Дудаланы Хамидни джашы Мусса 1973-чю джыл башил (январь) айны 27-де Гитче Къарачай районну Ючкекен элинде кёб башлы юйдегиде туугъанды. Аны атасы Хамид бла анасы Келимат 12 сабийни ёсдюргендиле.

Мусса Ючкекенде орта школну бошагъанындан сора Черкесскеде Абу Ханифа атлы ислам институтну, артдан Къарачай шахарда Алийланы Умар атлы Къарачай-Черкес кърал университетни тарих факультетин бошагъанды.
Окъуу-билим алгъандан сора Гитче Кьарачай районда Красный Курган элни имамы болуб он джыл ишлегенди. Бюгюнлюкде Римгорка элни имамыды. Имамлыкъ этгенден сора да, «Бал чучхурла» турист базада, «Эмегенни юйю» деген туризм бла байламлы джерде да ишлегенди.
Уллу Аллах берген фахмусун хайырландыра, Дуда улу къарачай-малкъар эмда орус тилледе назмула джазады. Тылмачлыкъ ишге да устады. Белгили орус поэтлени назмуларын ана тилибизге да кёчюрюученди. Къарачай тилден Орус тилге да уста кёчюреди. «Ачыкъ дефтер» деген назму китабын 2020-чы джыл Дондагъы Ростовда чыгъаргъанды. Басмагъа джангы назму китабын хазырлагъанды. Къулийланы Къайсынны сыйына аталыб чыкъгъан медаль бла да саугъаланнганды. Мардасына, заманына кёре, окъуучула бла тюбешгенлей, тарихге атаб да статьяла джазгъанлай турады.

Редакция.

Сыналмагъан тенг
(Тамсил )

Эки ёгюз тура эдиле къошда:
Ауур чана тарта эдиле къышда.
Джайда уа бир арба, бирде балас,
Къысха айтсакъ – къуру да дыгалас.

Къара ёгюз сюе эд тынгыларгъа,
Къайсы джерни биле эд атларгъа,
Талгъыр ёгюз, джылы да джашыракъ –
Ауузу да чырт тохтамагъан джаншакъ.

Талгъыр ёгюз айтды ингиринден:
– Мени тамам этдинг эрикдирген.
Эшек а мени терк къууандырад.
Сен тамбла ауругъанча эт да джат,
Эшек сени ишде ауушдурсун –
Эшек меннге чана бла болушсун!

– Къойсанг а, кесинги тутсанг а кенг
Джумушлада сыналмагъан тенгден.
– Огъай, эшек хапар айта билед,
Мени накъырдасы бла «ёлтюред».

Эртденликде къара ёгюз джатды,
Эшек а боюнсха таба чабды.
Адам улу да ол халны чекди,
Эшек бла ёгюзню бирге джекди.

Ауур джюкден толу болуб чана,
Кючден-бутдан таяды аллына.
Тикде эшек болушмайды джукъгъа,
Адам да узалады чыбыкъгъа.

Ёмюрледен да, тенгим, чот алайд:
Тартхан ёгюз артыкъ чыбыкъ сынайд.
Бара-барыб, сокъмакъ бузгъа келди,
Эшек да билгенича тирелди.

Джарлы ёгюз кёлю бла кюрешиб,
Эшек да адетича гирежиб,
Адам улу айырмайын тюзню,
Чыбыкъ бла сыйпалайды ёгюзню.

Андан бери талгъыр ёгюз кенгден
Сакълайд кесин сыналмагъан тенгден.

Къарачайны къайтханына
 
Огъай, тюзде атылмады
Мени Къарачайым,
Джоюлмады, сатылмады
Мени Къарачайым,
Къайтыб келди узакъ чекден,
Керти джуртун джокълаб,
Дуния бла бир азаб чекген 
Халкъым, хакъын джакълаб.
 
Огъай, зоргъа бюгюлмеди
Мени Къарачайым,
Тюзлюгюнден тюнгюлмеди
Мени Къарачайым,
Сатлыкъ атха турсунмайын,
Атын тазалады,
Джалдатлагъа бойсунмайын,
Кесин азатлады.
 
Къарачы бир, темир джолда,
Тюшюб вагонладан,
Миллетибиз джарыкъ тойда
Тепсейди джангыдан.
Къобузубуз, бёлюнмейин,
Къууанч джырны согъа,
Кёзден а, бек кёрюнмейин,
Джыламукъла агъа.
 
Да не этсин джыламайын
Мени Къарачайым,
Бир керечик, уялмайын,
Кесим да джылайым.
Джашауунда сынам ётген,
Меннге айыб этмез,
Шыйых джуртну кёзю кёрген,
Башха джуртда тёзмез.
 
Майна, майна, Минги Тауну
Эки айры башы!
Майна, майна Къобан сууунг,
Майна, Къадау ташынг!
Ма бу юйден кетген эди
Атанг къазауатха,
Ма бу юйден сюрген элле
Бизни зарауатха,
 
Тюзню, терсни айырмайын,
Бирден хыртха уруб,
Кюрешдиле, арымайын,
Бизни тунчукъдуруб.
Бюгюлмедик, ийилмедик,
Бегиб сыйыбызгъа,
Къобан ызгъа къайтхан кибик,
Къайтдыкъ ызыбызгъа!

***
Мыдах болуб, кёлю бла ахсына
Аслан бала келди анасына:
– Хоншу эшек меннге акъыл тёгед:
Къайдан къачыб келгенсе деб кюлед,
Таулу эсенг, къайда туякъларынг?
Таулу эсенг, къайда къулакъларынг?
 
– Ашыкъма, балам, тёз, кюнюнг келир,
Къанынг аннга толу джууаб берир!
 
