Алчакъланы Хаджи-Исмаилны къызы Къызбала джумушакъ сёзлю, татлы тилли эди. Келбетли, огъурлу, чырайлы таулу тиширыу акъыллы, сабыр сёлешгенди. Аны адамлыгъы, бет нюрю кесине илешдиргенлей тургъанды.
Башхалагъа къайгъыргъаны, аланы джетишимлерине къууаннганы, джарсыуларына къыйналгъаны халисини тамалы эди. Къызбала бир адамгъа къыджыраб, хыны этиб сёлешмегенди, бир адамны сёзюн этмегенди. Аны ючюн болур эди, адамла аны, сыйын мийик кёре, айтханын джерге тюшюрмей эдиле. Джашауну къыйын заманында, кёчгюнчюлюкню джылларында сабий болуб, уллула бла тенг ишлеб, гитче эгечи Фатима бла къарнашы Османны окъутханды. Алай бла, кеси 4-чю классдан сора окъур мадар табмагъанды. Алай болса да, китаб, журнал, газет окъугъанлай тургъанды.
Къызбала 1930-чу джыл Тёбен Тебердиде Алчакъланы Хаджи-Исмаилны урунууну сюйген, халкъны ашхы адетлерин, адебин, намысын багъалатхан джигер юйдегисинде туугъанды.
Атасы Хаджи-Исмаил назмугъа, джыргъа уста болгъанды. Уллу Аллахха баш ура, беш ууахты намазын да этгенлей тургъанды. Сары-Тюзню эл Советинде ишлегенди. Анасы Айшат динни иги билгенди. Адамлагъа юрете, сабийлерин тюз джолгъа сала, джамагъатны арасында сый, махтау табыб джашагъанды.
Къызбалагъа эки джыл болуб, атасы Хаджи-Исмаил юйдегиси бла Тёбен Тебердиден Сары-Тюз элге кёчюб келиб, джангы, келбетли джуртда юй салыб орналады. Заман бара, гитче къызчыкъгъа тогъуз джыл болуб, элни школуну ал башланнган классларына джюрюб башлайды. Джомакълы Къобанны бойнунда сабийчик юч классны бошаб, ойнай, джырлай тургъанлай, 1943-чю джыл, зорлукъну ачы джели джетиб, Къарачай халкъны Орта Азия бла Къазахстаннга кёчюредиле. Репрессияны заманында Алчакъланы Хаджи-Исмаил юй бийчеси Чораланы Айшат, сабийлери Къызбала, Фатима бла Къазахстанны Джамбул областыны «Биликуль» совхозуна тюшедиле. Башха къарачай юйдегилеча, бу юйюр былайда 14 джылны ичинде зорлукъну, артыкълыкъны азабын сынайды. Ол заманда Къызбала, сабий болса да, тюнюнде, тюшюнде да сейир джуртубузну ариу тауларын, Къобан сууну кёзюне кёргюзгенлей тургъанды.
Къазахстанны къум тюзлеринде Къызбала, башха талай къарачай сабийча, къарыууну джетгенине кёре совхозну уллу сабанларында гардошха, нартюхге, башха ёсюмлюклеге чага этиб, хансларын ариулаб, алагъа къарагъанды. Ёсюб, абадан болгъанында, таулу къызны совхозну 3-чю фермасына ишге кёчюредиле. Былайда да джигерликни юлгюсюн кёргюзеди.
Танг белги бергенлей, тенг къызлары бла, ёгюз арбалагъа миниб, бичен ызгъа барыб, дюрюлени джыйыб, сенек ауузланы арбалагъа джюклеб, ташыб скирдге ургъандыла. Къыш а биченни арбала бла фермалагъа ташыгъандыла. Къызбала кюн сайын танг атхандан къарангы ашхамгъа дери юлгюлю ишлегенди. Кюнлюк планын 130-140 процентге толтургъанды. Инджилсе да, тёзюб, чыдаб, ызына, Джуртуна, къайтыр мурат бла джашагъанды. Ол тенг къызы Токъланы Исмаилны къызы Чеккуланы Асият бла бирге, кече-кюн демей, кюрешгенди. Ала экиси да алчы орунланы алгъанлай тургъандыла. Кърал, джигер къызланы мийик джетишимлерин эсге ала, Къызбала бла Асиятны «Уллу Ата джурт къазауатны заманында джигер уруннганы ючюн» деген медалла бла саугъалагъанды. Джигер таулу къыз медалла андан сора да алгъанды.
Къызбала Джамбул областда «Куйбышев» атлы колхозда уруннган Лепшокъланы Алийни джашы Узеир бла джазыуун бир этеди. Джаш юйдегиге алгъы бурун къыз, ызы бла джаш тууады.
1957-чи джыл, эркинлик берилиб, бир сабийи къойнунда, экинчиси бешикде Къызбала баш иеси бла бирге, Элтаркъачха келиб тюшедиле. Талай джылдан ала Сары-Тюзге кёчедиле. Мында юйдегиге беш сабий тууады. Ол, 7 сабийге да къарай, юй джарлылыгъын да тындыра, элни тиширыулары бла бирге «Къая Тюбю» деген джерге чыгъыб, дырын джыйыб, гапынала этгенди. Алай бла, огъурлу ата бла ана юч джаш бла тёрт къызны, адебни-намысны, ашхы адетлени тамалында ёсдюрюб, баш билим бергендиле. Ала республиканы тюрлю-тюрлю санагъатларында ишлейдиле.
Къызбаланы 15 туудугъу барды, аладан туугъанла да джетиб келедиле.
Джигер урунууда, сабийле ёсдюрюуде да, ол атын махтау бла айтдыргъанды. Ауушханды, Аллахны рахматында болсун. Халкъыбызны аныча джигер тиширыулары махтаугъа тыйыншлыдыла.
Алчакъланы Хусеин.
