Адам бир санагъатда кёб джылны ишлеб турса, тамам ишни эбине тюшюб, сынамлы болгъандан сора да, миллетни аллында сый, махтау табарлай ол дараджагъа да чыгъаргъа керек болады. Ишине кесин толу берген адам а джетишимли болмай мадар джокъду. Артыкъсыз да бек медицинада, билим бериуде, маданиятда. Аны юсюне да, къуру эт-джен адамларына болуб къалмай, аны таныгъанлагъа да аллай адам керти эт адамыча болгъанлай турады.

Алайды да, Къарачай шахарда район больницаны джан тамырланы (нервы) бакъгъан бёлюмюню медицина къуллукъчусу Айбазланы Шакъманны къызы Зулийни танымагъан хазна киши болмаз. Аны къолунда саулукъларын тюзетиб кетген джюзле бла адамла «Кесибизни Зуля» деб, тамам туугъан эгечлерине базгъанча, алай багъалатадыла, бек ышанадыла анга. Багъалатмай не этерикдиле, кертисин айтханда, Зулий хар ауругъаннга да ариу сёзюн къызгъанмай, ышаргъанын бетинден тас этмей къарайды, хар ауругъан адамны тарыгъыууна эс бёледи, дарман-дары себеблик излегеннге да болушлукъ этгенлей турады сора. «Дохтурну сёзю асыулуду, ичер дармандан эсе» деген айтыу керти болур, эшта. Зулий ол шартларын юсюнден тас этмегенлей, бютеу джашауун бу больницада ашырыб барады десек да, тюз боллукъду.
Зулийни атасы Айбазланы Шакъман Уллу Ата джурт къазауатны, урунууну да ветераны болгъанды. Анасы Зумрат да Азияда джылларында огъуна урунууда джетишимлери ючюн кърал саугъалагъа тыйыншлы болгъан джигер тиширыу эди. Экиси да джандетли болсунла, Къызыл Къалада сыйлары болгъан адамла эдиле. Кеслери да сегиз сабий ёсдюргендиле. Аланы барысын да иш бла чыныкъдыргъандыла. Юйдегиде намыс, адеб, ариу халини сакълау эм баш магъана болуб джашагъанлары себебли, сабийлери да тамам юлгюге айтырлай болуб ёсгендиле.
Зулий, эл школну онбир классын бошагъанлай, Черкесскеде медицина училищеге окъургъа кириб, аны айырмагъа тауусады. Билимин, бу санагъатны айырыб бек сюйгенин тамам ачыкъ кёргюзген джаш къызчыкъны 1993-чю джыл область больницада (бюгюнлюкде республикан больницада) реанимациягъа (сабий бёлюмюне) ишге чакъырадыла. Алай бла, Зулийни саулукъ сакълау санагъатда урунуу джолу алайдан башланнганды. Анда эки джыл ишлегенден сора, Къарачай шахарда джан тамырланы бёлюмюне ишге чакъырадыла. 1995-чи джылдан бери Зулий бу бёлюмде бет джарыкълы болуб ишлейди. Больницаны бу бёлюмюнде 30 адамгъа орун болса да, бир айны ичинде 100-ден аслам адам саулукъларына къаратыб чыгъадыла. Аланы хар бирини халиси башха болгъанча, ауруулары да алайды. Зулий бла ушакъ этгенимде мени бек сейирсиндирген бир затха кёз ачдым. Ол не эди десегиз, башында сагъыннганымча, былайгъа джан тамырлары ауруб инджилгенле келедиле. Аланы хар бирини джюрегине джол табыб барыу бек къыйынды. 10–20 джылны узагъында хар джыл сайын эки-юч кере келиб саулукъларын бакъдырыб кетген адамла да кёбдюле. Джан тамырлары ауругъан адамланы халилери да башхаладан бир кесек бир тюрлю болгъаны хакъды. Ауруу аланы сёлешгенлерин да, халилерин да джылдан джылгъа къыйын эте барады. Алай болса да, Зулийге сейир этгеним – аланы хар бирине эт адамына этгенча, ышарыб, джюрек джылыуун бериб, ариу сёзюн къызгъанмай, джюреклерине дарман болуб джагъылырлай, арымай-талмай, эрикмей къарайды. Аллай бир тёзюм, огъурлулукъ, сюйюм къайдан табады?! Ол соруугъа Зулий кеси былай джууаб берди: «Ариу тилли болмай, башха тюрлю къалай этериксе. Аланы хар бири аурууун хорлаялмай, кесини джанын сюймей, сенден бир себеб излеб, умутлу болуб келеди сора. Ийнени чанчылгъанын, дарманны къуюлгъанын кёлтюрелмей кёб тюрлю къылыкъла да этедиле. Алай болса да, биз медиклебиз, аланы аурууларын эсге ала, тёзюм, ариу сёз да табаргъа керекбиз. Дагъыда, кёб джылланы узагъында, талай кере келиб, багъылгъан адамла уа, керти да бизни бир джууукъ адамларыбызча болуб къаладыла».
Бу бёлюмде инсульт, хондроз, къоян ауруу (эпилепсия) дагъыда алача сезим тамырла бла байламлы инджилген адамла келиб саулукъларын бегитиб кетедиле. Аланы хар бири да джумушакъ къоллу, ариу сёзлю медсестраны атына «Кесибизни Зулий» деб, тамам эт-джен адамларынача, джюрек разылыкъларын билдиргенлей турадыла.
Алайды да, адамны иннетинде, джюрегинде ол сезимле болмасала, ауузундан да чыгъаралмаз ариу сёзню кёлю бла. Аны айтханым, Зулийни юсюнде ашхы шартлары кёбдюле. Къарыусузну, ёксюзню, инджилгенни, къыйналгъанны джазыкъсыныу, джюрек джылыуун къызгъанмай, къолундан келгенича бо-
лушлукъ этерге ашыкъгъан шартларын артыкъ да бек айырыб айтыргъа дурусду. Бюгюнлюкде ол, Акъ Къала элде эгечинден туугъан атасыз, анасыз къалгъан, ёксюз сабийлеге аналыкъ да, аталыкъ да этерге кюрешеди. Къыш боранны къыстаб, табигъатха джан салгъан кюнча, ёксюз юйюрню тыбыр отун джукълатмай сакълайды. Ол бек уллу дараджады, мен ангылагъандан. Аллай адамны бетинде нюрю, юсюнде берекети, кесиникиледен озуб, саулай элин джарытханча кёрюнеди.
Тиширыуланы байрамлары бла «Кесибизни Зулийни» алгъышлай, анга тиширыу насыб, саулукъ, узакъ ёмюр, мындан ары да кёб джылланы миллетибизни къууандырырлай джетишимле теджейбиз. Намысы, адеби, адамлыкъ шартлары юсюнден таймасынла, дейбиз.

БАТЧАЛАНЫ Фатима.