Эки кюнден, эки кёзю толуб,
Аслан бала джылайды олтуруб:
– Балчыкъ тонгуз тохтатмайд дауларын:
Таулу эсенг, къайда азауларынг?
 
– Ашыкъма, балам, заманынг келир,
Къанынг анга толу джууаб берир!
 
Кечинмексиз, кеси кесин талай,
Аслан бала джылайд биягъынлай:
– Жираф мени къозуйд, былай айта:
Таулу эсенг, узун бойнунг къайда?
Къайсы джерден къачыб келсенсе сен,
Биле эсенг, бери джууаб берсенг!
 
– Къыйналма, балам, тёз заманынга,
Къанынг кескин джууаб берир анга.
 
Сабыр болуб, аслан бала тёздю,
Кюню келди, аны саны ёсдю.
Джити тишден толду джаякълары,
Бычакъ кибикдиле тырнакълары.
Уллу джалы, джауну джанын ала,
Патчах Аслан болду аслан бала.

Закий
Закийни тону 
джамаудан толу,
Закийни джолу
чырмаудан толу,
Къайдагъы маске
этегин талай,
Сюркелед ёрге,
сокъмагъын атлай.
Артмакъда – дефтер
хурджуну уа сай,
Емюрю кетер
ашхыны ачлай.
Закийни кёзю 
аламны аулар,
Закийни сёзю 
минглени джыгъар.
Ол закий ёлсе,
ангылар миллет,
Заманы келсе, 
этерле хурмет.
Джетерле джылай,
бюсюреу излей,
Туугъаныма – дей,
туудугьума – дей.
 Закийни тону
джамаудан толу,
Закийни джолу
чырмаудан толу,
Ахлусу – сокъур,
хоншусу – сангырау,
Териси къотур,
джюреги уа – сау!
 

Биринчи устазым

Кёзюмю аллында 
джашлыкъны бир джазы,
Джарыкъдан джылына
школуму арбазы,
Дерсими айтханым, 
къалтырай ауазым.
Биринчи устазым,
биринчи устазым.
 
Къараны танытыб,
дуниямы джарытхан,
Джазманы джаздырыб,
санауну санатхан,
Джашауну саугъасын,
ананы багъасын,
Атаны хурметин,
джуртуму къудретин,
Намысны ауурун,
иманны къарыуун
Тенгизден да терен
ангыма сингдирген,
Дуниядан багъалы
накъутум, налмазым,
Биринчи устазым,
биринчи устазым…

 Ёлмезланы Абдулхалимге
  – Къойсанг а, къойсанг
керексиз къайгъынгы,
Таудан солутсанг эд
санынгы, мыйынгы.
Чачынг агъарыб
бошагъан джылынгда
Турсанг а джатыб 
юйюнгде, джылыда!
 Къойсанг а кесинг
керексиз дауунгу,
Таусуз джюреги
тынчаймаз таулуну.
Джаны мийикде
тиклеге байланыб,
Джатмаз юйюнде,
тапчанда сойланыб.
 
– Тайсанг, абынсанг, 
къаядан салынсанг,
Бузда, бугъойда 
атлаялмай къалсанг,
Кёзюнг байланса
тубанда, джауумда,
Болурму инсан
къатынгда, джанынгда?
 
– Айхай да, тенгим бла 
бирге байланыб,
Барлыкъма тауну 
тигине айланыб.
Тайсам – къадалыр,
салынсам – джибермез,
Мени къатымдан 
бир джары да кетмез.
Къушну джайылгъан 
къанатыча мийик,
Тауну тёрюнде 
танылады тенглик!
 
– Да не барды сора 
къысыр къаяда?
Ачхамы, бочхамы,
башха бир файда!?
Болса алайда
бир алтын хазнала,
Турур эдим мен да
ары тарала!
 
– Келсенг а, келсенг а
меннге нёгерге,
Кесинг да минсенг а
мени бла ёрге.
Бютеу тарладан, 
джарладан ётелсенг,
Тауну юсюнде 
керилиб сюелсенг,
Кёрюрсе къалай
джюрегинг ургъанын,
Джанынг дуниягъа
джангыдан туугъанын.

Сезерсе, къараб,
мийикден энишге,
Кирпик да къагъалмай,
тюшгенча тюшге.
Джерни этеги 
кёзюнге илиниб,
Къарлы аууушла
бла башла тизилиб,
Бурууча бегиб,
тенгизден тенгизге,
Аскер бёлекле
кёрюннгенча кёзге.

Тикге таяныб,
къалкъыгъан булутла,
Кёкге таралыб,
талпыгъан наратла,
Сени ангынгы 
джесирге алсала,
Бютеу къайгъынгы
къайтмаздан чачсала,
Айтырса кесинг да, 
керти кёлюнгден:
Таудан да мийикди
таугъа минелген!
 

Тауларым
Тауларым, тауларым,
Къаяла бла къарла,
Ёмюрден ёмюрге
Айтылгъан хапарла,
Тамырым, ёзегим,
Къанатлы умутум, 
Теберди ёзеним,
Хурзугум, Къарт-Джуртум.
 
Тауларым, тауларым
Мийикле, джитиле,
Бетджанга таймаздан
Бегиген джигитле.
Туугъаным, ёсгеним,
Джылларым, джолларым,
Басханым, Чегемим,
Бызынгым, Малкъарым.
 
Тёбеле, тийреле,
Наратла бла назла,
Тарихден, теренден
Эшитилген ауазла,
Топракъдан къуралыб,
Топракъгъа къайтырым,
Ауалым, ахырым,
Тауларым, тауларым...