Арттотур (апрель) айны 8-де Къарачай-Черкес кърал университетде Алийланы Чорнаны джашы Солтанны «Къарачай халкъны нарт сëзлери» деген китабыны презентациясы ëтдю. Ол белгили фольклористни, Къарачай-Черкесияны санатларыны махтаулу къуллукъчусу, КъЧКъУ-ну сыйлы доктору Алийланы Чорнаны джашы Солтанны 100-джыллыгъына аталгъан эди.

Анга Къарачай-Черкесияны ана тилледен устазлары, КъЧР-ни Миллет ишлерини, кëбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосуну, республикан китаб басманы, джамагъат бирлешликлени келечилери, библиотекада ишлегенле, студентле эмда КъЧКъУ-ну къуллукъчулары къошулгъан эдиле. Алайгъа сыйлы къонакъла Къабарты-Малкъардан да келген эдиле – Эресейчи Илмула академияны Къабарты-Малкъарда илму аралыгъыны эмда Къартланы советини келечилери.
Джыйылгъанланы алларында Алийланы Умарны атын джюрютген КъЧКъУ-ну ректоруну борчларын толтургъан Ëзденланы Ахматны джашы Умар, КъЧР-ни Миллет ишлерини, кëбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосуну къуллукъчусу Аджиланы Казбекни джашы Руслан, «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни башчысыны орунбасары Боташланы Дауутну джашы Сулайман, Алийланы Чорнаны джашы Али-Мурат, Солтанны къарнашы, хошкелди сëзлерин айтдыла.
КъЧКъУ-ну Джаш тёлюню башламчылыкъ бла джамагъат коммуникацияларыны управлениесини тамадасы Багъатырланы Расул Алийланы Солтанны джашау, илму-тинтиу эмда чыгъармачылыкь джолуну юсюнден доклад этди. Ызы бла КъЧКъУ-ну къуллукъчулары, Алийланы Солтанны иги таныгъанла, биргесине ишлеб тургъанла бир аууздан аны, кишиде болмагъанча, терен акъыллылыгъын, миллетин кемсиз сюйгенин, ишге берилгенин, къарачай халкъны тин байлыгъын бек сыйлагъан бла къалмай, сабийлик кюнюнден башлаб, халкъда джюрюген нарт сëзлени, айтыуланы, не тюрлю хыйсабха тюшсе да, джазыб джыйгъанлай тургъанын айтдыла. Аны тышында, миллетине къайгъыргъанлай, инджилгеннге болушханлай тургъанын, сëзю ëтерча айта билгенин чертдиле.
Алий улуну китабына 30 минг чакълы нарт сëз бла айтыула киргендиле. Дунияны башында нарт сёзле бла айтыуладан къуралгъан эм уллу джыйым китабланы бириди бу. Аны ичине кирген нарт сëзлени, айтыуланы къаджыкъмай джыйыугъа Алийланы Солтан джашаууну 73 джылын бергенди.
Китабха нарт сëзле бла айтыуланы тышында, китабны редактору Ëзденланы Аубекирни джашы Таусолтан джарашдырыб, 900 унутулгъан, тилибизде джюрюмеген неда аз джюрюген сëзледен къуралгъан сëзлюк киргени да, аны магъана дараджасын бютюн да бек кëлтюреди.
Китабны Алийланы Умарны атын джюрютген Къарачай-Черкес кърал университетни редакцион-чыгъармачылыкъ советини оноуу, «Къарачай – алан халкъ» бирлешликни тилеги, КъЧР-ни Миллет ишлени, кëбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосуну кëлтюргючлюгю бла Къарачай-Черкес китаб басма чыгъаргъанды.
