Подробности: Опубликовано: 31 мая 2018; Просмотров: 1282

КЪЫЗЫЛ ОТ (НАПЕРСТЯНКА)
Бу хансны табигъатда тот “тырмы” тартхан къызыл от, тюклю къызыл от, кирпикли къызыл от, уллу гоккалы къызыл от дегенча кёб тюрлюсю тюбейди. Барысыны да тыш кёрюнюшлери бир-бирлерине иги ушашдыла, артыкъсыз да гюллери. Аны не тюрлюсюн да ёмюрлени джюрек аурууланы багъаргъа джаратыб келгендиле, энтда алайды.
Бизни джерледе кёбюрек тюбейди уллу гоккалы къызыл от. Ол кёбджыллыкъды, мийиклиги 125 сантиметрге джетеди. Тюб тамыры джыджымгъа ушашды. Баш тамыры базыкъды, кёнделен ёседи. Саптагъайла бир неда талай баш тамырдан тюз ёрге чыгъадыла, аланы да чапыракълары уллу, зугул джити учлары, къыйырлары мычхы тишлеге ушашла, юслеринде да тюкчюклери бла, бири-бирини ызындан битедиле.
Гоккалары саптагъайланы башларында, уллу чапыракъладан ёргесинде, сыргъалача, тизилиб, къысха бутакъчыкълада битедиле. Барысы да бир джанына бюгюлюб, ауаракъ болуб, тюрлю-тюрлю бетли чагъадыла. Къонгураучукълагъа, оймакъчыкълагъа ушайдыла (аны ючюн айтылады “наперстянка” деб).

Подробности: Опубликовано: 28 мая 2018; Просмотров: 2401

КЪЫЗЫЛ ТАМЫР (ПОДМАРЕННИК НАСТОЯЩИЙ)

Бу хансны бизни джерледе кёб тюрлюсю тюбейди. Барысыны да бирча дарманлыкълары болады да, мен билгенден не тюрлюсюне да “къызыл тамыр ханс” дейбиз. Мен да ол халда джазама. Бу кёбджыллыкъ, мийиклиги 25-80 сантиметрге джетген ёсюмдю. Саптагъайы къарыусузду, баш тамырдан битеди, тёрт иегилиди, кеси да тюз ёрге чагъады. Тюб тамыры - къызыл, гоккалары узун, къалын сибирткиликчадыла, бал татыу этедиле, ууакъладыла, джарыкъ-сары бетлидиле. Чапыракълары энгишге ийилиб, кёксюлдюм бетлидиле, башырагъында тунакы джашилдиле, къыйырлары джити, джылтырауукъдула, хар бир кёзюулю битген джеринде 8-12 чапыракъ болады.

Подробнее: Дарман хансла

Подробности: Опубликовано: 24 мая 2018; Просмотров: 1430

ЛЫБЫТА, КЪАЗ-АЯКЪ

(ЛЕБЕДА РАСКИДИСТАЯ, МАРЬ БЕЛАЯ)

Бирджыллыкъ, джазлыкъ ёсюмдю, мийиклиги 150 сантиметрге джетеди. Тамырындан кёлтюрюлген саптагъайы къызылдым бетлиди, бутакълыды. Чапыракълары гаккы тюрюслюдюле, къыйырлары тишлидиле, юслерине ун себилгенча акъсылдымдыла, къызыл тамгъачыкълары бла гоккалары бутакъланы учларында битедиле. Джашил бетлидиле.

Подробнее: Дарман хансла

Подробности: Опубликовано: 17 мая 2018; Просмотров: 1282

КЪУТУРТУУЧУ ХАНС (КРАСАВКА ОБЫКНОВЕННАЯ)

Кёбджыллыкъ, мийиклиги эки метрге джетген бек уулу ёсюмдю. Аны дарманлыгъын XV-чи ёмюрде джазылгъан китаблада да окъургъа боллукъду.
Къутуртуучу хансны баш тамыры базыкъды, кёб башлыды, тыш къабугъу къонгур бетлиди, ичи акъды. Баш тамырдан бир талай базыкъ, ууакъ да тюб тамырла, ёрге да кёб башлы, кёб саптагъайла ёседиле.

Подробнее: Дарман хансла

Подробности: Опубликовано: 17 мая 2018; Просмотров: 1285

Черкесскеде Терк медицина болушлукъ этиучю станцияны къуллукъчуларыны юслеринден кёб тюрлю сёз джюрюйдю. Бир къауумланы айтханларына кёре, ауругъан адам, аладан медицина болушлукъ излеб чакъырса, кечигиб келедиле, бир-бирде келмей да къаладыла. Бирсилени айтханларына тынгыласанг, арадан 10-15 минут да ётмегенлей, келиб, медицина болушлукъ этедиле. Керек болса, адам къыйын ауруб тура эсе, аны больницагъа джетдириб, врачланы къолларына бередиле. Къайсыла тюздюле? Аны билир ючюн, «Къарачайны» корреспонденти Къобанланы Махмут, Черкесскеде Терк медицина болушлукъ этиучю станцияны тамада врачы Охтов Анзор Фуадовичге тюбеб, анга талай соруу бергенди.