Подробности: Опубликовано: 09 января 2018; Просмотров: 1315

ЗЫКА (КЛОПОВНИК ПОЛЕВОЙ ГРЕЧИХА ДИКАЯ КРЕСС-САЛАТ)

Мийиклиги 60 сантиметрге джетген, бирджыллыкъ хансды, тамыры ингичгеди. Саптагъайы тюз ёрге ёседи, чапыракълары тюбюнден башына дери тауукъ тюкге ушайдыла, къалакълачадыла. Гоккалары бирге джоппу-джоппу джыйыладыла. Кеслери да акъсылдым-къызылыракъ бетлидиле. Урлугъу сыйдам, къонгур-сары тюрсюнлюдю.
Зыка Ирандан джайылгъанды. Бизни джерледе кийик ёсюмлюкдю, алай а бачхалада да битдиредиле. Аны кёб адам сюйюб ашайды. Дарманлыгъы эртдеден белгилиди. Чапырагъын да, саптагъайын да ашайдыла. Зыка сууу кёб ауруулагъа, артыкъсыз да бек безгек ауруугъа себеб болады. Аны тюрлю-тюрлю дарман ханслагъа, тахта кёгетлеге къошуб, къатышмала этиб, ашха ачаргъа, хантны эритирге, тынчлыкълы джукъларгъа, къан басымны тюшюрюрге деб хайырландырадыла. Урлугъун эзиб, кичиую болгъан терисине джакъсын, иринлеген джарагъа да мелте этиб салсын.
Зыканы джангы чапыракълары тым, тузлукъ орнуна эт, чабакъ ашарыкъла бла бирге ашалады. Аланы джуууб, ууакъ кесиб, сохан бла, гёлендир бла, гин бла къатышдырыб, туз атыб, сютбашы къошуб да ашайдыла. Бир кере татыуун, джарагъанын ангылагъан хаман да излеб турлукъду.

ЗЫНТХЫ (ОВЁС ПОЛЕВОЙ)

Белгили къылчыкълы битимди. Аны чыкъгъан джерине Шимал Къытай бла Монголия саналадыла. Зынтхы бизде къалайда да ёседи. Ол бирджыллыкъды, алай уллу болмайды. Гюллери джоппу джайылыбдыла, сибирткиликге ушашды. Урлугъу мюрзеу бюртюкдю.
Зынтхыны унун, саламын, джармасын дарманнга хайырландырадыла. Уну бла джармасы аш айырыб, мизам бла ашагъанлагъа бек джарайдыла. Сёз ючюн, ичи ётгенлеге, ашхынында, ичегисинде сууугъу болгъанлагъа, баууру ауругъанлагъа, шекер ауруу инжитгенлеге, мардасыз семиргенлеге не тюрлю да хант этиб, тепсиге салыгъыз. Уллугъа, сабийге да бирча джарарыкъды.

Подробнее: ДАРМАН ХАНСЛА

Подробности: Опубликовано: 26 декабря 2017; Просмотров: 1077

Ётгюр кюндюш кертурус

(Горечавка жёлтая)

1990-чы джыл “Билим” басмадан чыкъгъан Ленинград шахарда “СССР-ни ёсюмлюк байлыкълары” деген китабда, ётгюр кюндюшню табигъатда 18 тюрлюсю тюбейди, деб чертиледи. Аладан Къарачайны джеринде тёрт тюрлюсю ёседи. Ала бирча хайырландырылгъанлары, бир-бирлерине ушагъанлары себебли барысын да бир бетден джазама.
Кёбджыллыкъ дарман хансды. Базыкъ баш тамырындан гюллю саптагъайла ёседиле, кёб чапыракълыды, мийиклиги 60 сантиметрге джетеди. Чапыракълары узун зугулдула, чапыракъланы, бутакъланы баш джанларында гоккалары боладыла. Кеслери да чапыракъ къалакъчыкълагъа ушайдыла, терк тюшедиле.

Подробнее: ДАРМАН ХАНСЛА

Подробности: Опубликовано: 26 декабря 2017; Просмотров: 1121

КЪАЧХЫЛЫКЪ, ГЕРГЕ ОТ ЗАМАНСЫЗЛЫКЪ, ДЖЮМЕЛ ХАНС (БЕЗВРЕМЕННИК ВЕЛИКОЛЕПНЫЙ)

Кёбджыллыкъ, тюб соханлы, мийиклиги 60 сантиметрге джетген ёсюмдю. Соханы зугул, къара-къонгур бетлиди, кесини да габушур къабугъу болады, узунлугъу 3-5 сентиметрди. Тюб соханыны тюб джанындан джерге джоппу ууакъ тамырла ёседиле, джанындан ёрге 4-5, бир-бирде 3-6 чапыракъ чыгъады. Чапыракъла уллудула, 18-25 сантиметр узунлукълары 3,5-5 сантиметр да кенгликлери болады, гаккы тюрюслю зугулладыла. Джетеклери джаз айлада 25-40 сантиметр мийикликге ёсюб, чапыракъла айырадыла.

Подробнее: ДАРМАН ХАНСЛА

Подробности: Опубликовано: 26 декабря 2017; Просмотров: 1153

Адамла медицина-социал экспертиза (МСЭ) этиу бла байламлы кёб затны юсюнден сорадыла. Алагъа МСЭ-ни тамадасы, баш эксперти Аргунова Зурида Мухамедовна быллай джууабла бергенди.

Соруу: Мен республиканы аралыгъындан узакъда орналгъан районда джашайма. Бусагъатда саулугъум къолайсызгъа айланнганды да, рахат халда тургъанлай да тылпыууму толу алалмайма. Меннге берилген группаны бошалыр заманы джетиб келеди, комиссиягъа барырча мадарым а джокъду. Быллай болумда не мадар болсун?
Джууаб: Сиз, саулугъугъузну аманнга айланнганы бла байламлы МСЭ-ни бюросуна келаллыкъ тюл эсегиз, медицина-социал экспертизаны юйюгюзге барыб этерге да боллукъду. Ол иш медицина организацияны МСЭ-ге элтиб берирге деб джазгъан къагъытыны ал бетинде «на дому» деб бегитиледи. Ма ол заманда комиссия юйюгюзге барыб тындырлыкъды ол ишни.