Джердешлерибизни арасында «РСФСР-ни махтаулу артисти» деген ат эм биринчи берилген, «Эльбрус» деген джыр бла тепсеу кърал ансамблни къурагъан Магомет Аминович Джегутанов Къарачай-Черкесияны халкъларыны маданияты бла санатында огъур ыз къоюб кетгенди. Быйыл анга 100 джыл толлукъ эди.

Ол 1926-чы джыл алтотур (март) айны 4-де эски черкес эллени биринде, Хумарада, огъурлу юйдегиде туугъанды. Магометни тамада эгечи Дина «РСФСР-ни школуну махтаулу устазы» деген атны джюрютгенди, ол кёб заманны школда завуч болуб ишлегенди. Уллу къарнашы Хамид да элни биринчи профессионал устазларыны бири болгъанды…
Магомет сабий заманында огъуна черкес халкъны маданиятына, ёмюрледен келген адетлерине, айтыуларына, джигит нарт эпосуна терен эс бёлюб башлагъанды. Школда окъугъан джылларында сахна чыгъармачылыкъда фахмусун танытханды. Алай бла, элде шахтёрланы клубуна джюрюб тебрегенди. Ол клуб Хумарада эмда аны тёгерегиндеги элледе джашагъан миллетлени келечилерин бирикдиргенди. Анда черкес, орус, украин, гюрджю дагъыда башха макъамла согъулгъандыла. Артда Магомет Джегутановгъа миллетлени фольклорларын билгени бек джарагъанды.
Гитчелигинден Магомет акъылман къартла бла ёсгенди, ала черкеслилени бай фольклорларын – эски джырларын, айтыуларын, таурухларын – джашчыкъгъа сингдиргендиле. Санатха, артыкъсыз да миллет джырла бла тепсеулеге, сюймеклиги сабий заманында огъуна джаратылгъанды. Анасы Амида кеси, халкъ джырланы джырлаб, бешик джырла айтыб, фахмулу джашха аланы ёмюрлюкге сюйдюргенди.
Магомет Джегутановну биринчи насихатчысы орус тил бла адабиятдан устазы Мария Заболоцкая болгъанды. Ол, Магометни спектакллеге, вокал коллективлеге къошуб, аны фахмусун ачыкълагъанды.
Башха устаз Мария Темирова да, областда джарыкълыкъ ишлеге къошуб, Магометге джыр бла тепсеу санатха уллу сюймеклик сингдиргенди. Мария Темированы кючю бла 1943-чю джыл Джёгетей Аягъында олимпиадада Магомет «Чабан» деген белгили черкес джыр бла «Говорил мой папа…» деген украин джырны джырлаб, биринчи оруннга тыйыншлы болгъанды. Бёлек замандан элде джыр бла тепсеуню джаш тёлю ансамбли къуралгъанды, Магомет да аны солисти болгъанды.
Школну, аны ызы бла Къарачай шахарда рабфакны бошагъанындан сора, Магомет билимин ёсдюрюр, сынам алыр мурат бла областны ара шахарына кёчгенди. Магометни джыргъа, тепсеуге да терен фахмусу анда толу ачыкъланнганды.
1945-чи джыл областны джыр бла тепсеу ансамблин джангыдан ачханларында, Магомет аны балетмейстери, хор бла балетни солисти, суратлау джаны бла тамадасы болгъанды. Ол «Эльбрус» деген миллет ансамблни айнытыугъа уллу юлюш къошханды. Магомет Джегутанов фахмулу элчи джаш тепсеу-
чюле бла джырчыланы – Мухамед Махожевни, къобузчула Нанаш бла Куна Копсергеновланы, дауурбазчы Роман Шахабаевни дагъыда башхаланы – ансамблге келтиргенди. Ол кёзюуде ансамблге аны биринчи тамадасы, фронтдан къайтхан Исмаил Кармов, тепсеучю Хамид Батраков да къошулгъандыла.
Ансамбль джетишимле этсе да, аны коллективин къурау къазауатдан сора къыйын джыллагъа тюшгенди. Ол кёзюуде артистле чемерликлерин тозурагъан клублада кёргюзюб тургъандыла. Алай болса да, ишлерине толу берилген, санат бла маданиятха чексиз сюймекликлери болгъан артистле ол затла ючюн ишлерин джарсытмагъандыла.
1955-чи джыл Магомет Джегутановну КПСС-ге алгъандыла. Арадан эки джыл озгъанындан сора ол «Песня о партии от адыгского народа», «Песня о фестива-
ле» деген джырланы джазгъанды. Экинчи джыры ючюн Студентле бла джаш тёлюню бютеудуния фестивалына къошулургъа путёвка бла саугъаланнганды.
1957-чи джыл областны ансамбли Черкесия Эресейни къурамына киргенини 400-джыллыгъына аталыб Москвада бардырылгъан декадагъа къошулгъанды. Декаданы тамалында къуралгъан программаны, ансамблни чемерлигини, Къарачай-Черкесияны артистлерини усталыкъларыны юсюнден «Правда» газетде джазылгъан эди. Ол джыл огъуна РСФСР-ни Баш советини Президиумуну Указы бла, миллет санатны айнытыугъа уллу юлюш къошханы ючюн, Магомет Джегутановгъа «РСФСР-ни махтаулу артисти» деген ат берилгенди. Чертиб айтханда, ансамблни биринчи программасына бизни областда джашагъан миллетлени барыны да джырлары бла тепсеулери киргендиле.
Кишини акъылында-эсинде болмай тургъанлай, 1959-чу джыл белгили ансамблни джабаргъа деб оноу этилгенди. Алай а, бир джылдан 20 адамы болгъан джангы ансамбль къураргъа эркинлик берилгенди. Ол джумуш Магомет Джегутановну бойнуна салыннганды. Къысха заманны ичинде ол ансамблни аякъ юсюне салгъанды. Ансамбль Кавказда, аны тышында да атын махтау бла айтдырыб тургъанды…
Ай медет, фахмулу артист 60 джылында дуниясын ауушдургъанды. Къарачай-Черкесияда «Эльбрус» деген кърал ансамблни къурагъан, КъЧАО-да «РСФСР-ни махтаулу артисти» атны биринчи алгъан Магомет Джегутановгъа республиканы ара шахарында эсгертме салыннганды. Аны 100-джыллыгъына атаб, Байрамукъланы Халиматны атын джюрютген кърал миллет библиотеканы адабият бла санат бёлюмю, «В вихре танца» деб, кёрмюч къурагъанды. Аны аты миллетни эсинде турады, ол джаш тёлюге юлгюдю.

АБИДОКОВА Люсана.
«Черкес хэку» газет.