Джашауу таб къуралгъан, иши-башы да болгъан джаш адамны, хар несин да къоюб, аскер къаугъагъа къошулургъа не зат кёллендиргенди деб, кёб сагъыш этген эдим. Аны бла ушакъ этген кёзюуюмде, сорууума джууаб табдым.

Аскерчи аты «Вестник» болгъан ётгюр джердешибиз Салим Белимготов 2023-чю джыл кеси разылыгъы бла СВО-гъа къошулгъанды. Салимни эки баш билими барды, аны себебли, къайда да ишлерча мадары болгъанды. Аскер къаугъа башланнгынчы ол Краснодар крайда, Адыгеяда тас болгъан затланы, кеслерин табдырмагъан адамланы излеучю оганлада ишлеб тургъанды. Алай а, ол Ата джуртнун къорууларгъа кёллениб, аскер къуллукъну сайлагъанды.
– Мени джангыз бир гитче къарнашым барды. Ол кёзюуде къарнашым Кърымны тёгерегинде кесаматны тамалында аскер къуллукъну толтура эди. Аскер къаугъа башланнганында, къазауатха ашырылгъанланы биринчи къауумуну тизиминде болгъанды. Къарнашым фронтда болгъан заманда мен юйюмде туруб, джылы кабинетде ишлеб, тынчлыкълы болуб къалай турлукъ эдим? Ол юйге къайтса, кёзлерине не деб къарарыкъ эдим? Бу соруула меннге тынгы бермей турдула, – деб эсине тюшюреди Салим.
Кёб заманны сагъыш эте турмай, ишден да кетиб, юрениулени ётеди. Кеси разылыгъы бла СВО баргъан джерге атланнганды. Салимни тахса ротада къуллукъ этерге аладыла.
Анда, аскер къаугъа баргъан джерде, кёб заманны кёрмей тургъан къарнашына тюбегенди. Иш а былай болгъанды. Къарнашла, бир-бирлерине телефон бла сёлешиб, тюбеширге излегендиле. Алай а, заман бара, ала бир-бирлери бла кёрюшалмай тургъандыла, нек дегенде, Салим СВО баргъан джерлени иги билмегенди, аны юсюне да экиси да бек къоркъуулу болумда къуллукъ этгендиле. Алай болса да, Херсон областда къуллукъ этген гитче къарнашы Салимге кеси келиб къалгъанды.
– Къалайда, къайсы кюн тюбеширибизни ангыларгъа кюрешсем да, связь къарыусуз болгъаны амалтын, толу белгилер мадар джокъ эди. Аны бла бирге, бизни ротагъа башха джерге кёчерге буйрукъ бериледи. Мен а, къарнашыма тюбеялмай къалама деб, бир да бек къыйналгъан эдим. Бизден арлакъда кёкенлени артында сюелиб тургъан солдатлагъа къараргъа эсиме келди. Иги къарасам, аланы арасында къарнашымы эследим. Бир-бирибизни тансыкълаб, къучакълаб-ийнакълаб кёб заманны турдукъ. Тюбешиуюбюзню кёрген аскерчиле бизни видеогъа да алгъан эдиле. Алай бла, мен бир затны кескин ангыладым: бусагъатда къарнашым бла бир-бирибизден айырылсакъ да, джюреклерибиз биргедиле, сау-эсен болгъаныбызны билебиз, – дейди Салим.
Кърымда аскер борчун толтургъан кёзюуде ётгюр джердешибиз Салим джаралы болгъанды. Госпиталда саулугъун бакъдырыб чыкъгъанындан сора, терк огъуна аскерчилени тизимине къошулгъанды. Абыстол (ноябрь) айда ол, экинчи кере джаралы болуб, Севастополда госпиталгъа ашырылгъанды. Андан да саулугъуна къаратыргъа Бахчисарайгъа джибергендиле.
– Бир кюн ингирде талай тиширыу палатагъа кириб: «Биз ёмюрде да кёрмеген, танымагъан, атын да билмеген бир аскерчини излейбиз. Алай а аны ётгюрлюгюню, адамлагъа къайгъыргъаныны, болушханыны юсюнден кёб хапар эшитгенбиз. Аны аскерчи аты «Вестникди». Сизни арагъызда аллай бармыды?» – дейдиле. Джигитлик, къыйын болумгъа тюшгеннге болушлукъ этиу дегенча шартла аскерчилени хар биринде да бардыла. Аладан «Вестник» деген атны эшитгенимде уа, мени излегенлерин ангыладым. Ала аскер къаугъа баргъан джерде джашагъан, биз къутхаргъан, болушхан тиширыула эдиле. Аскерчи нёгерлерим, мен госпиталда болгъанымы билиб, ол тиширыулагъа мени кёре барсала деб, тилеген эдиле. Аланы бири кеси джазгъан назмуну окъугъан эди. Бёлек замандан нёгериме ол сёзлеге, къазауат бла байламлы макъам салыб, джыр эт деб да тилеген эдим, – дейди Салим Белимготов.
Айтыргъа, ол бек ариу джыр болгъанды. Анда ёхтем боранбилгич чыпчыкъны юсюнден джырланады, аны бла ётгюр черкес джашны тенглешдиредиле. Салим Белимготов тахса ротаны командири болуб, боранбилгич чыпчыкъча, къоркъуулу болумланы ачыкълайды, алай бла, аскерчилени къутхарады.
– Къалай-алай болса да, къазауатда къоранчсыз болмайды. Мен СВО-да кёб нёгерими тас этгенме, ала бары да джандетли болсунла. Алгъаракълада рахат джашаб тургъан эллеге, шахарлагъа джетген зарауатлыкъны кёрген да къыйынды. Адамланы кёбюсю къутхарылгъанды, къартла, ауругъанла, алагъа къарагъанла къалгъандыла. Алай болса да, джау аскерле ала джашагъан джерлеге окъ-тоб атадыла, – дейди Салим, кёзлерине джыламукъ ура.
Биз Салим бла кёб заманны ушакъ этген эдик. Ол айтхан хапарланы барын да джазыб чыгъаргъа къолубуздан да келлик тюлдю. Ётгюр джаш бла, ол туугъан джуртуна келиб, реабилитация ётген кёзюуюнде тюбешген эдик. Окъ аны къолуна тийиб, сюеклерин ууатхан эди…
Кёб турмай Салим ызына, фронтха, кетерге излегенин билгенимде: «Къолунг джаралы болуб тургъанлай къалай барлыкъса ызынга?» – деб соргъан эдим.
– Джара сау бола кетгенди, алай а къолум иги ишлемейди. Сёзсюз да, къолум иги ишлерча, талай реабилитацияны ётерге керекди. Алай болса да, меннге къарнашла болуб бошагъан аскерчи нёгерлериме фронтда къоркъуу бола тургъанлай, юйде къалалмайма. Ала мени сакълаб турадыла, – дейди аскерчи.
Редакцияда Салим бла ушагъыбызны бошагъаныкъда къарангы болуб тура эди. Аны атлауучлагъа дери ашыра чыгъыб: «Сакъ бол, абыннган-зат этерсе», – дедим. Ол а: «Кюн сайын дегенча, кече да, кесибиз танымагъан джерлеге тахсагъа баргъанлай турабыз. Къайгъы этмегиз, бу атлауучланы уа къалай болса да хорларма», – деб кюлюб кетди.
Мен аны ызындан къараб, кёб турмай энтда тюбешиб, Хорламны, тюзлюк орун алгъаныны юсюнден сёлеширикбиз деб кёлюме келди…

ТУАРШЕВА Ира.
«Черкес хэку» газет.