«Ты – лучшее из лучших на свете,

За судьбу твою все мы в ответе».

                                         Мустафа Батдыев, Президент Карачаево-Черкесской Республики в 2003-2008 гг.

«Мен Динаны КъЧР-ни культура министри болгъан заманындан иги билиб башлагъанма. Алгъаракъда Тамбийланы Къасбот аны сёзлерине этген джырларын джырласа, къаллай магъаналы джырладыла, деб тынгылаучан эдим. Динаны китабын окъугъанымда, школда Пушкинни окъуб, сёзлени бир-бирлерине былай къалай тагъады деб сейирсиннгенча, сейирсиндим. Бизде быллай адамла бардыла деб, турмай эдим. Андан бери Динагъа башха тюрлю къарайма. Биз барыбыз да аны сыйын кёрюрге керекбиз».

Бердиланы Исмаил хаджи,

Шимал Кавказда Муслиманланы координацион аралыгъыны тамадасы, КъЧР-ни муфтийи.

 «Джазыучула да бардыла, уллу джазыучула да бардыла. Дина уллу джазыучуланы башында турады».

Тебуланы Шукур, поэт, журналист.

«Творчество Дины Мамчуевой питается из чистого родника народной поэзии».

Иса Капаев, народный писатель КЧР.

 Уллу Ата джурт къазауатны кёзюуюнде сталинчи къайгъылы чюйре режимни ууундан ненча гюнахсыз халкъ кёчгюнчюлюкню азабларын чекгени дуниягъа белгилиди.

1941-чи джыл немчала, 1941-1942-чи джыллада финле, 1943-чю джыл къарачайлыла, 1944-чю джыл малкъарлыла, къалмукълула, кърым татарлыла, месхетинчи тюрклюле, чеченлиле бла ингушлула кеслерини гитче ата джуртларындан автономияларын тас эте, Къазахстаннга, Орта Азия бла Сибирге ашырылгъандыла. Кёчгюнчюлюкде ол халкъланы ары-бери барыргъа, кеслерини тиллеринде сабийлерин окъутургъа, адабият, маданият джанындан да миллетликлерин сакъларгъа мадарлары болмагъанды. Къарачайлыла бла малкъарлыла кеслерини тил, тин, юй-турмуш байлыкъларын сакълаялмазча, кёбчюлюкде джашаялмай, эриб кетерча, юйдегилени ууакъ-ууакъ бёлюб, талай республиканы, областланы шахарлары бла эллерине ашыргъандыла: Чимкент областха 142, Джамбул областха 128,  Акмолинск областха 13, Къызылорда областха 2, Павлодар областха 10, Талдыкурган областха 3, Кёкчетау областха 3, Семипалатинск областха 6, Караганда областха 3, Актюбинск, Джезкъазгъан шахарлагъа, Къыргъызстаннга 199, Узбекистаннга 39, Таджикистаннга 2 юйдегини. Бютеулей да 580 эл  бла  шахаргъа  кау-куу этиб юлешгендиле.

Спецпереселенец атлы халкъланы джаш тёлюлерине институтлада окъургъа эркинлик болмагъанды. Комендантладан эркинликсиз бир джерден башха джерге баргъанны джорукъну бузгъаннга санаб, айыбына джолукъдургъандыла, сюдлюк-джоллукъ этгендиле. Спецпереселенецлени джашлары бла къызларыны  депутатлыкъгъа сайланыргъа, уллу къуллукълада ишлерге, джашларыны аскерде къуллукъ этерге да эркинликлери болмагъанды. Школлада окъургъа сабийлени 40 процентини  мадары  болгъанды.

 Анамдан айырылгъаным

Атабыз атсыз-чуусуз болуб, андан чыртда хапар келмегенине, ёлгенди деб тура эди анам. Тас болгъанын билдирген къагъытны алгъанында уа, асыры бек къыйналгъандан, тёшекге тюшюб къалгъан эди.

Анам ауруб джатыб тургъан заманда, бек ач болгъаныкъда, ашарыкъ излеб, ферманы складына тюшюб, бышлакъ кесек алгъан эдим. Юйню башы бла чыгъыб, къарауулну къолуна тюшерге да аздан къалгъан эдим. Бышлакъны юйге келтиргенимде, къайдан алгъанымы билирге излеген эди анам. Аны къыйнаргъа излемей, ким эсе да бергенди деб, къойгъан эдим. Ауруб тургъан анам: «Биреу разы болуб берген эсе игиди, алай болмай, урлаб, гюнах затны алыб келген эсенг, мен ёмюрде да разы боллукъ тюлме...» - деген эди. Андан сора не къыйын болумгъа тюшсем да, сормагъанлай кишини затын алмагъанма.

Анам хариб ма ол ауругъанындан эс джыялмай, бек джашлай, дуниядан кетиб къалды.

Уллу Ата джурт къазауатха 15 мингден аслам къарачай джаш кетгенди. Ала, башха миллетледен артха къалмай, уруш этгендиле. Анга джигит уланларыбызны фронтда этген батырлыкълары ючюн, саугъаланнган медаллары, орденлери шагъатдыла.

Бизни аталарыбызны, къарт аталарыбызны этген джигитликлерини магъанасы адам улуну тарихинде ёмюрлени узагъына турлукъду.

Аны бла къралда талай джыл «Они должны идти победным строем во все времена» чакъырыу бла Хорламны келтирген джигитлерибизни атларын унутмаз ючюн, «Ёлюмсюз полк» акция бардырылады. Ол полкну тизиминде аталарыны, джууукъларыны суратларын алыб, мингле бла адамла Уллу Хорламгъа аталгъан парадлада барадыла. Бизни газетибиз да бу ишге къошулуб, джердешлерибизни «Ёлюмсюз полкга» къошаргъа чакъырабыз.

Халкъыбызны онглу уланларыны бири Борлакъланы Абдулланы джашы Салисге быйыл 100 джыл толлукъ эди. Джерни къалынын, джукъасын да сезген таулу кишини ётген джолун бюгюннгю эмда келир тёлюлеге юлгюге айтырчады. ХХ-чы ёмюр халкъыбызгъа теджеген сынауланы барысындан да тыйыншлы ётюб, Борлакъ улу джашауда унутулмазча уллу энчи ыз къойгъанды.

Ол Къарачайны буруннгу эллерини бири Хурзукда туугъанды. Аны атасы бла анасы Борлакъланы Юсуфну джашы Абдулла бла аны юй бийчеси Тохчукъланы Бекирни къызы Байдымат ишни сюйген, аны неден да баш салгъан адамла болгъанлары себебли, аланы тепсилеринде туздам эркин болгъанды. Бу юйдегиде халкъыбызны бурундан келген адетлерин тутуугъа уллу эс бёлгендиле. «Адеб-намыс болмагъан джерде берекет да болмайды» деген айтыу алагъа джашау джорукъ болгъанды. Айхай да, ол затны ала сабийлерине бек гитчелей сингдириб башлагъандыла. Сегиз сабийни бири болуб ёсген Салис не тукъум ишден да артха турмагъанды, кесинден тамадаланы айтхан сёзлерин джерге тюшюрмегенди.
1932-чи джыл Борлакълары Уллу Къарачайдан Гитче Къарачайгъа кёчеди