Бюгюннгю къарачай къаламчыланы арасында къазауат тема бла дайым кюрешген хазна джокъду, дерге боллукъду. Ариу, экеулен бар эселе да аланы бири, сёзсюз да, Батчаланы Фатимады – «Къарачай» газетни корреспонденти, «Афганец 09» газетни редактору, КъЧР-ни махтаулу журналисти, Уллу Ата джурт къазауатны эмда Афганда болгъан урушну джигитлерини юсюнден джюзле бла статьяланы, очерклени эмда беш китабны автору.

Уллу Хорламны 80-джыллыгъына аталыб джазылгъан «Фронтха кетген къарнашла» деген аны бешинчи китабы республикан кърал басманы юсю бла кёб болмай дуния джарыгъын кёргенди. Ётген ыйыкъда Черкесскеде, Байрамукъланы Халиматны атын джюрютген кърал библиотекада, аны презентациясы болгъан эди.
Ол кюн библиотеканы уллу залына кёб адам джыйылгъан эди: республиканы Парламентини депутатлары, министерстволаны, ведомстволаны, ветеранланы советлерини, чыгъармачылыкъ бла кюрешген интеллигенцияны, джамагъат бирлешликлени келечилери, окъуу заведениелени устазлары, окъугъан джаш тёлю, китабда хапарлары айтылгъан джигитлени адамлары, журналистле.
Библиотеканы директору Хапчаланы Салых, хошкелди сёз айтыб, джыйылыуну ачды:
– Чыгъармачылыкъ бла кюрешген адамланы сыйына атаб, ингирле къурау, бирси махтаулу адамларыбызны юбилейлерин белгилеу, конференцияла, «тёгерек столла», джангы чыкъгъан китабланы баямлау бизде ашхы адет болуб бошагъанды. Кесигиз кёрюб турасыз, аллай мероприятиеле байрам халда ётедиле. Бюгюн да аллай байрамларыбызны бириди. Китабланы пропагандасын бардыргъан бла къалмай, библиотека кеси да китаб чыгъарыу бла кюрешеди. Сёз ючюн, арт беш джылны ичинде библиотеканы къуллукъчулары биригиб кюрешгенлери бла 20 китаб чыкъгъанды («Они защищали Сталинград», «В боях за Белоруссию», «Бойцы-защитники перевалов Кавказа», Уллу Хорламны 80-джыллыгъына аталгъан «Победители» деб бештомлукъ китаб эмда башхала). Ала тапхалада букъу басыб турлукъ китабла тюлдюле, уллу, гитче да ала бла хайырланнган этедиле. Сёз ючюн, «Победители» деген китабда бютеу республикадан Уллу Ата джурт къазауатха къошулгъан, джигитликле этиб атларын айтдыргъан 40 мингден аслам адамны юсюнден хапар барды. Бизде чыкъгъан затланы, этген ишибизни электрон мадарланы юсю бла да кёрюрге боллукъду. Уллу Ата джурт къазауатха къошулгъан эки джыйырма мингден аслам адамны юсюнден информацияны ким да излеб табарча мадар барды.
Бу тукъум ишле бары да нек этиледиле? Билесиз, эшитесиз Уллу Ата джурт къазауатда Хорламны джалгъан этиу, аны юсюнден ётюрюк къурау бла тыш, ич джаула да бусагъатда бютюн да бек кюрешедиле. Бизге да, сюргюнню сынагъан миллетге, аман айтыучула энтда джетишедиле. Къарачайлыланы Хорламгъа къошхан юлюшлерин тёбен этерге излегенлеге биз чыгъаргъан китабла джууаб бередиле.
Батчаланы Фатиманы ол кюрешде энчи юлюшю барды. Бюгюн презентациясы бола тургъан бу китабы да керти фактлары, архив документлери бла ол затха шагъатлыкъ этеди. Быллай китаб мынга дери джазылгъанды деб билмейме. Анда, Москва тёгерегинде, фронтха 7 къарнашны ашыргъан бир юйдегини юсюнден китаб барды деб эшитген эдим. Ол джашлагъа эсгертмеле салыннгандыла, документал фильмле къуралгъандыла, дей эдиле. Батчаланы Фатиманы китабында уа 10 къарнашны фронтха ашыргъан юйдеги да барды…
Ызы бла «Фронтха кетген къарнашла» деген китабха тюшген юйдегилени джашларыны хар бирини юсюнден хапар айтыб, суратларын слайдла бла кёргюзюб чыкъдыла. Андан сора талай адам, трибунагъа чыгъыб сёлешди: кърал эмда политика къуллукъчу, РФ-ны Кърал Думасыны алгъыннгы депутаты, техника илмуланы доктору Эриккенланы Ахмат, республикан музейни-заповедникни директору Хасанланы Ханафий, тарихчиле Хатууланы Рашид, Батчаланы Шамиль, Терезе элден талай кърал саугъаны иеси, къарачай тилден устаз Акъбайланы Халимат, Алийланы Умарны атын джюрютген Къарачай-Черкес кърал университетде къарачай-малкъар эмда ногъай филологияны кафедрасыны доценти Биджиланы Сульфруз, Нарсана шахарда «Алан» атлы джамагъат бирлешликни тиширыу советини тамадасы Эриккенланы Фатима, КъЧР-ни Парламентини депутаты Бытдаланы Кемал, Къабарты-Малкъар кърал телевидениени малкъар бёлюмюню редактору, джазыучу, Мечиланы Кязим атлы фондну директору Аппаланы Лариса, «Къарачай» газетни редакциясыны маданият бёлюмюню тамадасы Ёзденланы Якъуб эмда башхала.
Къайсы бири да Батчаланы Фатима Уллу Ата джурт эмда афган къазауатланы джигитлерини юслеринден беш китаб джазыб, тамам магъаналы иш этгенин чертиб, аны къыйынына уллу сый бериб сёлешдиле. КъЧР-ни Парламентини депутаты Бытдаланы Кемал, аны бла къалмай, Фатиманы «Уллу Хорламны 80-джыллыгъы» деген медаль бла да саугъалады. Школ сохтала урушха аталгъан назмула окъудула.
Ахырында автор Батчаланы Фатима джыйылгъанлагъа, бу ишни къурагъан библиотеканы къуллукъчуларына да разылыгъын билдирди:
– Къазауат тема бла байламлы энтда иш кёбдю. Уруш тохтагъанлы 80 джылдан аслам заман кетсе да, архивледе-затда алкъын ачылмагъан, табылмагъан документле кёбдюле. Сёз ючюн, бу китабымда 39 къарачай юйдегини юсюнден барады хапар. Бир юйдегиден талай къарнашны фронтха ашыргъанла энтда чыгъа келликле. Мен да къарыуума кёре кюреширикме. Билген, эшитген затыгъызны билдире туругъуз деб, барыгъызгъа да тилекчиме. Биргелей баджарылгъан ишни, айхай да, файдасы кёб боллукъду.
Ахырында джыйылгъанла бирден суратха тюшдюле.

ЁЗДЕНЛАНЫ Якъуб.