Бу сёзлени белгили абаза композитор, музыковед, фольклорист Галина Гожева кесини юсюнден айтханды. Бютеу джашауун халкъ тартыуланы, джыр эмда тепсеу макъамланы джыйыугъа, белгили этиуге атагъан Галина Гожева абазалыланы халкъ музыка маданиятларын сакълаугъа уллу юлюш къошханды.
Сёзсюз да, аны музыкагъа сюймеклиги сабийлигинде башланнганды. Туугъан эли Псыжда анасы Лёля бла къарт анасы Джухиль белгили къобузчула болгъандыла.
– Сабий заманымда къобузну сюймей эдим, аны бир кере да къолума алмагъанма. Бизге къонакъгъа ким келсе да, анама къобуз согъарын, мени да тепсерими тилей эди. Мен бир да уялчакъ эдим, мюйюшге къысылыб, кёзге илинмезге кюреше эдим, – деб эсине тюшюреди Галина.
Школну бошагъанындан сора Галина педагогика училищеге киргенди. Урунуу джолун туугъан элинде ал башланнган классланы устазы болуб башлагъанды. Бёлек замандан область драма театрны актёру, Апсуа элчи Абрек-Заур Гожев бла джазыуун бир этгенди.
1964-чю джыл Къарачай-Черкесиягъа абхаз композитор, Сухумиде музыка школну директору Алексей Чичба келиб, абазалыланы арасында фахмулу джаш адамла излегенди. Анга Апсуа элде Гожевлени юйлерине барыргъа теджегендиле. Алексей Чичба: «Сен музыканы терен сезесе, аны къураргъа юренирге керексе», – деб, джаш тиширыуну кёллендиргенди. Галинаны баш иесине да Сухумиде кърал театрны актёру бол дегенди. Алай бла, Гожевле, акъылларында-
эслеринде болмай тургъанлай, къуралыб, къызлары Мадинаны да къарт анагъа къоюб, Абхазиягъа кетгендиле. Экиси да Сухумиде музыка училищени теория-композитор бёлюмюню студентлери болгъандыла.
Училищеде Галина эки джылны ичинде ноталагъа юреннгенди. Аны бла бирге училищени дирижёр-хор бёлюмюне окъургъа да киргенди. Студент джылларында духовой оркестрге «Марш мотоболистов» музыка чыгъарманы, «Ожидание» джырны (сёзлерин кеси джазгъанды), Шахимби Физиковну сёзлерине «Лётчики», «Твои синие глаза», «Жду тебя»; Джемуладин Лагучевни сёзлерине «Встреча» джырланы макъамларын джазгъанды. Кесини диплом ишинде уа Галина абаза поэт Калимурза Джегутановну «Абазашта» деген назмусуна макъам салыб, Сухумиде музыка училищени хору симфония оркестр бла джырлагъанды. Анга автор кеси дирижёрлукъ этгенди.
Экзаменде комиссия джаш композиторну ишине уллу багъа бергенди. Комиссияны председатели Андрей Баланчивадзе Галинаны Тбилисиде консерваториягъа чакъыргъанды. Аны айтханын джаратса да, Галина, тиширыуча юйдегисин сайлаб, туугъан джуртуна къайтханды. Ол кёзюуде Гожевлени экинчи сабийлери Анзор да туугъанды. Галина Къарачай-Черкес музыка училищеде методист болуб ишлегенди. Ызы бла, баш иесини, училищени ол замандагъы директору Абрек-Заур Гожевни, тилеги бла къобуз согъаргъа юретген класс къурагъанды.
1971-чи джыл Галинаны «Мелодии Абазашты» деген ат бла абаза поэтлени назмуларына джазылгъан джырладан къуралгъан биринчи автор джыйым китабы (сборник) чыкъгъанды. 1979-чу джыл Галина абаза авторланы джырларындан къуралгъан джыйым китабны чыгъаргъанды, ары кесини джырлары да киргендиле. Ол хрестоматиялада «Юный гармонист», «Апхьарца» («Гармоника») бёлюмлени авторуду. Композитор 40-дан аслам макъам къурагъанды. Ала халкъны ауузунда айланадыла.
– 80-чы джыллада джергили композиторла белгили хормейстер Мусса Ионов башчылыкъ этген Къарачай-Черкес область радиону хору бла байламлылыкъ джюрюте эдиле. Къралда перестройка башланыб, хор чачылгъанында, барыбыз да бек къыйналгъан эдик. Алай болса да, бош олтуруб турургъа джарамайды да. Мен фахмулу поэтлерибизни бири Али Ионов бла бирге ишлерге изледим, нек десегиз, аны назмуларына макъам салгъан тынчды. Биз къурагъан чам-накъырда джырланы адамла джаратхандыла, – дейди ол.
Галина Гожеваны уллу джетишимлерини бирине халкъ макъамланы ноталарын басмалагъанын, уста къобузчуланы хазырлагъанын санаргъа боллукъду. Бюгюнлюкде ол къобузчула кеслери да джаш тёлюню юретедиле, джырла джазадыла, устазларын сюйюб сагъынадыла.
2015-чи джыл Къарачай-Черкесияны миллетлерини халкъ къобузгъа джараулу джырла бла макъамланы ноталары джазылгъан «Музыкой душа моя согрета» деген джыйым китабны чыгъарыб, Галина Беслановна ашхы иш этгенди. Ол «Алашара» деген халкъла арасы бирлешликни президенти Мусса Экзековгъа, табышлылыкъ иш бла кюрешген Назымби Тлисовгъа, китабны чыгъарыргъа болушханлары ючюн, разылыгъын билдиреди. Ол китаб аны джашауунда эм магъаналы иш болгъаннга санайды.
– Бюгюнлюкде абаза музыканы джыйгъан фольклористле джокъдула. Талай джыл ётсе, бизни эртдеги тепсеу макъамларыбыз тас болуб кетерге боллукъдула. Алай болмаз ючюн, музыка хазнабызны сакъларгъа керекбиз, – дейди Галина.
Кёб болмай Галина Гожева кесини 85-джыллыгъын белгилегенди. Ол алкъын тириди, энтда джангы джырла джазаргъа мурат этеди. Биз анга узакъ ёмюр теджейбиз, этген муратларынг толсунла дейбиз. Абаза халкъ музыканы сакълаугъа уллу къыйын салгъаны ючюн абазалыла Галинагъа бек разыдыла.
КУМУКОВА Хаджат.
«Абазашта» газет.
