Джерни юсюнде адамны джюрегин къыйнагъан, инджитген, анга къыйынлыкъ келтирген затла болуб къаладыла. Аланы бириди 1986-чы джыл арттотур (апрель) айны 26-да Чернобыль атом электростанцияны 4-чю энергоблогунда атом реакторну атылгъаны. Ол атом энергетиканы тарихинде уллу чарпыуланы бириди.

Эркишилик, джигитлик, джигерлик таныта, тюшген заранны кетерирге деб, Эресейни джер-джеринден алайгъа кёб адам баргъанды. Анда Къарачай-Черкес Республикадан да талай адам болгъанды. Кесини эркишилик борчун толтургъан, къралына, джуртуна, халкъына кертилик танытхан, башхалагъа болушууну энчи борч этген Ёзденланы Рамазанны джашы Магомет да аланы бириди.
Атасы Рамазан Уллу Ата джурт къазауатда, гитлерчи фашистле бла джигитлик танытыб сермеше, Ленинграддан Берлиннге дери джетгенди. Кёчгюнчюлюкде болгъан халкъына барыб, юйдегисин табыб, кесини адамларына да, башхалагъа да болушханды.
Магомет 1952-чи джыл Къыргъызияда Рамазанны джуртун, халкъын багъалатхан, миллетини ашхы адетлерин тамал этиб джашагъан юйдегисинде туугъанды. Кёчюрюлген халкълагъа эркинлик берилиб, ала туугъан джуртларына къайтханларында, Ёзденланы юйдегилери да Къарачай халкъ бла бирге Кавказгъа келеди. Ала Джёгетей Аягъы шахарда орналадыла. Магомет орта школну, техникумну да джетишимли бошайды. Андан сора, сыйлы борчун толтура, аскерге барыб, ол къуллугъун да махтау бла толтуруб, командирледен бюсюреу къагъытла алыб къайтады. Ол уллу Джагъанас карьерге ишге киреди. Тутхан ишин тыйыншлысыча толтургъанын кёрюб, аны организацияны инженери этиб саладыла. Ол къуллукъну толтургъан къыйын, ауур иш болса да, Магомет, къаджыкъмай, арымай-талмай алгъа бара, джетишимлеге ие болады.
Чернобылда уллу чарпыу болгъанындан сора, 1987-чи джыл андан тюшген заранны къоратыргъа деб, Эресейден джигит эркишиле джыйылыб, атом электростанциягъа баргъан сагъатда, Ёзденланы Магомет Къарачай-Черкесиядан алчыланы тизиминде болады. Ол заманда ары баргъанла кеслерини сагъышларын этмегендиле, Джуртубузгъа керекди деб, анга кертилик, сюймеклик танытыб баргъандыла. Магомет айтхандан, ол, дагъыда аныча джигитле, джумушну махтау бла толтура, иш этиб алагъа деб этилген кийимлени кийиб, алайыны мекямыны башында бир метр къалынлыгъы бла эриб къуюлгъан, адамны саулугъун къурутхан аман резинни ариулаб, аны джангыдан джабхандыла. Бир адам, тёзелгенине кёре, анда 5 – 30 минут туралгъанды. Кючлю, деу джашла, саулукъларын ууакъ-ууакъ тас этселе да, башхалагъа болуша, тутхан ишлерин аягъына дери джетдиргендиле. Андан къайтыб келгенден сора, Ёзден улуну «Союз «Чернобыль» России» деген организацияны регионал бёлюмюню тамадасы этиб саладыла. Кърал 2023-чю джыл ол организацияны джабады. Алай болса да, джигит улан андан бери Чернобылде болгъанлагъа, аланы юйдегилерине къарагъанлай, адамлагъа хайырын джукъдурур джанындан кюрешгенлей турады. Ол аны тышында саулай Эресей Халкъ фронтну регионал бёлюмюн къурагъанланы бириди. Джамагъатха болуша, СВО-да болгъанлагъа да терен эс бёлгенлей турады. Ары керекли материалланы, гуманитар болушлукъну табдырыргъа энчи юлюш къошады. 2025-чи джыл «Союз Чернобыльцев России» деген организацияны тамадасы аны Къарачай-Черкес Республикагъа болджалсыз келечи этиб иеди. Магомет, Чернобылда болгъанланы кереклилерине къарай, ол борчун да тамамлы толтурады.
Чернобылчыла школлада сабийле бла тюбешедиле, телевидение, радио бла сёлешиб, хапар айтадыла. Алагъа аталыб, эсгертме да салыннганды.
Магомет Къобанланы Муссаны къызы Байдымат бла джашауун бир этеди. Алагъа юч сабий тууады. Зухра Астрахандагъы медицина академияны тауусуб, «невролог» усталыкъ алыб чыкъгъанды. Бусагъатда Джёгетей Аягъы район поликлиникада ишлейди.
Эльмира Шимал Кавказ кърал технология академияны медицина институтун бошагъанды. Ол да неврологду, Джёгетей Аягъы районну поликлиникасыны тамадасы къуллукъну толтурады. Къызла экиси да врачла болуб, адамланы саулукъларын багъа, кёбледен разылыкъ табыб ишлейдиле.
Мурат МОСУ-ну бошагъанды, юристди, ол андан сора да, Шимал Кавказ кърал технология академияны тауусуб, инженер усталыкъ алгъанды. Бусагъатда полицияда ишлейди, майор чынны джюрютеди. Ол, законну, джорукъну излемин толтура, адамланы къоркъуусузлукъларын сакълай, тутхан ишин тыйыншлы дараджада баджарады.
Ёзден улуну юй бийчеси бла сабийлери анга учунмакълыкъ бергенлей турадыла.
Магомет баргъан джолунда мамырлыкъ, рахатлыкъ орун алыб турур ючюн, сууаблыкъ ишлени тыйыншлы къурай джашайды.

Лепшокъланы Хусеин.