– Китабны чыкъгъаны Эресейни халкъларыны маданиятларыны тамырлары терен, бай болгъанын, аланы сакълаугъа, ëсюмлерине эс бëлюннгенин чертеди. Тин хазнабызгъа да уллу къошумчулукъ этген бла бирге, ëсюб келген тëлюню ол байлыкъ бла танышдырыб, къысха, чемер сëзню дараджасын билирге, ëмюрлени теренинден келген тин хазнабызгъа, адетлерибизге, адеблерибизге, тарихибизге сый, хурмет берирге чакъырады. Бютюн да бек, быйыл Эресейни халкъларыны бирлигини, КъЧР-ни миллетлерини бир иннетлигини эмда тин байлыгъын сакълауну джылы деб баямланнганы ючюн, магъанасы теренди, – деб чертди университетни ректоруну борчларын толтургъан Ëзденланы Ахматны джашы Умар. – «Къарачай халкъны нарт сëзлери» деген китаб алимледен, студентледен башлаб, школда сохталагъа, ана тиллерин билирге сабийлерин айландырыргъа излеген адамлагъа дери джораланыб, чыкъгъанды. Китаб ана тилни окъутхан устазлагъа, не аз да кесини ëз тилин багъалатхан, ол тилде сëлешген адамлагъа хайырын келтирлик зат болуб къошуллугъу хакъды. Бизни миллетде «Иги сёз – ат багъасы» деген айтыу халкъны нарт сёзлери тёлюден тёлюге джашау сынам бла туууб келгенлерини кертиликлерин насихатлыкъ дараджалары болгъанын ачыкълайды. Ол себебден быллай китаб эртде чыгъаргъа керек эди.
Джыйылыуну аллындан ахырына дери китабны редактору, университетни ректоратында кенгешчи Ëзденланы Аубекирни джашы Таусолтан (модератор) ариу бардырды. Хар сахнагъа чыгъыб сëлешген китабны айбатлыгъын, таб джарашдырылгъанын, адамлагъа джарарыгъын айтхан бла къалмай, Алийланы Солтан бла къачан, къалай тюбегенлерин, ол тенгликни къалай багъалата, тута билгенин, аны адамлыгъын, берген сëзюне ажымсыз толу болуучусун чертиб, юлгюле келтириб, джыйылгъан миллетни аны халиси бла, энчи шартлары бла, авторгъа керти хурмет бергенлерин билдире, шагъырей этдиле.
Окъулгъан докладла, эсге тюшюрюуле, оюн-чам бла алмашына, джыйылгъан адамланы, келген къонакъланы бирин да сансызлыкъгъа бëлемеди. Сахнагъа Ëзденланы Робертни поэтледен (Шыдакъланы Зарима, Тебуланы Салимат, Орусланы Халимат) къуралгъан командасы чыгъыб, нарт сëзлени тамалларында кëзюу-кëзюу тëрттизгинле, ызы бла айтышларын «тиздиле», ахырында Роберт къыл къобузда солуб, джырлады. Залда адамла харс ургъанларын тохтатмай, бу къауумгъа джюрек разылыкъларын билдириб турдула.
Эресейни махтаулу артисти, Къарачай-Черкесияны эмда Къабарты-Малкъарны халкъ артисти, КъЧР-ни махтаулу артисти Алийланы Хорлам чыгъыб, ачыкъ, кючлю ауазы бла къобузсуз эжиусюз джырлаб тебрегенлей, саулай зал ëрге къобуб, харс уруб турду.
КъЧР-ни Миллет ишлерини, кëбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосуну Хурмет грамоталары бла университетни къуллукъчулары: Ëзденланы Ахматны джашы Умар, Ëзденланы Аубекирни джашы Таусолтан, Хапаланы Магомедни къызы Светлана, Алийланы Тамара, Токъланы Фатима дагъыда талай адам, Алийланы Чорнаны джашы Солтанны китабын чыгъарыугъа уллу къыйынлары киргени ючюн, саугъаландыла. Ызы бла «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни Хурмет грамоталары бла эмда университетни Бюсюреу къагъытлары бла да бир къауум адам саугъаланды. Джыйылыугъа къошулгъанланы бири да къалмай, «Къарачай халкъны нарт сëзлери» деген китабдан юлюшлю болдула. Ол китабланы барыны да ал бетлеринде авторну, Алийланы Чорнаны джашы Солтанны, энчи тамгъасы (экслибрис) салыныб, ол ёмюрлюкге хар адамны эсинде къалырча саугъа болду.

Тебуланы Салимат.