Бир къауумла бютеу джашауларын алгъан усталыкълары бла ишлегенлей ашырадыла, бирлени уа усталыкъларындан кенгде къояды джазыу. Сабийлеге математикадан дерс берирге деб баш билим алыб чыкъгъан сагъатында эсинде да джокъ эди Шаманланы Медиханы (джандетли боллукъ) усталыгъындан кенгде къалыргъа, бютеу джашауун чыгъармачылыкъ иш бла байламлы этерге.

Школда орун ачылгъынчы бир кесек мында ишлей турайым деб, радиогъа келгени бла, чыгъармачылыкъ ишни джаратыб, биргесине ишлегенле, тамадасы да ишден кетерин излемегенлери себебли, былайда къалады. Къалгъаны бла къыркъ джылгъа джууукъну урунады журналистикада. Тюз уруннган бла къалмай, сыйгъа, махтаугъа, мийик кёргюзюмлеге ие болады. Эресей Федерацияны Джазыучуларыны союзуна кирген, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ джазыучусу, Къарачай-Черкес республиканы махтаулу журналисти, радио бла телевидениени айырмасы, талай китабны чыгъаргъан, «Айтуугъан – Къарчаны къызы» деген Къарачайда биринчи балетни либреттосун джазгъан Шаманланы Медиха республикабызны тин байлыгъына уллу юлюш къошханды.
Муслиман борчун толтургъанына уа неден да бек къууана эди Медиха хаджи. Хаджилик къылыб келиб, сый бла джюрютгенди сыйлы атны.
Къарачай джуртуна къайтыб келгени бла, 1957-чи джыл, къуралады беш тилде бериулени бардыргъан радио. Арадан эки-юч джыл ётюб, ма ол кёзюуледе келеди Медиха да ишге – эм къыйын, эм джууаблы кёзюуледе. Къайсы ишни да тамалын салгъан къыйын болады. Алай бла, Шаманланы Медиха, радио джангы къуралгъан сагъатда келиб, кеси джаш тёлюге аталгъан бериуле къураб, андан башлагъан эди чыгъармачылыкъ ишин. 1961-чи джылдан 1998-чи джылгъа дери уруннганды радиода. Тюз корреспон­дентден башлаб, къарачай редакцияны башчысы болуб отуз джылны ишлегенди. Анча джылны ичине республикабызны хар шахарында, хар элинде болгъанды. Джюзле бла, мингле бла адамла бла тюбешиб, махтаугъа, сыйгъа тыйыншлы адамланы юслеринден бериуле къурагъанды. Эм тыйыншлыланы юсюнден бериулени радиону фондунда сакъланырча этгенди. Бюгюнлюкде Медиханы фондха къоюб кетген чыгъармалары бла
хайырланнганлай турадыла радиода ишлеген журналистле. Аны къазауатда, урунууда этген джигитликлери ючюн ёчле алгъан адамларыбызны, адамлыкъны юлгюсюн кёргюзген ахлуларыбызны юслеринден къурагъан бериулери энчи орун аладыла фондда.
Шаманланы Медиха, Чернобылда АЭС атылыб, алайда джашагъан миллетге, ары баргъан аскерчи джашлагъа къоркъуу болгъан сагъатда, журналистча барыб, болумну кеси кёзю бла кёрюб, хапар айтханды бериулеринде. Джашлагъа эс табдыргъанды, сагъайыб тургъан джамагъатха кёл бергенди.
Медиха джуртха сюймекликни танытхан кёб бериу къурагъанды. Нени юсюнден джарашдырса да бериуню, адамлыкъды адамны баш байлыгъы, адеб-намыс бла согъулургъа керекди ич ёзеги, деген оюмну айтханлай тургъанды.
Фахмулу композиторубуз Къочхарланы Марат музыкасын, Шаманланы Медиха либреттосун джазыб, миллетибизде, таб, Шимал Кавказда да, биринчи болуб, балет салгъандыла. Краснодарны опера бла балет театры келиб, аны бизни республикада драма театрда кёргюзгенлеринде, миллетибизни джуртуна къайтханыны 50-джыллыгъына атаб, олтуруб къарагъанла чакълы бир бар эдиле сирелиб къарагъанла да. Бек уллу магъанасы болгъан чыгъарма къошулгъанды тин хазнабызгъа.
Медиха хар къуру да ишленмекликге, адебге, намысха, адамлыкъгъа уллу магъана бергенди чыгъармаларында – бериулеринде, джырларында, джашауда да. Анга шагъатлыкъ этедиле «Адамлыкъ» деген джырны сёзлери. Ол джыргъа Къочхарланы Марат макъам салгъанды, биринчи Ёзденланы Парисбий джырлагъанды. Энди уа, джырны магъанасын джаратыб, кёбле джырлайдыла.
Шаманланы Медиханы назмуларына Къочхарланы Марат, Болурланы Люба эмда башхала макъамла салыб, бек кёб джыр сакъланады радиону фондунда, адамла­ны эслеринде. Бюгюннгю джырчыладан кёбле хайырландырадыла ол джырланы. Кеслерини да сёзлери джашауну хар заманына, халына келишедиле – назик сезимлени суратлагъанла, ишленмекликни, адебни-намысны багъалатханла, джашауну сюерге юретгенле, тюз джолну кёргюзгенле, адамлыкъны байракъ этгенле…
Аны къазауатда, урунууда джигитлик танытхан адамларыбызны, адамлыкъны юлгюсюн кёргюзген ахлуларыбызны юслеринден къурагъан бериулери энчи орун аладыла архивде. Онглу джердешлерибизни: Армияны генералы Семенланы Владимирни, Къарачай-Черкесияны облисполкомуну алгъыннгы председатели болуб тургъан, эки къазауатны да ветераны Боташланы Магометни юслеринден джазгъан китабларыны тарих магъаналары бек уллуду. Кёчгюнчюлюкню азабын сынагъан адамларыбызны юслеринден, аланы эсге тюшюрюулерин китаб этиб, «Победившие судьбу» деген аты бла орус тилде чыгъаргъанды. «Насыбны башы намысды» деген адамлыкъ шартланы юсюнден китабы бютюн да белгилиди окъуучугъа. Хар сёзю джашауда джаш адамлагъа джол кёргюзюрюк чыракъды. Юйдеги энди къурарыкъ джашлагъа, къызлагъа джораланнган оюмла бардыла китабда. Мектебледе абадан класслада, башха окъуу заведениеледе окъугъан джаш тёлю шагъырей болса тыйыншлыды бу чыгъарма бла. «Ариу сёзде ауруу джокъ» дегенлей, ариу сёзге чомартлыкъ этер амалтын, къаллай бир джарсыйдыла адамла…
Шаманланы Медиха кесини чыгъармачылыкъ ишде сынамын кёб джаш адамгъа бергенди. Кёблеге устазлыкъ этгенди. Джазгъанын къоймагъанлай, джамагъат ишлеге да къошулгъанлай тургъанды. Миллетини, республикасыны джазыууна ёмюрде да сансыз болмагъанды. Кесини юйдегиси да бу республикада, миллетини ичинде джашайды. Медиха баш иеси Шаманланы Азрет (джандетли боллукъ) бла юч сабийни ёсдюргендиле: Борис (джандетли болсун), Люаза, Казим. Ючюсюн да окъутуб, юйдегили этгендиле.
Юйдегисинден да къууанса, иши бла да айтылса, Шаманланы Медиха хаджи кеси джазгъанлай, ол болур керти насыб адамгъа...

