Миллетибизни ата-бабадан келген ашхы адетлерин сакълаб, мамыр джашау орун алыб турур ючюн кюреше, фахму, билим кючю кёбню джарытхан ашхы уланланы бири эди Хасанланы Ибрагимни джашы Билял. Таулу джаш, джюрек джылыуун халкъына джая, алгъа учуна, джуртуна ашхылыкъ келтире джашай эди.

Ол 1934-чю джыл эндреуюк (декабрь) айны 20-да Нарсана шахарда Ибрагимни адебни, намысны мийикде тутхан, джигер урунууну багъалатхан юйдегисинде туугъанды. Юйдеги Гитче Къарачай районну Конхуторунда (бусагъатда Конзавод) джашагъанды. Билял сабий заманда халкъыбызны Орта Азия бла Къазахстаннга кёчюредиле. Ибрагимни юйдегиси Къазахстаннга тюшеди. Билял анда школгъа джюрюб, иги окъуйду. Аны фахмусу ачыла, уллу класслада адабият бла, тарих бла артыкъ бек кюрешеди. Белгили поэтлени, джазыучуланы чыгъармаларын окъуб, азбар этиб, бу джаны бла талай иш джазады. Орта школну бошагъандан сора, Къазах кърал эл мюлк институтха тюшюб, аны «Электрификация сельского хозяйства» деген факультетин тауусуб, инженер-электрик усталыкъ алыб чыгъады. Кёчюрюлген халкълагъа джуртларына къайтыргъа эркинлик берилгенинде, къарачайлыла да Кавказгъа къайтадыла. Ибрагимни юйдегиси Ючкекеннге келеди. Билял урунуу джолун Невинномысск шахарда башлайды. Ол, электромонтёр болуб, тутхан ишине тири джюрюш бериб, атын айтдырады. Аны 2 джылдан Гитче Къарачай районну Ючкекен элинде кырпыч заводха баш инженер этиб саладыла. Ол, заводну ишин мийик дараджада къураб, производствогъа джангы затла киргизиб, къолундан келгенни этиб кюрешеди. Билялны заводну директоруну орунбасары, андан сора директору этедиле. Хасан улу заводну атын кенгнге белгили этеди, анда чыгъарылгъан продукцияны агъачлылыгъы ёседи. Фахмулу, билимли, сынамлы джаш устаны Къарачай шахарда конденсаторла этген заводха директорну орунбасары этиб кёчюредиле, ызы бла заводну директору этедиле. Заман бара, кърал электрон заводланы бирикдириб «Микрокомпонент» ПО-ну къурагъанында Билялны аны директоруну орунбасары, артдан баш директору этедиле. Ол алайда 30 джылдан аслам заманны ишлейди. Заводну ишине тири джюрюш бериб, атын махтау бла айтдырады. Артыкъсыз да 9-чу, 10-чу бешджыллыкълада электрон техниканы затларын кёб чыгъаргъандан сора да, уллу промышленность къурулуш бардырылыб, адамла джашарыкъ кёб фатарлы юйле, объектле хайырланыугъа бериледиле. Аны тышында Къарачай шахарны шимал джанында джангы завод ишленеди. Бир кесек джылны ичинде джангы заводну кёб объекти хайырланыугъа бериледи. Аны тышында 210 фатары болгъан юч юйню къурулушу толу битеди. Аланы биринде стоматология бла аптека болады. Андан сора 280 орну болгъан сабий сад ишленеди.
Билял, быллай мийик джетишимлеге ие болгъан бла биргелей, иш орунланы 3 къатха, прозводствону 9 кереге ёсдюреди. Коллектив биригиб, джууаблылыгъын терен сезиб, ишге тири джюрюш береди. Беш джылны ичинде производствону объёму 300-350 процентге ёседи.
