Хычаман (май) айны 3-де Къарачай шахарны шимал джанында сюргюнде ёлгенлеге аталгъан эсгертмени къатына кёб адам джыйылгъанды. Былайда сагъат 12-де митинг башланныкъды. Эресейни, Къарачай-Черкесияны эмда Къарачайны байракълары чайкъаладыла. Джангы деменгили ремонт этилген эсгертмени къатында джыйылгъанланы кёбюсюню къолларында гокка хансла бардыла.

Алайда орналгъан ипподромгъа Зеленчук райондан чыкъгъан атлыла келиб киредиле – аланы ичлеринде адам ортасына келгенле, джаш адамла да бардыла. Бу джумушха башчылыкъ этген «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасы Хубийланы Хасан да аланы ичлериндеди.
– Халкъыбызны туугъан джуртуна къайтханына аталгъан ат барышыугъа 700-ден 1000-нге дери атлы къошулгъанды, – деди Хубий улу. – Къуру Сары-Тюз элден 80 адам болгъанды. Хар элден да къошулгъандыла джашла бу къууанч барышыугъа. Биз, Къызыл Октябрь элни башында джыйылыб, митинг башланыргъа Къарачай шахарда эсгертмеге джетгенбиз. Айхай да, атланы асламысы къарачай тукъумлу атладыла. Биргебизге малкъар къарнашларыбыз эмда чечен миллетни келечилери да болгъандыла.
Сагъат 12 болгъанлай, митинг ачылды. Эресейни эмда Къарачай-Черкесияны гимнлери согъулуб бошалгъанлай, сёз КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашидге берилди.
– Багъалы джердешлерибиз, Къарачай халкъны джангырыу кюню бла барыгъызны да алгъышлайма, – деди Темрез улу. – Сюргюнню къыйынлыгъы юсюнден басса да, миллет кесини тилин, адетлерин сакълаялгъанды, кючлю ёзеги, тюзлюкню орнуна салыргъа уллу талпымакълыгъы болгъанын танытханды. Онглу, эсли адамларыны кючлери бла ызына къайтыргъа мадар табханды. Бюгюнлюкде кёб миллетли республикабыз айныуну джолунда барады, аны экономикасын, джашау-турмуш болумун игилендириуге къарачай миллет да башхала бла бирге кесини тыйыншлы юлюшюн къошады.
КъЧР-ни Муслиманларыны дин управлениесини тамадасы, муфтий Эриккенланы Мухаммат хаджи Орта Азия бла Къазахстанда ёлгенлеге дууа этдирди. Халкъыбызгъа алгъыш тиледи, мындан ары бир миллет да дунияда аллай къыйынлыкъны сынамасын, деген оюмну айтды.
– Бизни миллетибиз, сюргюнде урунууну сюйгени бла, джан къалдыргъандан да озуб, уллу кърал саугъалагъа тыйыншлы болгъанды. Онла бла адамла орденле бла саугъаланнгандыла, «Социалист Урунууну Джигити» атха ие болгъанланы да бюгюнлюкде атларын сый бла сагъынабыз. Кёб адамыбыз, кёчгюнчю миллетни келечиси болгъаны амалтын, «Совет Союзну Джигити» атха теджелиб, алалмай къалгъанды. Аланы ичлеринде ол атха эки кере тыйыншлы болгъанла да бардыла. Сёз ючюн, Къасайланы Осман ол атха юч кере да теджелгенди.
Уллу Ата джурт къазауатда джигитлик танытхан уланларыбызны ызлары бла барыб, ётгюр лётчик-снайпер Боташланы Къанамат, аскер къаугъагъа къошулуб, «Эресейни Джигити» атха ие болгъанды. Аны джашау джолу ёсюб келген джаш адамлагъа юлгюдю, – деди КъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) депутаты, «Къарачай – алан халкъ» бирлешликни тамадасы Хубийланы Хасан.
Митинг бошалгъандан сора эсгертмеге эм алгъа Темрезланы Рашид ызы бла къалгъанла да гокка хансла салдыла.
Андан сора Къарачай шахарда Эресейни Джигити Боташланы Къанаматны эсгертмесине гокка хансла салдыла.
Къарачай шахарда мэрияны аллында майданнга Боташланы Къанаматны аты аталгъанды. Ол байрам халгъа бёленнгенди. Джарыкъ музыка кенгнге эшитиледи. Белгили джырчыларыбыз, ансамбллерибиз, бир-бирлерин ауушдуруб, джырлайдыла, тепсейдиле. Кюн сууукъ болгъанына да къарамай, шахарны кесинден къой эсенг, миллет элледен да джыйылгъанды.
Ма бир джерде жюрини адамлары тизилиб олтургъандыла – ала бешикге салыу бла байламлы эришиулеге къошулгъанлагъа багъа берликдиле. Сёз да джокъду, аланы ишлери бюгюн бек ауурду, нек десенг, конкурсха къошулургъа кеслерине базгъанла келгендиле, барысы да иги хазырланнгандыла. Алай а, игиледен да эм игисин сайларгъа керекди.
Арлакъда тюрлю-тюрлю кёрмючле тизилгендиле – кими кийизлерин, кими къарачай бычакъларын, кими миллет кийимлерин, кими суратларын кёргюзеди. Миллетибизни чемер эмда фахмулу болгъаны кёлюнгю кёлтюреди.
Спортха ёмюрлени теренинден бери да бизни миллет уллу магъана бериб келгенди. Уллу джетишимлеге ие болгъанланы юлгюге тутуб, бюгюнлюкде ёсюб келген джаш адамла спортха керти эс бёледиле. Заманларын бош ашырмай, спортха берилгенлени саны кёбден кёб бола барады.
