местн. Тёбен-Акъ- топуракъ в бас. р. Чегем; сабан «пашня»; Баймырзалары – фам. БАЙМЫРЗАНЫ-БАУЛАРЫ, местн. в окр. аула В. Мара; бау «загон»; Бай- мырза – и. собств.

БАЙРАКЪ/БАЙРАК/: 1) местн. на лев. бер. р. Ч.-Без.; 2) местн. и скала на вост. пос. Новый Карачай (Акъ-Къала); байракъ «знамя», «флаг».

БАЙРАКЪ-ДУППУР/БАЙРАК-ДУППУР/, холм в верх. левых притоков р. Схауат – Къуру-Къол и Суулу-Къол, ниже села Хасаут (Схауат); дуппур «холм». По рассказам старожилов, на этом холме, в случае приближения неприятеля к селу, поднимался чёрный флаг, чтобы собрать население из дальних стойбищ для защиты.