«Ананы разылыгъы – алтын тёгюлген кибик» деб ногъайлылада айтыу барды. Керти да ананы сюймеклиги хар кимге да джашаугъа джол ачады, джарыкъ эмда джылыу береди, ашхылыкъгъа учундурады.

Икон-Халкъ элде джашагъан Мариеш Баисова (Есенеева) сабийле ёсдюргенди, къарт ана да болгъанды. Кесини анасыны сыфатын а джюрегини теренинде сакълайды. Анасыны айтхан сёзлерин, джылы къарамын ол бюгюн да унутмагъанды.
«Анам тёзюмлю, халал джюрекли адам эди. Мен аны мыдах неда къаты болуб кёрмегенме. Бизге, сабийлерине, джюреги къыйналгъанын, арыгъанын кёргюзмей эди. Хар къуру да ариу сёзю бла кёлюбюзню кёлтюре эди. Мени анам Коша (къыз тукъуму Джелкашиева) Адиль-Халкъ элде туугъанды. 17 джылында Къызыл-Юрт элге тышына чыкъгъанды. Атам Умар эртде огъуна ёксюз къалгъанды. Тюнгюч улан болгъаны себебли, гитче къарнашлары бла эгечлерине дагъанлыкъ этгенди. Атам бла анам юйленнгенлеринде, биринчи кёзюуде джаш юйдегиге джашау къыйыныракъ болгъанды. Юйдегини асырар ючюн, не тюрлю ишни да къолгъа алгъандыла. Атам гитче къарнашы бла ёгюзлеге миниб, узакъ джерледе ишлерге барыучан эдиле. Анам юйде кеси къалмаз ючюн, гитче эгечин чакъыра эди. Алай эте, атам бла анам къыйын, къууанч кёзюуледе да бирге болгъандыла», – деб хапар айтады Мариеш.
Ол анасыны суратын аллына салыб, анга тансыкълаб къарай, хапарын андан ары бардырады.
«Биринчи юйдегиде бир-бири ызларындан къызла – эгечлерим Фаризат, Рабият, Аминат – тууадыла. Ай медет, дагъыда бир эгечим сабийлей ёлгенди. Андан сора юйдегиге джашла къошулгъандыла. Аладан Мухарбий бла Альбий уллула эдиле. Ата джурт къазауат башланнганында, атам юч къарнашы бла бирге фронтха кетген эди. Анам къолунда беш сабий бла кеси къалгъан эди. Ол сабийлени ач этмез ючюн кече-кюн да фермада ишлеб кюрешгенди. Анам фермадан сют алыб келгенликге, ётмек, башха ашарыкъ затла джетишмей эдиле. Кесини сабийлерин ёсдюргенни тышында анам гитче эгечини ёксюз къалгъан джашчыгъы бла къазауатда ёлген къайыныны эки къызчыгъын да кесине алгъан эди. Абадан эгечим бир кесек уллуракъ болгъанында, анам бла бирге гардош машокланы джюклеб, Фроловский хуторгъа, Исправна стансеге барыб, нартюхге ауушдура эдиле. Юйге келселе, анам нартюх бюртюклени тартыб, къуууруб, анга бир кесек сют къуюб сабийлеге ичире эди. Алай этиб, анам сабийлени ачлыкъдан сакълагъанды. 1945-чи джылны хычаман (май) айында ким да ашыгъыб сакълагъан Уллу Хорлам келди. Андан сора адамла биригиб, къралны къазауатдан сора аякъ юсюне салыу бла кюрешиб башладыла», – деб эсине тюшюреди Мариеш Баисова.
Мариешни атасы Умар юйюне къазауат бошалгъанындан сора эки айдан келгенди. Фашистлени Берлиннге дери сюрюб баргъан тамада сержант Есенеев башха совет аскерчиле бла бирге джигитлик танытыб сермешгенди. Ол фронтда ауур джаралы болгъанды. Юйюне къайтханындан сора да Умар, джаралары инджитселе да, бош турмагъанды. Элде колхозгъа башчылыкъ этгенди.
Есенеевлени юйдегилерине энтда эгиз джашчыкъла – Хасан бла Хусин – къошулгъан эдиле. Мариеш кеси 1954-чю джыл туугъанды.
Мариешни атасы бла анасы сабийлерин ариу халиге, урунургъа, джууаблылыкъгъа юретгендиле. Сабийле да ата-ананы айтханларындан чыкъмагъан-
дыла. Ала джашауда орун алгъандыла, хар бирини юйдегиси барды. Мариешни уллу эгечлери, къарнашлары Хасан бла Мухарбий дунияларын ауушдургъандыла. Алай а аланы сабийлери, туудукълары ашхы ишлери бла джамагъатха хайыр келтиредиле.
«Анабыз акъыллы, халал джюрекли адам эди. Ол бизни ёмюрледен келген адетлерибизни тамалында ёсдюрюб, тюз джолгъа салгъанды. Анам къыйын аууруб 1975-чи джыл хычаман (май) айда ауушханды. Сабийлелери, туудукълары насыблы болурларын, аланы джашаулары тыйыншлысыча къуралырын излей эди. Аллахха Шукур, ол излегенча болгъанды. Анабызны джарыкъ тюрсюню джюреклерибизде джашайды», – дейди Мариеш Баисова.
Мариеш баш иеси Джанибек бла юч сабийни ёсдюргенди. Ала баш билим алгъандыла, юйдегиле къурагъандыла, сабийле ёсдюредиле…

НАЙМАНОВА-ДОБАГОВА Кърымхан.
«Ногъай давысы» газет.