«Насыбынгы табалдынгмы, муратынга джеталдынгмы?» –
Деб соралла, тюбеселе, тенглерим.
Ол соруугъа джууаб бермей, ышарама ачыкъ кёлден,
Насыбны уа билдирелле кёзлерим.

Джолукъдурду джазыу десек, буйрукъ этди сезим десек
Табыныргъа мен излейме алагъа.
Сюед, сюймейд деселе да, сёзюбюзню этселе да
Болмадыла чырмау керти джазыугъа.

Ариуумса, игимсе деб, эрикмейин хар кюнюнгде,
Тиширыуну къанатлары алалла.
Намыс этсенг, шыбырдамай, къуру манга сен джоралай,
Ангыламазча къулакъ ийген адамла.

«Санга тенглик эталдыммы? Керти дагъан болалдыммы?» –
Деб сорама мен да кеси кесиме.
Ол нюзюр бла джашагъанма, хар кюнюмю ашыргъанма
Джеталдыммы деб, джаным, сени кёлюнге.

Барадыла джылла озуб, барадыла ызла къоюб,
Этдиредиле сагъыш озгъан заманла.
Ишинг бла сен айтылсанг, юйдегингден сен къууансанг –
Ол тюлмюдю керти насыб адамгъа?!

КЪОРКЪМАЗЛАНЫ Салима.