Предприятие джангы оборудование бла баджарылады, технология дараджасы ёседи. Ол электрон техника затла чыгъарыб, кенгнге белгили болады. Предприятиени джетишимлери мийик дараджагъа чыгъадыла. Ол Махтау къангагъа салыннганлай турады. СССР-ни электрон промышленностуну предприятиелерини арасында Бютеусоюз социалист эришиуледе сыйлы орунланы алады. Коллектив кёб кърал саугъагъа тыйыншлы болады, ишчилени арасында орденле, медалла, башха саугъала алгъанла кёб боладыла.
Хасан улу «Къарачай-Черкес Республиканы промышленностуну махтаулу къуллукъчусу» деген сыйлы атны джюрютгенди.
Билял кесини фахмусун, билимин джамагъат ишлеге джоралаб, халкъыны тарихин тинтиу бла да кюрешгенди. Кёб китаб окъугъанды, джазгъан да этгенди. Алай бла, талай китаб чыгъаргъанды. «Ещё раз про Карачай» деген китабында тилни тинтиб, этнос къалай къуралгъанын хапарлайды. «Собеседование» деген чыгъармасында орус адабиятны классика чыгъармаларыны юслеринден айтады. «Хазарская летопись» деген чыгъармасы хазарланы заманында джазгъанланы ишлерин тинтиуге, халкъны тарихине, къарачай-малкъар халкъны белгили уланы Къарчагъа, аны нёгерлерине, ала бурун заманда «Бирсил Къарачай» деб республика къурагъанларына аталады. Аны дагъыда бардыла тарих бла байламлы башха чыгъармалары. Ол къарачай халкъны тарих-маданият хазнасын сакъларгъа да энчи юлюш къошханды. Фахмулу таулу джаш, халкъны ауузунда джюрюген халкъ айтыуланы, нарт сёзлени, афоризмлени, «къанатлы сёзлени» джыйыб, сёлешген сагъатда аланы хайырландыргъанлай тургъанды. Ол тукъумну тамадасы болуб да, аны тарихине терен эс бёлюб, ёсерине энчи юлюш къошуб, бу джаны бла да кёб иш бардыргъанды.
Къарачай джамагъат бирлешликлени къурамларында болуб, Пилял джамагъат ишлеге да тири къошулгъанды. «Къарачай халкъ тёре» деген Къарачай-Черкес регионал джамагъат бирлешликни алгъы бурун тамадасыны орунбасары, информацион-аналитика секторуну ишине да джууаблы болгъанды. Артдан къарачай халкъны «Алан», «Джамагъат», «Къарачай халкъ тёре», «Конгресс карачаевского народа» деген джамагъат бирлешликлени Бирикдирген советини тамадаларыны бири болгъанды. Ол тюзлюк тутуб джашаргъа тырмашхан адам, халкъына не джаны бла да, халал къуллукъ этиб кюрешгенди.
Хасанланы Билял 2021-чи джыл ауушханды, Аллахны рахматында болсун. Къарачай халкъны конгресси аны юсюнден талай ашхы сёз джазгъанды. Билялны 88 джылында джашаудан кетгенини, ол Къарачай-Черкесияны промышленность санагъатында уллу къуллукъланы толтуруб тургъаныны, Къарачай шахарда конденсаторла этген заводну баш директору болуб, этген мийик джетишимлерини, Къарачай-Черкесияны «Къарачай халкъ тёре» деген регионал джамагъат бирлешликни учредителлерини бири болгъаныны, Къарачай халкъны конгрессини Ара советини, Къартларыны советини къурамларына киргенини, аны адамлыгъыны, ишленмеклигини, джигерлигини, эркишилигини, адамлагъа терен къайгъырыб кюрешгенини, халкъына халал къуллукъ этгенини, халкъланы арасында къарнаш шохлукъну кючюн бегитиб тургъаныны, башха ашхы затларыны юсюнден айтханды.
Ол, таза сезимли, чомарт джюрекли таулу, адамланы ишлерин сюйюб эте, алагъа хар заманда къайгъыргъанлай, болушханлай тургъанды.

Лепшокъланы Хусеин.