Огъары Малкъар элде, районубузда, республикабызда да Ахия аппаны танымагъан адам табылмаз десем, джангылмазма. Джюз джылында да – тири, акъылы толу сакъланыб, чамчы, оюнчу… Аскер къумачдан юсюне таб джарашхан галифе кёнчеги бла кёлеги, белинде уа – ариу ийленнген бугъа териден кеси этген белибауу.

Районну къайсы элинде болса да, дууаладан къалмагъанды, джууукъмуду, тюлмюдю – анга къарамагъанды. «Ёлгенни ашырыргъа керекди, бизни да бирле ашырырла», – деучен эди. Айтханы керти да болгъанды: аны асырагъан кюн джаназысына келгенлени саны санаусуз эди. Къабырланы буруууну ичине сыйынмай, халкъны асламысы аны тышында къалгъан эди…
Ахия аппа къыйынлыкъ кёрюр ючюн да къалмагъанды, кесин хорлатмагъанды ансы: биринчи юй бийчеси бла сабийлени ёсдюрюб, аланы юйдегили этиб, энди тынч-рахат джашайыкъ дегенлей, ол ауруб дуниясын ауушдурду. Джашау нёгерлеринден айырылгъан къарт кишилени асламысы, аланы кеслерини да джашаулары юзюлгенча болуб, кёл эталмай, тиширыуларыны ызларындан кетедиле. Биз хапарын айтхан аппа аллайладан тюл эди.
Былайда мен тиширыулагъа махтау салыргъа тыйыншлыгъа санайма: ала, къартлыкъларында баш иелери ёлгенликге, кеслерин бошламай, юйлерин, юслерин-башларын да тизгинли тута, джашаб турадыла…
Алай болса да, Ахия аппагъа къайтайыкъ. Джашау нёгерсиз иги кесек тургъанындан сора, юйюне хоншу элден джангыз джашагъан тиширыуну келтириб, зауукълу джашаб башлайды. Алай а аны джашауу да кёбге бармады: экинчи юй бийчесини да Ахия аппа бла турур заманы къысха болду… Алай бла, ол «къартлыгъынгда къатынынг ёлсюн!» деб айтылгъан къаргъышны ачылыгъын кесини башында эки кере сынагъанды. Аны да керти дуниягъа ашырыб, келинин (джангыз джашы талай джыл мындан алгъа дуниясын ауушдургъан эди), туудукъларын къыйнаргъа сюймей, кеси джашагъанды.
Айтханыбызча, Ахия аппа бир дууадан къалмай джюрюгенди. Ахияча къарт адам, ёлгенни джууукъларыны алларына келиб, къайгъы сёз бергени алагъа артыкъ асыу табдырады, джюреклерине бегирек сабырлыкъ салады. Ол кюн, джамагъатны арасында уллу сыйы болгъан адам ауушуб, аны дууасына элден, аны тышындан да кёб адам келди. Гузиланы Мухтар, уллу окъууу, терен билими, акъылы да болгъан джаш адам, келгенлеге дууа этдириб, зияратларын къабыл этерин Аллахдан тилеб, афендилик борчун тыйыншлысыча толтурады. Ахия аппаны, дууа борчундан къутулгъанлай, быллайда бек сыйлы джерге – афендини къатына – олтуртдула. Бизни асламыбыз (мен да аладанма) къайгъы сёзде кесибизни адебли джюрюталмайбыз: уллу сёлешебиз, даулашла огъуна къозгъайбыз, къайры, нек келгенибизни унутуб, кюлген да этебиз…
Нени юсюнден сёлешинмейди къайгъы сёзде: кюнню халындан башлаб, кърал тамадалагъа дери.
Былайгъа келишмеген, къургъакъ дауурла азыракъ болгъанларында, Ахия аппа: «Оллахий, бусагъатдагъы афендиле капекни да тутмайдыла, ма алгъын бар эдиле афендиле!» – деди. Алайдагъыла бары да Мухтаргъа къарадыла, ол не джууаб берлик болур дегенча. Афенди уа, джаш болса да, акъыллы адам, къартны айтханы аз да кёлюне тиймегенин билдире, былай айтды: «Хо, алгъын афендиле Меккягъа джаяу баргъандыла, джолда кёб заман айланнгандыла, кеслерича джолоучула бла танышхандыла, хапарлашхандыла, кёбню кёргендиле, кёб зат билгендиле. Бусагъатда хаджилик къылыргъа баргъанла самолётла, поездле, автобусла бла джетер джерлерине эрлай джетиб къаладыла».
Экинчи кюн эртденбла, келгенлеге дууа этдире, олтурады афенди. Арлакъда Ахия аппаны келе тургъанын эслеб, тынчлыкъсыз огъуна болду. Ол а келе келиб, биягъы Мухтарны къатына олтурду. Бюгюн да, шошуракъ кёзюуню сакълаб, аппа, бусагъатдагъы афендилени юслеринден тюнене айтханын къайтарды. Алайдагъыладан бири афендиге: «Аппаны сеннге бир кёлкъалдысы барды, туура эталмайды ансы. Сеннге былай не ючюн илиниб турады, нек сормайса аны?» – деди.
…Ашхам бола, Мухтар Ахия аппаны юйюне келди бусагъатдагъы афендилеге не дауу болгъанын билирге. Огъурлу къарт ушхууур ашай тура эди да, афендини аш къангагъа чакъырды. Аны юсюнде уа кенг табакъда ёрге къаланыб тылпыу эте тургъан эт, бир гоппанда джауу башын джылтырата тургъан исси шорпа, экинчиси уа джангы уюгъан джууурт айрандан толу. Афенди, аппаны къаты болгъанына да къарамай, ауузланалмады, кесине бираз шорпа къуюб, уртлады. Быллай ауур ашны Мухтар чалкъы чалгъанда огъуна ашаялмагъанды. Ол Ахиягъа: «Бу азыкъла кёреме сени джюзджыллыгъынгда да къанынгы къайнатыб, эр тынчлыгъынгы алыб тургъан…» – деди. Къонакъ джумушун белгилегенинде уа, Ахия анга былай айтды: «Мени ашыма сейир этгенча кёрюннгенсе, хар кюн азыгъым да былайды. Ушхууурда ауур аш ашама деген – бош хапарды, сюйюб ашай эсенг, къачан да аша, ол сеннге хата этмез. Сеннге дауум а буду: алгъын афендиле менича, юй бийчелери ёлюб, кеслери джангыз къалгъанлагъа келишген тиширыуну излеб, элде болмаса, башха элледе да соруулаб, келтириб къоя эдиле. Мен бусагъатда сёз нёгерсиз, юсюме-башыма къарагъан адамсыз болуб нек турама? Аурусам, айхай да, джашым, къызым да къарарла, алай а мен алагъа этими ачаргъа уяла, ала да менден джунчуй, тюз боллукъ тюлдю. Адамым болса, сабийлеге таяннганым да аз болур».
«Джюз джыллары толгъанда огъуна джашаудан къанмагъан, алда джылладан умутларын юзмеген, нечик онглу, ёхтем халкъды бизни халкъыбыз!» – деб оюмлады Мухтар афенди.

Темуккуланы Адил.
Огъары Малкъар эл.