Подробности: Опубликовано: 21 февраля 2018; Просмотров: 1273

КЪАРАГЁГЕН (ТЁРН СЛИВА КОЛЮЧАЯ)

Мийиклиги 3 метрге джетген кёбджыллыкъ кёкенди. Юсю джити чыгъаналыды, бутакълары кёбдюле. Чапыракълары зугулладыла, джемиши сюекчады, тёгерекди, кёк бетлиди. Биришер чапыракълы гоккалары акъ бетлидиле. Апрель-май айлада чагъады. Джемиши кюз айлада бишеди. Къургъакъ тикледе, къабыргъалада, чегет, джар къыйырлада, джол джанлада, къулакълада, ёзен суу джагъалада ёседи. Дарманнга къарагёгенни тамырын, агъачын, къабугъун, гоккасын, джемишин хайырландырадыла. Ичи иги джюрюмегенле, бюреги, сийдик къууугъу иги ишлемегенле, гоккаларындан 50 грамм алыб, аны юсюне бир литр къайнагъан суу къуюб, тюз шайча этиб ичигиз. Ол, адамны къанын ариулаб, сийдиги бла, кири бла, тери бла чархын уулу затладан тазалайды. Джемиши ич ётгеннге дарманды. Андан тюрлю-тюрлю къайнатыула, бишириуле этилиб, къышха да сакълайдыла. Къарагёгенни джеми

Подробности: Опубликовано: 20 февраля 2018; Просмотров: 1041

КЪАНШАУ ЧАПЫРАКЪ (ЯТРЫШНИК)

Бизни республикабызда къаншау чапыракъны 16 тюрлюсю тюбейди. Барысы да дарманлыкъгъа джюрютюледиле. Бу ууакъ чапыракълы мийиклиги 40-60 сантиметр болгъан кёбджыллыкъ хансды. Хар джыл сайын джангыдан тюб этеди. Алгъыннгы тамыры къуу болуб, къуруб къалады да, джаз эмда джай айлада джангыдан битеди. Тюб тамырлары тюрлю-тюрлю боладыла, бармакълагъа ушашдыла, къыйырлары, джыджымча, созулубдула. Аны ючюн болур бир-бирде тюлкю тырнакъ да дегенибиз. Чапыракълары тюбюнден башлаб бир-бири ызларындан саптагъайгъа джабышыб, сабсыз битедиле. Ала 3-6 чапыракълыдыла, кеслери да узун зугул боладыла. Саптагъайны башында тюз, къылкъы башча, джоппу гюллери, кимит бетлидиле, ариу ийислидиле. Урлугъу ууакъды, кёбдю. Ёсюм июнь-июль айлада чагъады.

Подробнее: Дарман хансла

Подробности: Опубликовано: 16 февраля 2018; Просмотров: 1228

КЁБДЮРЕУЮК ХАНС, ТИШ ОТ ТОНГУЗ ЧЫГЪАНАКЪ (ДУРМАН ОБЫКНОВЕННЫЙ)
Бирджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген уулу хансды. Баш тамырындан энгишге базыкъ, урчукъгъа ушаш тогъай ууакъ тамырлары ёседиле. Баш тамырдан ёрге кёлтюрюледи саптагъайы. Ол бек кёб бутакълыды, кеси да, агъашча, къатыды, ичи да къууушду, тышы джаланды.
Чапыракълары кёзюулю битедиле, узунлукълары 20 сантиметр болгъан уллуладыла, саблыдыла. Къыйырлары кенг тишлидиле, джитидиле, гюл саханлары быргъычадыла, тюб джанлары кенгирекдиле. Гоккалары акъдыла, уллула, биришер чапыракъланы къууушларындан неда бутакъланы орталарындан ёседиле. Кеслерини да адамны сылхыр этген, башын айландырыучу татлыракъ ийислери болады.
Урлукъ тобу тюз ёрге ёседи, тобчады, башы тёртге ачылады, тышы бла тогъай бютеу да ийнелиди, урлугъу къарады. Июль-сентябрь айлада чагъады, урлугъу сентябрь айда бишеди. Зибилди хансча джол джанлада, бачхалада, ырджылада, сыртлада, тау этекледе, багуш тёгюлген джерледе, ёзен суу джагъалада ёседи.

Подробнее: Дарман хансла

Подробности: Опубликовано: 14 февраля 2018; Просмотров: 1152

КЁК ГОККА ХАНС (ВАСИЛЁК СИНИЙ)

Бу кёблеге белгили, бир неда экиджыллыкъ, мийиклиги 50-100 сантиметрге джетген кюл-кёк бетли дарман хансды. Тюб джаны тюрлю-тюрлю базыкълыкълары болгъан ууакъ бутакъ тамырлыды. Баш тамырдан биринчи джыл тёгерек джайма чапыракъла ёседиле. Экинчи джылында тюз чапыракъланы орталары бла баш тамырдан тюз ёрге саптагъай кёлтюрюледи. Аны башырагъындан кёб бутакъла айырылыб ёседиле. Саптагъайны тюб чапыракълары саблыдыла, тауукъ тюкге ушашдыла, къыйырлары тюздюле, ёргедеги чапыракълары саптагъайгъа джабышыб ёседиле, бир къаууму энгишге ийилибди. Гоккалары хар бутакъны, хар саптагъайны тёппесинде биришер иги танг гюл джоппу болуб турадыла. Гокка саханны тюб чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлечадыла, тёгерегиндеги гюллери джарыкъ кёкдюле, къынгыр быргъычадыла, урлукъ этмейдиле.

Подробнее: Дарман хансла