Джаулукъ

– Акка, «Тиширыуну джаулугъу къанлы джауну шох этер» деген айтыуну магъанасы неди? Керти да джаулукъну аллай бир кючю болурму?
– Бала, бу керти ашхы адетлерибизни бириди. Магъанасы уа эркиши тиширыуну намысын сыйлагъанындады. Адетибизде сый, намыс джашаудан, джандан багъалыды. «Намысынгы джойгъандан эсе, ёлгенинг ашхыды», – дегенди нарт къарачайлы. Ненча тюрлю элберибиз, къаллай бир нарт сёзюбюз барды аны юсюнден – хар бири бирер далил намысыбызны тутаргъа, сыйыбызны тюшюрмезге кереклисине. Халкъыбыз джумушакъ, джарашыулу, кечимли, тёзюмлю халкъды. Дуниягъа белгилиди алайлыгъы «къарачайчылыкъ» деген адетибиз бла. Алай а чырт кечим, тёзюм салмагъанды закий халкъым тиширыуну сыйын, намысын тюшюрген сёзге, ишге, чурумгъа. Ол бедишге къалгъан адамны «къара багъанагъа» байлагъандыла, эл-джамагъат ирият берирча, саулай юйюрю бла элден къыстагъандыла, таб, джамагъат, тёре чыгъаргъан бегим ёлюм болургъа да болгъанды. Адетибизде намыс сакълаугъа эркиши джууаблыды.
Сорууунгу джууабыны джарымындан кёбюн ачыкъладыкъ, джашко. Энди джаулукъ къалай тыялады эки къызгъан джюрекни, не ёлтюрейим, не ёлейим деб, сермеше тургъан джашланы? Биягъы намысды къызгъан джюреклени сууутхан, джашланы да джууаш этген. Таулуну бёркю аны эркиши сыйын кёргюзгенча, джаулукъ да тиширыуну намысын джакълайды. Таулу къыз джаулугъун башындан тешиб, ол союша тургъанланы араларына атса, ол уруш тохтаргъа керекди. Намыс, ырыз этгенден эркишиле бери айланыб джаулукъну иесини бетине да къараялмагъандыла…
Сыйы-сыры болгъан эркиши тиширыуну тилегин толтурмай къоймаз, сермеш тохтасын, къан тёгюлмесин деб, атханды ол башын былайгъа. Сора, къайсы таулу этмез хатер тиширыугъа? Аны намысын къаллай бир сыйласа, таулуну кесини да сыйы аллай бир мийик боллукъду. Нарт къарачайлы тиширыуну сыйын, намысын бек сакълагъанды, джакълагъанды. Аны ючюн ёсдюре болур эди таулу ана сыйлысырлы балала…

ИЖАЛАНЫ Фатима.