Газетибизни аллында номеринде шорпаланы бир къауумуну юсюнден джазгъан эдик. Башха тюрлюлерини юслеринден да джазаргъа сёз бергенибиз себебли, бу номерде аланы окъуучуларыбызгъа теджерге излейбиз.
Бурчакъ шорпа. Бурчакъ шорпаны асламысына малкъар миллетде этиучендиле. Этни отха асхандан сора, бишсе, чоюндан чыгъарыб, аны шорпасына кереклисича туз, пурч атыб, 200 грамм чакълы бурчакъдан (горох) къуядыла да 30-40 минут чакълы бир заманны биширедиле. Тепсиге табакълагъа къуюб, къатына да тузлукъну джарашдырыб салыргъа керекди.
Гедигин шорпа. Эт бишген шорпаны сюзгюч бла сюзюб, чоюнну отха асаса. 200 грамм чакълы бир зынтхыны тазалаб, джылы суу бла джуууб, къолунг тёзерча иссирек сууда джибитиб, 20-30 минутну тутаргъа керекди. Андан сора къайнай тургъан шорпагъа аны къуюб, отун да сериуюн этиб 40-50 минутну биширирге керекди. Кёз джетдире, къалакъ бла неда чолпу бла къатышдыра турургъа тыйыншлыды. Мюрзеуню бишгенине ажымсыз болгъандан сора, отну джукълатыргъа боллукъду. Андан сора айран неда тузлукъ къошуб ичсенг, дамлыды, къарыу береди. Адамны бауурун, бюреклерин да тазалайды – адамны саулугъуна бек джарайды.
Этсиз бурчакъ шорпа. Шорпаны бу тюрлюсю да тамам бирси шорпача этиледи. Джангыз башхалыгъы эт бишген шорпада тюл, тюз сууда бишириледи. Аны да айран бла неда тузлукъ бла джарашдырыб ичедиле. Аны алгъын заманлада бек къыйын ауругъан неда къартлыкъ кючлеб, ашдан тыйылыб, джилиги юзюлюрге джетиб инджилген адамгъа ичириб, дженгил аякъ юсюне салыб тургъандыла.
Къалджа шорпа. Чоюннга эт кесекни атыб, сууукъ суу къуюб, отха асаса. Къайнай тебреген сагъатда сюзгюч бла кёмюгюн алыб, отун сериуюн этиб, эт эзилгинчи бир биширесе. Андан сора этни, чоюндан чыгъарыб, ууакъ туурайса да бир башха сауутха саласа. Шорпасын сюзюб, анга джюрегинг сюйгенча бир гардош туураб атаса. Ол бишгенлей башындан сарысмакъ, сохан туураргъа керекди. Аланы да бир минут чакълы бир биширгенден сора табакъда этлени ызына чоюннга джибериб, отну джукълатаса. Тепсиге айран бла тузлукъ салыныб, ала бла джарашдырылыб ичиледи къалджа шорпа.
Уучу шорпа. Бурун таулула, бир талай джаш болуб, уугъа чыкъгъанлай тургъандыла. Ала талай кюн туруучу болгъандыла анда. Ол кёзюуде аланы ашагъан хантлары болгъанды уучу шорпа. Аны да къалай этгенлерини юсюнден айтайыкъ. Кёпюр агъач этгендиле. Эки джанын ёре агъачла бла бегитиб от чакъдыргъандыла. Ууда урулгъан кийикни союб, ашхынын кирсиз джуууб, ичине да суу къуюб, кийикни бут этинден да ууакъ туураб ары атыб, ол агъачха тагъыб биширгендиле. Ол бише тебрегенлей, къызгъан кёсеулеге тюшюргендиле. Алай бла, уучула азыкъларындан да ауузланыб уучулукъну да баджагъандыла. Бу затла тамам не тюрлю къыйын хыйсаблада да миллетибизни мадар, лагъым эте билген болумун кёргюзедиле.
Къошунда бишген эт шорпа. Топуракъ сауутда бишген эт къачан да кесича бир тюрлю татлы болуучанды. Аны себебли, алгъын заманлада огъай эсенг, бусагъатда да ызына ол затлагъа къайта барады миллетибиз. Аны айтханым, бусагъатда хант юйледе, чайханалада да топуракъ сауутлада биширилген хантланы адамла бек сюйюб, сайлаб ашайдыла. Алайды да, топуракъ къошуннга бир эт кесекни, гаккы тенглиден гитчерек бир гардошну тёрт кесиб, тууралгъан сохандан да бир тутум, бир быхыны юч этиб бирин туураб, татлы шибижиден (болгарский перец) тёрт этиб бир кесегин салыб, анга да бир атым туз къошуб, эм башына да бир гитче падраджанны джартысын салыб, башындан джарым стакан сууукъ суу къуюб, къошунну башын къаты джабыб, къызгъан отха (неда духовкагъа) салыб 30-40 минутну биширирге керекди. Аллай бир заман озгъандан сора, къошунну отдан чыгъарыб, башын ачыб, гёлендирни ууакъ туураб атыб, бир-эки минутну башын джабыб тутаргъа керекди. Андан сора сыйлы къонагъынгы аллына, джасалгъан тепсиге, салыргъа боллукъса. Аш татлы болсун!
Рубриканы БАТЧАЛАНЫ Фатима бардырады.
