Быйылгъы Кавказ инвестицион форум «Северный Кавказ: единство народов как фактор устойчивости и экономического роста» деген темагъа сессия бла тамамланды.

Ол сессия «Расширяя горизонты возможностей» деген чакъырыу бла бардырылды. Регионланы башчылары аны кёзюуюнде экономика, туризм, промышленность дегенча санагъатлагъа ёсюм алдырыуну юсюнден сёлешдиле.
Ала бары да, «бирликде – тирилик» болгъанын черте, бютеу джамагъатны биригирге чакъырдыла.
РФ-ны Вице-премьери Александр Новак халкъ бирлик экономиканы бирден ёсдюрюрге себеб болгъанын чертиб сёлешди.
«Бютеу регионланы да улоу, энергетика инфраструктуралары, экономика байламлылыкълары бирди», – деди Александр Новак.
Къарачай-Черкесияны Башчысы Темрезланы Рашид да Шимал Кавказ федерал округ кёб тюрлю халкъны маданияты, тили, адетлери бла бай болгъанын, ала бары да аны айныр хыйсабын ёсдюргенлерин чертди.
«Аллай бир халкъ келишиулю джашагъан джерде ишлерге уа инвесторла да, табышлылыкъ бла кюрешгенле да кёлленедиле», – деди Темрез улу
Сессияда форумну тамалында этилген ишлени эсеблери да чыгъарылды.
Александр Новак айтхандан, КИФ-ни кёзюуюнде 400 миллиард сом багъасы 60 кесамат этилгенди. Аны тышында бизнесменле бла властны келечилери ачыкъ ушакъда файдалы башламчылыкъланы сюзгендиле.
Сёзден, форумда Къарачай-Черкесия теджеген проектлеге РФ-ны Правительствосуну Председатели Михаил Мишустин келиб къарагъанды. Темрез улу да 2025-чи джыл регионубуз алгъан социал-экономика ёсюмню юсюнден анга толу хапар айтханды.
Республиканы Башчысы продукция чыгъарыу, джумушланы баджарыу, джангы иш орунла къурау дегенча магъаналы ишлени кёргюзюмлери джылдан джылгъа ёсюб баргъанларын чертгенди.
Темрез улу бюгюнлюкде Къарачай-Черкесиягъа уллу ёсюм алдырлыкъгъа саналгъан эм уллу проектни – «Архыз» аэропорт комплексни – юсюнден да айтханды.
Михаил Мишустин да ол проект, Къарачай-Черкесияда туризмни айнытыргъа себеблик этгенинден сора да, 2030-чу джылгъа дери авиациягъа ёсюм алдырыу бла байламлы РФ-ны Президенти Владимир Путин салгъан борчланы толтурургъа да джарарыгъын чертгенди.
Алай бла, Кавказ инвестицион форумдан онлайн халда «Архыз» аэропорт комплексни къурулушун башларгъа буйрукъ берилгенди. Ол кёзюуде КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид бла бирге РФ-ны Правительствосуну Председателини орунбасары Александр Новак, РФ-ны экономика ёсюмюню министри Максим Решетников, РФ-ны улоуну хакъындан министри Андрей Никитин, инвесторла – «Ренова» ГК-ны директорларыны кенгешини тамадасы Виктор Вексельберг бла «Аэропорты регионов» УК-ны баш директору Евгений Чудновский да болгъандыла.
Ала айтханны этиб, мында къурулушчула мелиуанла бла адамла учарыкъ самолётла тебрерик джерни белгилегендиле.
Табигъатны къойнунда, аны ариулугъун бузмагъанлай, аэропорт ишлеуню юсюнден «Аэропорты регионов» УК бла кесамат 2024-чю джыл этилген эди. Анга кёре инвестор терминал салдырлыкъды, узунлугъу 3 минг метр, улоу учаргъа-тюшерге джараулу кенглиги 45 метр болгъан джерни да, аны кибик башха инфраструктураны да хазырларыкъды, бизни республика уа аэропортну тыш коммуникацияла бла баджарлыкъды.
Айтылгъаннга кёре, аэропортда 10 самолёт бирден сыйынныкъды. Бара-баргъан заманда анда 23 самолётха орун къураллыкъды. 3 телетрапы бла джолоучулагъа джораланныкъ терминалны джери 25 минг квадрат боллукъду. Аны аллы бла 300 машина салыргъа парковка къураллыкъды. Къурулуш ишле 2029-чу джыл тамамланныкъдыла.
Аэропорт ишлеб башласа, джолоучуланы белгили Архыз, Доммай, Теберди курортлагъа таб, дженгил джетер мадарлары боллукъду, анда бир сагъатха 1000 адамны джумушуна къараллыкъды, джангы иш орунла да ачыллыкъдыла.
«Бу магъаналы проектни толтурургъа кёлтюргючлюк этгенлери ючюн, Эресей Федерацияны Президентине да, Правительствосуна да, инвесторлагъа да разылыгъымы билдиреме. Аланы болушлукълары бла аэропортубуз боллукъду», – дегенди Темрезланы Рашид.
КИФ-де дагъыда бир магъаналы ишге къаралгъанды. КъЧР-ни Правительствосуну Председателини биринчи орунбасары Смаккуланы Дагир бла Росреестрни тамадасыны орунбасары Максим Смирнов «Национальная система пространственных данных» (НСПД) деген бирикген цифра платформаны бизни регионда хайырландырыуну юсюнден оноулашхандыла.
«РФ-ны Правительствосу НСПД-ни хайырландырыугъа уллу магъана береди. Къарачай-Черкесия да ол ишге аслам эс бёлсе дурусду. Бу джылны ахырына дери регионал системалада джыйышдырылгъан информацияны НСПД-гъа кёчюрюб, адамланы джумушларын баджаргъан заманда ол платформаны хайырландырыр-
ча этиб бошаргъа керекди», – дегенди Максим Смирнов.
Смаккуланы Дагир да «Национальная система пространственных данных» деген бирикген цифра платформа кърал джумушланы агъачлылыкъларын игилендирирге джарарыгъын чертгенди.
«Биз, регионну джер-мюлк комплексин цифра халгъа кёчюрюуге кёлтюргючлюк этгени ючюн, Росреестрге разыбыз.
Бу цифра платформа, аны бла хайырланыргъа юретиуге аталгъан проект джерлени, орнундан тебмеген объектлени юслери бла къагъытланы ачыкъ, таб эмда дженгил джарашдырыргъа джарарыкъдыла. Къарачай-Черкесияны Правительствосу бу джумушну белгиленнген болджалгъа баджарыргъа кюреширикди. Бирикген цифра платформада ишлегенибиз регионнга инвесторланы кёллендирирге да джарарыгъына ийнанама. Бу джаны бла этилликни джылны ахырына тамамлар муратлыбыз», – дегенди Смаккуланы Дагир.