Майданны кюн батхан джанына спортну сюйгенле джыйылгъандыла – былайда джыгъышыу, къол таш атыу, джау джибге ёрлеу дагъыда башха затла бла кюрешедиле. Сёзсюз да, алчылыкъны алгъанлагъа ашхы саугъала берилликдиле.
Халкъыбыз ашы-сууу, берекети бла айтылыб келгенди. Майданны кюн чыкъгъан эмда къыбыла джанында шапала бир-бирлерине ал бермей эришедиле. Алты команда, эт хычын этиб, алчылыкъгъа ие болур ючюн кюрешеди. Барысын да тилибизге салыб кёрдюк, айтыргъа, бирин къабсанг, бирин унутаса. Барысы да тыйыншлыдыла ёчге.
– Биз бюгюн биринчи кере байрамыбызда бышлакъ биширген этгенбиз. Ол миллетибизни бурундан келген ашыды, – деди Къарачай шахар округну мэри Къушджетерланы Спартак. – Анга бек уллу чоюн кереклиси хакъ эди. Бу тёгерекде бизге джараулу сауут табылмады. Москвада 260 литр кирген чоюнла болгъанларын билдик. Аллай эки чоюн сатыб алдыкъ – биринде айран уютдукъ, биринде да бышлакъ биширген этдик.
Адамла бу эки чоюнну къатына асламыракъ джыйылгъандыла. Аллахха шукурла болсун, бышлакъ биширген, айран да миллетге эркин джетди.
Майдан кесини ишин, сахна да кесини ишин бардырады. Ма энтда сахнада кёзюулю конкурсну баямлайдыла – сохтала назму айтыб эришедиле. Жюриге сайлау этген къыйынды, нек десенг, фахмулу сабийлени барысына да ариу айтырынг, къууандырырынг, ёчлю орун бериринг келеди.
Ингир 18 сагъатда гала-концертни аллы бла къууанч джыйылыу башланды. КъЧР-ни Парламентини Председателини орунбасары Чеккуланы Хызыр сёз айтды. Ол халкъыбыз сюргюнден къайтыб, бюгюнлюкде тарих джуртунда джашагъанлы 69 джыл болгъанын чертди, джыйылгъан джамагъатны алгъышлады, хар юйге, арбазгъа игилик-ашхылыкъ теджеди. Муфтий Эриккенланы Мухаммат хаджи Орта Азия бла Къазахстанда ёлгенлеге дууа этдирди, халкъыбызгъа, Къарачай-Черкесиягъа, къралыбызгъа да мамырлыкъ, бирикмеклик излегенин айтды.
«Къарачай – алан халкъ» бирлешликни тамадасы Хубийланы Хасан халкъыбызны онглу адамларына «Къарча» медалны берди – ол биринчи кере берилгенин чертерге тыйыншлыды.
Шахарны мэри Къушджетерланы Спартак джыйылгъан миллетни байрам бла алгъышлады, саулукъ-эсенлик теджеди, мындан ары да Къарачай шахарны айнытыр ючюн къолундан келгенни этеригин айтды.
Андан сора Шимал Кавказны белгили артистлери да къошулуб, уллу концерт болду.
Къарачай халкъны джангырыу кюню Черкесскеде да, «Джашил айрымкан» деген солуу эмда джарыкълыкъ паркны амфитеатрында, белгиленди.
Миллетибизни тарих магъаналы байрамына бек кёб адам джыйылгъан эди. КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашидни атындан джыйылгъанлагъа хошкелди КъЧР-ни Правительствосуну Председателини биринчи орунбасары Смаккуланы Дагир айтды.
«Бюгюн биз къарачай халкъ тарих джуртуна къайтханлы 69 джыл болгъанын белгилейбиз. Бу кюн, халкъ бирликни белгиси болуб, къарачай миллетни урунууну сюйген, джигер, тёзюмлю болгъаныны юлгюсюча, Къарачай-Черкесияны тарихине киргенди. Кёчгюнчюлюкню джылларында къарачайлыла бек уллу къыйынлыкъланы сынагъандыла. Мингле бла юйюрле туугъан джуртларындан зор бла кёчюрюлюб, юреннген джашау турмушларындан чыкъгъандыла. Алай болса да, къум тюзледе да бел къатдырыб, маданиятларын, тиллерин сакълагъандыла, тюзлюкге ышанмакълыкъларын тас этмей джашагъандыла. Алай бла 14 джылны узагъына. Ол ашхы умутлары бла туугъан джуртларына къайтхандыла, юйлю-кюнлю болгъандыла, бюгюнлюкде рахат джашайдыла.
Халкъыбыз джуртуна къайтханлы, 70 джыл чакълы бирни ичинде, къурау, джангырыу, ёсюм алыу дегенча, бек кёб иш этилгенди. Халкъыбыз, Джуртуна къайтхан бла къалмай, джангы джашау къурагъанды, ашхы адетлени джангыртханды, маданиятны кючейтгенди, къралны, республиканы да ёсюмюне уллу юлюш къошханды», – деди Смаккуланы Дагир.
Аны ызындан КъЧР-ни муфтийи Эриккенланы Мухаммат хаджи, джамагъат бирлешликлени эмда Миллетле арасы кенгешни келечилери да сёлешдиле. Ала да халкъ бирликни багъалата, бу кюнлеге дери келишиулюкню сакълаб, не уллу сынауладан да сый бла ётген ата-бабаларыбызгъа разы болгъанларын айтдыла.
Алгъышлауладан сора республикабызны белгили, джырчылары бла тепсеу къауумлары, джыйылгъан миллетге кёз ачдырдыла.

МАМЧУЛАНЫ Дина.